Інданэзія

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Інданэзія
індан. Republik Indonesia
Сьцяг Інданэзіі Герб Інданэзіі
(Сьцяг) (Герб)
Нацыянальны дэвіз: Bhinneka Tunggal lka
Дзяржаўны гімн
«Indonesia Raya»
Месцазнаходжаньне Інданэзіі
Афіцыйная мова інданэзійская
Сталіца Джакарта
Найбуйнейшы горад Джакарта
Форма кіраваньня рэспубліка
Джока Відода
Юсуф Кала
Плошча
 • агульная
 • адсотак вады
15-е месца ў сьвеце
1 904 569 км²
4,85%
Насельніцтва
 • агульнае (2011)
 • шчыльнасьць
4-е месца ў сьвеце
237 424 363
123,76/км²
СУП
 • агульны (2011)
 • на душу насельніцтва
15-е месца ў сьвеце
$1,124 трлн
$4666
Валюта Інданэзійская рупія (IDR)
Незалежнасьць
— абвешчаная
— ад Нідэрляндаў
15 жніўня 1945
Аўтамабільны знак RI
Дамэн верхняга ўзроўню .id
Тэлефонны код +62
Indonesia-CIA WFB Map.png

Рэспубліка Інданэзія (па-інданэзійску: Republik Indonesia) — астраўная дзяржава, разьмешчаная ў паўднёва-ўсходняй Азіі, на астравох Малайскага архіпэлягу і ў заходняй частцы вострава Новая Гвінэя.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вытокі інданэзійскай незалежнасьці — у японскай палітыцы часоў Другой сусьветнай вайны. Менавіта дзякуючы японцам і пачалося вызваленьне Азіі. Іхная азіяцкая палітыка рэзка адрозьнівалася ад эўрапейскае палітыкі Нямеччыны. Ішлося (прынамсі, ад пачатку 1943 году) пра «Азію для азіятаў» — утварэньне з «захопленых-вызваленых» краёў шэрагу незалежных дзяржаваў, якімі б апекавалася Японія. Пасьля паразы Японіі ў вайне калянізатары паспрабавалі вярнуць назад свае ўладаньні, але ўздужэлы «за японскім часам» нацыянальны рух перамог імпэрыялізм. Правадыр інданэзійскага нацыянальнага руху Сукарна быў прызнаны японцамі лідэрам нацыі яшчэ на пачатку 1945 году, і ў выніку ў тым жа 1945 годзе зьявілася Рэспубліка Інданэзія.

Утрыманьне адзінства краіны было заўсёднай праблемай для ўладаў. Вялікую ролю ў яе вырашэньні мела й мае войска. Ідэалягічны фундамэнт забясьпечвала нацыяналістычная дактрына панчасілы, што сьцьвердзіла роўнасьць усіх народаў і рэлігіяў.

Генэрал Сухарта, дыктатар, што правіў дзяржавай 32 гады да 1998 году, апраўдваў сваё доўгапраўленьне і тым, што інакш у Інданэзіі ніколі не стварыць адзінай нацыі. Маўляў, цяжка ўтрымаць 210 мільёнаў чалавек (пры канцы яго праўленьня), расьселеных на моцна раскіданых шасьці тысячах выспаў, разам без супярэчнасьцяў (адлегласьць між скрайнімі выспамі — як ад Ірляндыі да Ўралу). Агульнага ва ўсіх народаў і культураў напачатку было — адно 350-гадовы галяндзкі прыгнёт ды барацьба зь ім.

Сухарта лічыўся сябрам «дэмакратычнага сьвету», але не дапускаў дэмакратызацыі сваёй краіны. Гэта яму нейкі час удавалася, але калі наладзілася гаспадарка, людзі сталі патрабаваць свабоды. Сытуацыю пагоршыў падрыў стабільнасьці інданэзійскай рупіі, за якой абвалілася і ўся «дзяржаўна-рынкавая» эканоміка. Падзеі, што прывялі да пазбаўленьня Сухарта ўлады, пачаліся ў траўні 1998 году з расстрэлу мірнай студэнцкай дэманстрацыі.

Палітыка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інданэзія мае рэспубліканскую форму кіраваньня. Кіраўнік дзяржавы — прэзыдэнт, які выбіраецца на 5 гадоў. Заканадаўчая ўлада належыць парлямэнту (Dewan Perwakilan Rakyat) (500 месцаў, 100 назначае прэзыдэнт) з 5-ці гадовым выбарчым тэрмінам. Урад, пад кіраўніцтвам прэзыдэнта складае выканаўчую ўладу. Судовая ўлада належыць Вярхоўнаму Суду (Mahkamah Agung), удзельнікаў якога прызначае прэзыдэнт.

Асновай інданэзійскага грамадзтва, як і, напрыклад, турэцкага, ад часоў Сухарты заўсёды было войска, што ў некаторых раёнах замяняе сабой астатнія грамадзкія інстытуцыі. Афіцэры, як дзейныя, так і адстаўнікі, апанавалі ўсе больш-менш значныя цывільныя пасады — ад міністраў да настаўнікаў. Яны кіруюць многімі прыбытковымі прадпрыемствамі і маюць у руках вялікія грошы.

Праблема Заходняй Гвінэі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ад 1965 году папуасы Заходняй Гвінэі змагаюцца за ўзьяднаньне з Папуа-Новай Гвінэяй. Пасьля дэкалянізацыі ААН аддала іх край Інданэзіі. Спрэчная мэтазгоднасьць гэтага рашэньня — нават антрапалягічна папуасы й малайцы-інданэзійцы зусім розныя. Узброеную барацьбу за незалежнасьць вядзе «Арганізацыя вызваленьня Папуа» (OPM), якую неафіцыйна падтрымліваюць з Папуа-Новай Гвінэі.

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У склад Інданэзіі ўваходзяць 17 508 выспаў, зь якіх каля 6000 незаселеныя. Выспы разьмешчаныя з абодвух бакоў экватара. Па плошчы самымі вялікімі выспамі зьяўляюцца выспы: Ява, Суматра, Калімантан (інданэзійская частка Барнэа), Новая Гвінэя (падзеленая з Папуа Новай Гвінэяй) і Сулавэсі. Інданэзія мяжуе з Малайзіяй на высьпе Барнэа, з Папуа Новай Гвінэяй на высьпе Новая Гвінэя, і Ўсходнім Тыморам на высьпе Тымор. Сталіца Джакарта знаходзіцца на высьпе Ява і зьяўляецца самым вялікім горадам краіны, потым ідуць Сурабая, Бандунг, Медан і Семаранг.

З плошчай 1 919 440 км², Інданэзія зьяўляецца 15 краінай у сьвеце па велічыні. Сярэдняя шчыльнасьць насельніцтва дасягае 134,39 чалавек на квадратны кілямэтар, што ставіць краіну на 79-е месца ў сьвеце, а выспа Ява — самая густа населеная выспа ў сьвеце (960 чалавек на км²). Вышыня самай высокай гары краіны Пунчак Ява складае 4884 мэтры, а возера Тоба на Суматры самае вялікае па плошчы (1145 км²). Самыя вялікі рэкі гэта Махакам і Барыта на Калімантане. Яны маю свае вытокі ў гарах у цэнтры выспы, цякуць па балотах у мора, забясьпечваючы зручныя камунікацыі паміж узьбярэжнымі паселішчамі.

Інданэзія разьмешчана на стыку трох тэктанічных пліт — Ціхаакіянскай, Эўразійскай і Аўстралійскай — што стварае ўмовы для частых вульканічных вывыржэньняў і землятрусаў. У Інданэзіі знаходзяцца 150 дзейнічаючых вульканаў, уключаючы Кракатао і Тамбора, абодва сусьветна вядомыя сваім магутным вывяржэньнем у 19 стагодзьдзі. Вывяржэньне супэрвулькана Тоба прыкладна 70 000 гадоў назад было адным з самых магутных з глябальных катастроф. Сэйсьмічная актыўнасьць выклікала цунамі 2004 году, якое забіла 167 736 чалавек на поўначы Суматры і Джакарцкі землятрус у 2006 годзе. Аднак вульканічныя выкіды забясьпечваюць высокую эфэктыўнасьць сельскай гаспадаркі гістарычна падтрымліваючы вялікую колькасьць насельніцтва на Яве і Балі.

Экватарыяльная частка Інданэзіі мае трапічны клімат з двума абумоўленымі мусонамі пэрыядамі — вільготным і сухім. Сярэднегадовая колькасьць ападкаў на раўнінах складае ад 1780 да 3175 мм і да 6100 мм у горнай частцы. Горная частка — заходняе ўзьбярэжжа Суматры, Заходняя Ява, Калімантан, Сулавэсі і Папуа — атрымлівае самую вялікую колькасьць ападкаў. Тэмпэратура на працягу году вагаецца нязначна; сярэдняя тэмпэратура ў Джакарце ад 26° да 30°.

Адміністрацыйны падзел[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адміністрацыйная мапа Інданэзіі

Краіна падзеленая на 33 правінцыі і тры спэцыяльныя акругі. Правінцыі падзелены на раёны (kabupaten) і гарадзкія акругі (kota).

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інданэзія — сельскагаспадарчая краіна, якая грае важную ролю ў сусьветнай эканоміцы як вытворца каўчука, какао (у чацьверцы самых буйных сусьветных вытворцаў), перца, хініна. Сельская гаспадарка дае 60% дзяржаўных даходаў. Складаныя тапаграфічныя ўмовы дазваляюць выкарыстоўваць толькі 15% паверхні краіны. Асноўнымі сельскагаспадарчымі культурамі зьяўляюцца: рыс, каўчукавае дрэва, гарбата, тытунь, экзатычныя спэцыі, пальма і г. д.

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Насельніцтва Інданэзіі мае вельмі разнастайны этнічны, моўны і рэлігійны склад. Усяго налічваецца каля 300 этнічных груп, якія выкарыстоўваюць каля 250 розных моваў (разам з дыялектамі 583). Афіцыйнай мовай краіны зьяўляецца Bahasa Indonesia.

Асноўныя этнічныя групы:

Мусульмане — 80% (найвялікшая мусульманская краіна), хрысьціяне — 10% насельніцтва.

Найбольшае напружаньне ў інданэзійскім грамадзтве выклікае супрацьстаяньне на розных выспах паміж мясцовымі жыхарамі й новаперасяленцамі. Большая частка інданэзійцаў жыве на перанаселеных абшарах, і таму ўрад мусіў распачаць шырокую кампанію перасяленьня, але не былі ўлічаныя мнонія аспэкты. Бальшыня перасяленцаў мусульмане і маюць больш разьвітую культуру, чым мясцовыя (збольшага хрысьціяне, ахрышчаныя галяндцамі), і валодаюць большым досьведам у гаспадарцы і справах. Дзякуючы гэтаму, яны лёгка адцясьняюць ад улады мясцовых, да таго ж за часы Сухарта многія пасады на немусульманскіх астравах былі аддадзеныя мусульманам. У выніку шмат дзе зьмянілася канфэсійная сытуацыя.

Дачыненьні з Рэспублікай Беларусь[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дыпляматычныя адносіны ўсталяваныя ў 1993 годзе. Паміж краінамі падпісаны міжурадавыя пагадненьні аб эканамічным і тэхнічным супрацоўніцтве, гандлёвае пагадненьне.

У верасьні 2010 году абвешчана аб намеры адкрыць пасольства Рэспублікі Беларусь у Інданэзіі[1].

Двухбаковыя гандлёва-эканамічныя сувязі паступова разьвіваюцца: гандлёвы абарот вырас з 1,8 млн даляраў у 1995 да 144,5 млн даляраў у 2008. Беларускі экспарт: калійныя ўгнаеньні і гетэрацыклічныя спалучэньні (з атамамі азоту). Імпарт: натуральны каўчук, пальмавы і какосавы алей, садавіна, арэхі, тканіны, радыётэлевізійная тэхніка.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Інданэзіясховішча мультымэдыйных матэрыялаў