Баранавічы

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Баранавічы
трансьліт. Baranavičy
У цэнтры места
У цэнтры места
Coat of Arms of Baranavičy, Belarus.png
Герб Баранавічаў
Першыя згадкі: 1627
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Берасьцейская
Раён: Баранавіцкі
Плошча: 30 км²
Насельніцтва (2009)
колькасьць: 168 240 чал.[1]
шчыльнасьць: 5608 чал./км²
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 163163
Паштовыя індэксы: 225320, 225401, 225402, 225404, 225406—225411, 225413, 225415—225417
Нумарны знак: 1
Геаграфічныя каардынаты: 53°8′ пн. ш. 26°1′ у. д. / 53.133° пн. ш. 26.017° у. д. / 53.133; 26.017Каардынаты: 53°8′ пн. ш. 26°1′ у. д. / 53.133° пн. ш. 26.017° у. д. / 53.133; 26.017
Баранавічы на мапе Беларусі ±
Баранавічы
Баранавічы
Баранавічы
Баранавічы
Баранавічы
Баранавічы
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Бара́навічы — горад у Берасьцейскай вобласьці Беларусі, у міжрэччы ракі Шчара і яе прытоку Мышанкі. Адміністрацыйны цэнтар Баранавіцкага раёну. Насельніцтва 168 240[1] чал. (2009). Знаходзяцца за 206 км ад Берасьця. Чыгуначны і аўтамабільны вузел.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прапачаткі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Упершыню згадваюцца пад 1627 годам у тэстамэнце дачкі ваяводы троцкага Аляксандра Хадкевіча (? — 1626) Ганны Ефрасіньні Сяняўскай, якім яна перадала маёнтак Мыш разам з Баранавічамі Наваградзкага павету і іншымі вёскамі ў спадчыну сваму сыну. Пасьля ўласнасьць роду Сяняўскіх. У 1666 маёнтак Мыш разам з Баранавічамі набыў кашталян наваградзкі Мікалай Уладзіслаў Юдзіцкі (? — 1670), які ў 1667 заснаваў у Мышы езуіцкі калегіюм і перадаў яму сярод іншых зямельных уладаньняў Баранавічы. У Баранавічах дзейнічала місійная станцыя езуітаў. За права валодаць Баранавічамі зь езуітамі судзіліся Мікалай Геранім Сяняўскі (16451683) ды Г. Любамірскі, у 1683 яны захапілі Мыш і навакольныя вёскі. На моцы судовых рашэньняў Баранавічы перайшлі ва ўладаньне Сяняўскіх. У 2-й палове 18 стагодзьдзя ўласнасьць Масальскіх і Несялоўскіх.[2]

Помнік цягніку на вакзале Баранавічы Палескія

Заснаваньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пачатак гораду паклала ўведзеная ў эксплюатацыю ў лістападзе 1871 году невялікая станцыя Баранавічы (па назьве адной зь вёсак, што знаходзілася паблізу) апошняй дзялянкі чыгуначнае маґістралі Масква — Берасьце. На вакольных землях маёнтка графіні Развадоўскай хутка расло паселішча, што ў траўні 1884 году атрымаў статус мястэчка і назву Развадова. У гэтым жа годзе недалёка ад станцыі з Маскоўска-Берасьцейскай маґістральлю скрыжавалася чыгунка Вільня — Роўна і ўзьнікла яшчэ адна станцыя Баранавічы Палескае чыгункі, а каля яе — паселішча Новыя Баранавічы.

Да канца XIX стагодзьдзя гэтыя паселішчы аб’ядналіся ў адзін вялізны населены пункт — Баранавічы-Развадова (пазьней Баранавічы), што меў дзьве чыгуначныя станцыі, насельніцтва 12 тысячаў чалавек, аднак ня меў бруку, тратуараў, асьвятленьня, школаў, лякарняў, цэркваў (па стане на 1903 год).

Мястэчка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На працягу першага дзесяцігодзьдзя XX стагодзьдзя Баранавічы сталі найбуйнейшым мястэчкам Наваградзкага павету з насельніцтвам 30 тысячаў чалавек, чатырма цэрквамі, рымска-каталіцкай капліцай, дзесяцьцю дамамі малітвы, сям’ю пачатковымі школамі, дзьвюма аптэкамі, тэатрам і электратэатрам (кінатэатрам) «Эдэм». Тут вялі практыку 13 лекараў, 6 дантыстаў, 8 акушэрак, вэтэрынарны доктар. Сярод прамысловых прадпрыемстваў найбольш буйнымі былі 3 цаґляныя, масларобчыя, 2 пільні, чыгуналіцейны ды цукровы заводы, 2 млыны, 3 фабрыкі жорнаў.

Ваенныя віхуры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Уваход нямецкага войска ў Баранавічы, 1915 год. Нямецкая паштоўка

З пачаткам Першай сусьветнай вайны з 1914 году ў Баранавічах знаходзілася Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага расейскіх войскаў, куды 10 разоў прыязджаў цар Мікалай ІІ. У ноч на 24 верасьня 1915 у горад уваходзяць нямецкія часткі. З мэтай падтрымкі Брусілаўскага прарыву летам 1916 году ў ваколіцах Баранавіч адбываецца Скробава-Гарадзішчанская апэрацыя. Немцы пакінулі Баранавічы 4 студзеня 1919 году.

У горад уваходзяць аддзелы Чырвонай Арміі. Зь лютага 1919 году Баранавічы — горад, цэнтар павету ў складзе Менскай губэрні БССР.

У выніку наступу польскага войска 15 сакавіка 1919 году Саветы сьпешна пакідаюць горад. 18 сакавіка Польскі атрад кавалерыі пад кіраўніцтвам маёра Ўладыслава Дамброўскага займае Баранавічы. Полскія войскі здабываюць вялікую колкасьць зброі, амуніцыі, іншых ваенных рэсурсаў, а таксама беруць у палон шматлікіх бальшавіцкіх салдатаў[3].

Ужо 23 сакавіка 1919 году полькае войска пакідае горад, а 25 сакавіка ў яго вяртаюцца бальшавікі. У выніку новага наступу полскі атрад плк. Аляксандра Барушчака здыбывае горад раніцай 19 красавіка 1919 году[4]. Пасьля фронт на нейкі час затрымаўся на былой нямецка-расейскай лініі фронту па рацэ Шчара.

Адступаючы ад Бярэзіны польскія збройныя сілы пакінулі горад Саветам 19 ліпеня 1920 году. Пасьля паразы пад Варшаваю і імклівага адыходу Чырвонай Арміі, 30 верасьня 1920 году Баранавічы захапілі польскія аддзелы. Распачаўся пэрыяд мірнага жыцьця.

У складзе Польшчы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1921 годзе па Рыскай мірнай дамове горад увайшоў у склад міжваеннай Польскай Рэспублікі. З 4 лютага 1921 цэнтар Баранавіцкага павету Наваградзкага ваяводзтва.

У 1924 годзе быў збудаваны драўняны каталіцкі Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа. У горадзе існаваў таксама, другі пасьля варшаўскага, Помнік-магіла невядомага польскага жаўнера. У 1938 годзе пачала працаваць радыёстанцыя Польскае Радыё Баранавічы, якога адной з мэтаў была супрацьстаньне савецкай радыёпрапагандзе. У Баранавічах сваю сядзібу мела Наварудзкая Брыгада Кавалерыі, якой ад 1937 году кіраваў гэн. Уладыслаў Андэрс[5].

1 красавіка 1938 году да гораду была ўключана частка вёскі Дубава (18,318 гектараў)[6].

З пачаткам ІІ Сусьветнай вайны нямецкія самалёты 15 верасьня 1939 праводзяць бамбаваньне Баранавіцкай радыёстанцыі і Цэнтральнага вакзалу. Зьнішчана некалькі цягнікоў, ёсьць забітыя і параненыя, але радыёстанцыя застаецца непашкоджанай. Польскія супрацьпаветнаная абарона зьбівае адзін нямецкі самалёт.

Абарона гораду 17 верасьня 1939 году[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

17 верасьня 1939 году на тэрыторыі Баранавіцкага павету пачаліся забойствы і крадзежы. Ахвярамі зьяўляліся багатыя асобы і тыя, хто працаваў у польскай адміністрацыі (перш за ўсё палякі). Злачынцамі зьяўляліся: частка сялянаў і бандыты, якія дзейнічалі пад уплывам прапаганды СССР (перш за ўсё беларусы і габрэі). У сувязі з гэтым у горадзе Баранавічы кіраўнік магістрату Ян Вэнгжын сфармаваў так званую міліцыю, якая лічыла 186 палякаў, мела кулямёты і сіныя апаскі на руках, а яе галоўнай задачай была абараніць горад ад анархіі. Супраць яе існаваньня вельмі жорстка выступалі мясцовыя камуністы. Міліцыя дзейнічала да 14 гадзін 17 верасьня, калі ў горад увайшлі савецкія войскі. Дзякуючы ёй Баранавічы былі адным зь нешматлікіх месцаў у Заходнай Беларусі, дзе ў першыя гадзіны пасья савецкага нападу не адбыліся пагромы мясцовых палякаў[7].

У складзе БССР[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыж ахвярам бальшавіцкіх рэпрэсіяў 19391953 гадоў

2 сьнежня 1939 году Баранавічы былі ўключаныя ў склад СССР. З 4 сьнежня 1939 году па 1954 год — абласны цэнтар БССР.

Да пачатку Вялікае Айчыннае Вайны ў горадзе ліквідуецца беспрацоўе, працуюць школы з навучаньнем на беларускай, расейскай, польскай і габрэйскай мовах. Дзейнічае драматычны тэатар, настаўніцкі інстытут, выдаецца ґазэта «Чырвоная звязда».

Адначасова праводзяцца арышты польскіх вайскоўцаў, паліцыянтаў і службоўцаў. Пачынаюцца прымусовыя вывазы іх сем’яў.

Дата Колькасьць Куды
1 лютага 1940 1290 чалавек Горкаўская вобл.
14 красавіка 1940 1049 чалавек Акмалінская вобл.
14 красавіка 1940 713 чалавек Паўночнаказаская вобл.
16 красавіка 1940 1378 чалавек Чалябінская вобл.
20 красавіка 1940 994 чалавек Акцюбінск
30 чэрвеня 1940 785 чалавек Сьвярдлоўская вобл.

Фашыстоўская акупацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пасьля непасьпяховай абароны Баранавіч 26—27 чэрвеня 1941 году Баранавічы пад фашыстоўскай акупацыяй.

28 чэрвеня было створана жыдоўскае гета. Якое было цалкам ліквідавана 17 сьнежня 1942. Агулам за вайну ў горадзе было зьнішчана каля 12 000 жыдоў.

Беларускія патрыёты, каб пазьбегнуць вывазу моладзі ў Нямеччыну, здолелі адчыніць шэраг навучальных установаў у горадзе. Гэтак у Баранавічах працавалі: сярэдняя мэдычная школа (360 студэнтаў з 33 выкладчыкамі), сярэдняя гандлёвая школа (120 студэнтаў і 15 выкладчыкаў), сярэдняя мастацкая школа (30 студэнтаў), сярэдняя музычная школа пад кіраўніцтвам кампазытара Спаскага, сярэдняя тэхнічная школа, (150 студэнтаў і 20 настаўнікаў), настаўніцкія курсы (100 студэнтаў), матуральныя курсы — больш за 60 студэнтаў.

Дзейнічаў Беларускі народны Дом культуры пад кіраўніцтвам Шыдлоўскага, дзе быў добры хор, танцавальны ансамбль, тэатральная група, струнны аркестар.

Горад быў вызвалены 8 ліпеня 1944 году цягам апэрацыі «Багратыён» войскамі І Беларускага фронта.

Пасьля другай сусьветнай вайны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

16 жніўня 1945 Польшча і СССР прынялі дамову аб мяжы. Такім чынам, паводле міжнароднага права, Баранавічы фармальна перасталі быць часткай польскай тэрыторыі пад савецкай акупацыяй і сталі часткай тэрыторыі Беларускай ССР.

У 2-й палове 1940-х кіраўніцтва БССР стварала цяжкасьці ў арганізацыі выезду жыхароў Баранавічаў, якія не жадалі жыць у СССР, а хацелі зьехаць ў Польшчу ў яе новых, пасьляваенных межах. Улады стварылі паняцьце асоба, народжаная на тэрыторыі Беларусі. Такіх асобаў аўтаматычна лічылі беларусамі і адмаўлялі ім у праве вызначэньня сваёй нацыянальнасьці паводле мовы або веравызнаньня. У наступным, выезд у Польшчу для такіх асобаў быў немагчымы. Польскія члены беларуска-польскай камісіі ў Баранавічах пісалі ў сваёй справаздачы: «беларускі бок… не глядзячы на тое, што ён сам бачыць і чуе… безумоўна вырашае, што яны беларусы, таму, што яны тут нарадзіліся».[8]

Ужо па выніках першага пасьляваеннага дзесяцігодзьдзя ў горадзе поўнасьцю адноўлены даваенны ўзровень разьвіцьця, працавала каля 40 прамысловых прадпрыемстваў, артэляў і майстэрняў. Сярод іх артэль «Чырвоны мэталіст» (цяпер завод станкапрыладаў), маторарамонтны завод (цяпер аўтааґрэгатны), артэль «Камунарка» (цяпер трыкатажная фабрыка), артэль «Усход» (фабрыка мастацкіх вырабаў), якія сёньня зьяўляюцца аднымі з буйнейшых прадпрыемстваў гораду.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У горадзе дзейнічаюць, акрамя школаў, 5 гімназіяў і адзін ліцэй.

Працуюць установы прафэсійна-тэхнічнай адукацыі:

  • Баранавіцкая вышэйшая прафэсійная вучэльня лёгкае прамысловасьці[12].
  • Баранавіцкі тэхналягічны каледж Белкаапсаюзу[13].
  • Баранавіцкі прафэсійны ліцэй машынабудаваньня[14].
  • Баранавіцкая прафэсійна-тэхнічная вучэльня №61 будаўнікоў[15].

У 2004 годзе ў горадзе створаны Баранавіцкі дзяржаўны ўнівэрсытэт[16].

Мэдыцына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У сыстэме аховы здароўя места маецца 14 лекавальна-прафіляктычных установаў, у якіх працуюць 3658 лекараў і медпрацаўнікоў сярэдняга зьвяна.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Для жыхароў Баранавічаў дзейнічае мескі дом культуры, палац культуры «Тэкстыльнік», іншыя дамы культуры.

Папулярнасьцю сярод месьцічаў карыстаюцца народныя танцавальныя ансамблі «Юнацкасьць», «Юрачка», «Лялька», ансамблі бальных танцаў «Фіеста», «Вэстма», а таксама ансамбль эстрадных танцаў «Ваяж» і шматлікія іншыя калектывы мастацкай самадзейнасьці. Мескі эстрадна-сымфанічны аркестар часта выяжджае на гастролі за мяжу. Працуе папулярная эстрадная група «Явар» пад кіраўніцтвам кампазытара Фёдара Жыляка.

У месьце быў створаны і працуе шэраг вядомых музычных гуртоў. Сярод іх ляўрэат міжнародных конкурсаў група «Контраданс» (пасьля пераназваная ў «Літуус»). Гэты калектыў створаны ў 1992 выпускнікамі вышэйшых музычных установаў Беларусі.

Баранавіцкі паэт Вадзім Лугаўскі скончыў школу-студыю МХАТ па спэцыяльнасьці «рэжысура» (творчая майстэрня Алега Табакова). Песьні на яго вершы ёсьць у рэпэртуары Ўладзімера Прэсьнякова, Валера Залкіна, Улада Сташэўскага, Рыгора Лепса.

Мясцовыя мэдыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

«Баранавіцкі лісток абвестак», 24 кастрычніка 1912

Першым выданьнем ў Баранавічах быў «Баранавіцкі лісток абвестак», які выдаваўся з 1911 году. Раздаваўся задарама. Зьмяшчаў раклад руху цягнікоў і мясцовую рэкляму.

Пасьля далучэньня Заходняй Беларусі да БССР 21 верасьня 1939 выйшаў першы нумар газэты «Голос Рабочего» на беларускай і расейскай мовах, друкаваны ворган Часовага кіраваньня гораду Баранавічы і павету. 1 сьнежня 1939 газэта атрымала новы назоў «Чырвоная Звязда» і друкавлася цалкам па-беларуску. Наклад 20 000 асобнікаў.

Пад час нямецкай акупацыі выходзіла «Баранавіцкая газэта», якую ў студзені 1944 пераназвалі «Пагоня» (апошні нумар 26 чэрвеня 1944). У гэты час чырвоныя партызаны з красавіка 1943 пачалі выдаваць газэту «Чырвоная Звязда».

Спорт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Для заняткаў фізкультурай і спортам да паслугаў месьцічаў стадыён, 4 зачыненых і 4 міні-басэйны, 54 спартовыя залі, 12 спартовых клюбаў, 23 стралковыя ціры. У месьце працуюць 5 дзіцячых і юнацкіх спартовых школаў.

Футбол[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Футбольны клюб «Баранавічы» выступае ў 1 лізе чэмпіянату Беларусі.

Валейбол[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Чэмпіён Беларусі — валейбольны клюб «Атлянт-БарДУ».

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы машынабудаваньня, лёгкай і харчовай прамысловасьці.

  • Баранавіцкі станкабудаўнічы завод ЗАТ «Атлянт»
  • РУВП «Баранавіцкі аўтаагрэгатны завод»
  • ААТ «Баранавіцкі малочны камбінат»
  • Баранавіцкі хлебазавод
  • ААТ «Бархім»
  • УП «Блік»
  • УП «Завод Энэргадэталь»
  • ААТ «Баранавічыдрэў»
  • УП «Мэблевая фабрыка „Лагуна“»

Транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гарадзкі транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

З гарадзкога грамадзкага транспарту ў Баранавічах прысутнічаюць толькі аўтобусы (28 маршрутаў) ды маршрутныя таксі.

Аўтобусны міжгародні транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У горадзе знаходзіцца аўтавакзал (недалёка ад чыгуначнага вакзала «Баранавічы-Палескія»).

Чыгунка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Стары будынак вакзала Баранавічы Цэнтральныя
Стары будынак вакзала Баранавічы Палескія

Баранавічы зьяўляюцца буйным чыгуначным вузлом, цэнтрам Баранавіцкага аддзяленьня Беларускае чыгункі. У горадзе — два вакзалы:

З Баранавічаў адпраўляюцца цягнікі кірункамі на Менск (Маскву), Слуцак, Лунінец, Берасьце, Ваўкавыск, Ліду. Лінія Берасьце — Менск электрыфікаваная.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа на старой паштоўцы

Гасьцініцы «Гарызонт», «Камсамольская», «Сьвіцязь» і інш. Рэгулярна у месьце праводзіцца Нацыянальны фэстываль духавой музыкі «Беларускія фанфары».

Музэі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Каталіцкая капліца
  • Каталіцкая капліца (пач. ХХ ст.)
  • Царква (пач. ХХ ст.)
  • Царква могілкавая (пач. ХХ ст.)

Гарады-сябры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Знакамітыя землякі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ганаровыя грамадзяне гораду[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Перепись населения — 2009. Брестская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. ^ Валерый Пазднякоў. Баранавічы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 284
  3. ^ Lech Wyszczelski: Wstępna faza walk. W: Lech Wyszczelski: Wojna polsko-rosyjska 1919—1920. Wyd. 1. Warszawa: Bellona, 2010, s. 70. ISBN 978-83-11-11934-5.
  4. ^ Lech Wyszczelski: Wyprawa wileńska. W: Lech Wyszczelski: Wojna polsko-rosyjska 1919—1920. Wyd. 1. Warszawa: Bellona, 2010, s. 70. ISBN 978-83-11-11934-5.
  5. ^ Marek A. Koprowski: Białoruś. Uparte trwanie polskości. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2006, s. 135—136. ISBN 978-83-7441-409-8.
  6. ^ Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 marca 1938 r. o zmianie i ustaleniu granic miasta Baranowicze w powiecie baranowickim, województwie nowogródzkim, Dz. U. Nr 22, poz. 201(пол.)
  7. ^ Марэк Вежбіцкі: Mordy i grabieże po 17 września 1939 roku. В: Polacy i Białorusini w zaborze sowieckim. Stosunki polsko-białoruskie na ziemiach północno-wschodnich II RP pod okupacją sowiecką 1939—1941. Выд. 2. Варшава: Stowarzyszenie Kulturalne Fronda, 2007, сс. 129—130, сэрыя: Biblioteka historyczna Frondy. ISBN 978-83-88747-76-2
  8. ^ Ruchniewicz, M. Stosunki narodowościowe w latach 1939—1948 na obszarze tzw. Zachodniej Białorusi // Przemiany narodowościowe na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej 1931—1948 / pod red. S. Ciesielskiego. — Toruń: 2003. S. 309.
  9. ^ а б Барановичи // Большая советская энциклопедия, 3-е изд.: в 30 т. / Гл. ред. А.М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1969—1978.
  10. ^ Барановичи // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.
  11. ^ У 14 гарадах Беларусі колькасць насельніцтва перавышае 100 тыс. чалавек // Наша Ніва, 26 сакавіка 2009 г.
  12. ^ Барановичский государственный профессионально-технический колледж сферы обслуживания(рас.) Архіўная копія
  13. ^ Барановичский технологический колледж(рас.) Архіўная копія
  14. ^ Барановичский государственный профессиональный лицей машиностроения(рас.) Архіўная копія
  15. ^ Барановичское профессионально-техническое училище № 61 строителей(рас.) Архіўная копія
  16. ^ Баранавіцкі дзяржаўны універсітэт
  17. ^ а б У Барановичей появились новые города-побратимы, Заря

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Баранавічысховішча мультымэдыйных матэрыялаў