Баварыя

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка
Свабодная дзяржава Баварыя
па-нямецку: Der Freistaat Bayern'
Coat of arms of Bavaria.svg
Flag of Bavaria (lozengy).svg
Герб Сьцяг
Агульныя зьвесткі
Краіна Нямеччына
Статус Фэдэральная зямля
Адміністрацыйны цэнтар Мюнхэн
Прэм’ер-міністар Горст Зэегофэр
Кіруючыя партыі ХСС, СДП
Насельніцтва 12 469 000
Шчыльнасьць 177,5 чал./км²
Плошча 70 552 км²
Галасоў у Бундэсраце 6 (з 69)
Месцазнаходжаньне Свабоднай дзяржавы Баварыя
Свабодная дзяржава Баварыя на мапе
Мэдыя-зьвесткі
Код ISO 3166-2 DE-BY
Афіцыйны сайт
Commons-logo.svg   Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы

Свабодная дзяржава Баварыя (па-нямецку: Der Freistaat Bayern) — адна зь земляў у складзе Фэдэратыўнай Рэспублікі Нямеччыны. Самая вялікая па плошчы (70 552 км²) і другая па насельніцтве пасьля Паўночнага Райну-Вэстфаліі (12 469 000 чал). Месьціцца на паўднёвым усходзе Нямеччыны. Мяжуе з наступнымі землямі ФРН: Бадэн-Вюртэмбэрг, Гэсэн, Турынгія, Саксонія. На ўсходзе мяжуе з Чэхіяй, на паўднёвым усходзе мяжуе з Аўстрыяй, праз Бодэнскае возера на поўдні мяжуе з Швайцарыяй. Буйнейшыя гарады (у дужках — колькасьць насельніцтва па стане на 31 сьнежня 2009): Мюнхэн (1330 тыс.), Нюрнбэрг (504 тыс.), Аўгсбург (264 тыс.), Рэгенсбург (134 тыс.), Вюрцбург (133 тыс.), Інгальштат (124 тыс.), Фюрт (114 тыс.), Эрланген (105 тыс.).

Прырода[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Амаль уся тэрыторыя Баварыі размяшчаецца на Баварскім пласкагор’і й Франконскім Альбе. На ўсходзе невысокія горы Чэскага й Баварскага Лесу, Шумавы; на поўдні адгор’і Тырольскіх Альпаў (гара Цугшпіцэ, 2963 м). Больш за 30% тэрыторыі пад лесам. Густая сетка рэк (Дунай з прытокамі, Майн), на поўдні шмат азёраў. Клімат умераны. Сярэдняя тэмпература ліпеня 17 °С, студзеня каля 2 °С, ападкаў 935 мм за год. Невялікія радовішчы жалезнай руды, бурага вугалю, солі, графіту й нафты.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Баварскае герцагства з цэнтрам у горадзе Рэгенсбург узнікла ў VI стагодзьдзі (утворана германскім племем бавараў). Панавала ў ім дынастыя Агілальфінгаў. 3 591 года герцагства, залежнае ад Франкскай дзяржавы, з 788 года частка імпэрыі Каралінгаў. У 903937 яно адноўлена, у 938947 далучана да «Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыі». У 976 годзе ад Баварыі аддзялілася Карынтыя, у 1156 годзе — Усходняя марка (Аўстрыя), у 1180Штырыя. 3 1180 года Баварыя звалася герцагствам Вітэльсбахаў. У 1255 годзе яно падзялілася на Ніжнюю й Верхнюю (з рэйнскім графствам Пфальц, далучаным у 1214 годзе) Баварыю. Пры Людвігу Баварскім (з 1314 года нямецкі кароль Людвіг IV) уладаннямі Баварыі сталі Брандэнбург, Тыроль, Нідэрлянды. Пасьля пэрыяду раздробленасьці герцагства зноў аб'ядналася ў 1505 годзе. У XVI стагодзьдзі яно было цэнтрам Контаррэфармацыі ў Нямеччыне. 3 1623 года Баварыя — курфюрства. Ейны першы курфюрст Максімілян I далучыў у 1628 годзе да Баварыі Верхні Пфальц. Са сьмерцю Максіміляна II Ёзэфа баварская лінія Вітэльсбахаў спынілася, і ў Баварыі правілі пфальцскія курфюрсты. 3 1806 Баварыя — каралеўства. Паміж 1803 і 1815, дзякуючы зьвязу з напалеонаўскай Францыяй, тэрыторыя Баварыі значна павялічылася. 3 1815 яна чалец Нямецкага зьвяза, з 1834 года у нямецкім мытным саюзе. У 1818 годзе Баварыя атрымала канстытуцыю. Пры Людвігу I культурным і навуковым цэнтрам Баварыі стаў Мюнхэн. Ліберальным і сацыяльным рэформам у каралеўстве спрыяў Максімілян II. Падчас аўстра-прускай вайны 1866 года Баварыя ваявала на баку Аўстрыі, з 1871 года ў складзе Нямецкай імпэрыі. У лістападзе 1918 года Людвіг III Вітэльсбах адрокся ад стальца. 3 1919 года Баварыя — «вольная дзяржава» ў складзе Ваймарскай рэспублікі. У красавіку 1919 ў Мюнхэне левыя абвесьцілі Баварскую Савецкую рэспубліку, якая ў траўні была ліквідавана ўрадавымі войскамі. У 1920-я гады Баварыя — цэнтар правай германскай апазіцыі супраць Ваймарскай рэспублікі.

Пры нацыстах імпэрскім намеснікам Баварыі стаў у 1933 генэрал фон Эп. Пасьля Другой сусьветнай вайны была акупавана войскамі ЗША, якія стварылі тут зямлю (без Пфальца). У 1949 баварскі ландтаг ухваліў рашэньне аб утварэньні ФРН з Баварыяй у ейным складзе.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Баварыя валодае найбуйным эканамічным і навуковым патэнцыялам сярод 16 фэдэральных земляў ФРН і лідыруе па тэмпам эканамічнага росту (за 19852005 гады СУП Баварыі павялічыўся на 28,2 %, а ў сярэднім па краіне — на 14,6 %).

У 2005 годзе ВУП Баварыі склаў 403 млрд эўра (18 % агульнанямецкага), зь іх каля 69 % прыходзіцца на сфэру гандлю й паслуг, 30 % — на прамысловасьць і толькі 1 % — на аграрную галіну. Каля 50% электраэнэргіі даюць ГЭС, маюцца таксама й АЭС.

Найболей важную ролю ў эканоміцы Баварыі гуляе машынабудаваньне, у прыватнасьці, аўтамабілебудаваньне й авіякасьмічная галіна. Разьвітыя таксама электратэхніка, дакладная мэханіка, оптыка, вытворчасьць медтэхнікі, хімічная прамысловасьць. Вырошчваюць збожжавыя, бульбу, цукровыя буракі, хмель, агародніну, вінаград. Густая сетка чыгунак (амаль усе электрыфікаваны) і аўгадарог. Суднаходзтва па Дунаі й Майне. Курорты. Турызм.

У 2006 годзе Баварыя стала першай за апошнія 30 гадоў фэдэральнай зямлёй Нямеччыны, якая прыняла бездэфіцытны бюджэт.

Акругі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адміністрацыйныя раёны Баварыі

Баварыя дзеліцца на 7 адміністрацыйных акругаў, якія маюць назвуRegierungsbezirke.

  1. Верхняя Франконія (па-нямецку: Oberfranken)
  2. Сярэдняя Франконія (па-нямецку: Mittelfranken)
  3. Ніжняя Франконія (па-нямецку: Unterfranken)
  4. Швабія (па-нямецку: Schwaben)
  5. Верхні Пфальц (па-нямецку: Oberpfalz)
  6. Верхняя Баварыя (па-нямецку: Oberbayern)
  7. Ніжняя Баварыя (па-нямецку: Niederbayern)



Karte-Bayern-Landkreise.png

  1. Айхах-Фрыдбэрг (AIC)
  2. Альцётынг (AÖ)
  3. Амбэрг-Зульцбах (AS)
  4. Ансбах (AN)
  5. Ашафэнбург (AB)
  6. Аўгсбург (A)
  7. Бад-Кісінгэн (KG)
  8. Бад Цёльц-Вольфратсхаўзэн (TÖL)
  9. Бамбэрг (BA)
  10. Байройт (BT)
  11. Бергтэсгаден (BGL)
  12. Кам (CHA)
  13. Кобург (CO)
  14. Дахаў (DAH)
  15. Дэгендорф (DEG)
  16. Дылінген-на-Дунае (DLG)
  17. Дынгольфінг-Ландаў (DGF)
  18. Донаў-Рыс (DON)
  19. Эберсбэрг (EBE)
  20. Айхштэт (EI)
  21. Эрдынг (ED)
  22. Эрлангэн-Хёхштат (ERH)
  23. Форхгайм (FO)
  24. Фрайзінг (FS)
  1. Нойштадт-на-Вальднабе (NEW)
  2. Ной-Ульм (NU)
  3. Нюрнбэрг (LAU)
  4. Верхні Альгой (OA)
  5. Усходні Альгой (OAL)
  6. Пасаў (PA)
  7. Пфафэнгофэн (PAF)
  8. Рэген (REG)
  9. Рэгенсбург (R)
  10. Рэн-Грабфэльд (NES)
  11. Розэнгайм (RO)
  12. Рот (RH)
  13. Роталь-Ін (PAN)
  14. Швандорф (SAD)
  15. Швайнфурт (SW)
  16. Штарнбэрг (STA)
  17. Штраўбінг-Богэн (SR)
  18. Тіршэнройт (TIR)
  19. Траўнштайн (TS)
  20. Ніжні Альгой (MN)
  21. Вайльгайм-Шонгаў (WM)
  22. Вайсэнбург-Гунцэнгаўзэн (WUG)
  23. Вунзідэль (WUN)
  24. Вюрцбург (WÜ)

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Баварыясховішча мультымэдыйных матэрыялаў