Берасьце

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Берасьце
Герб Берасьця Сьцяг Берасьця
Першыя згадкі:	1019
Магдэбурскае права:	1390
Былая назва:	Брэст-Літоўск, Брэст-над-Бугам
Вобласьць:	Берасьцейская
Раён:	Берасьцейскі
Плошча:	72,9 км²
Вышыня:	141 м н. у. м.
Насельніцтва:	318 000 (2009)
Часавы пас: • летні час	UTC+2 UTC+3
Тэлефонны код:	+375 162
Паштовы індэкс:	224xxx
Геаграфічныя каардынаты:	52°05′ пн. ш. 23°42′ у. д. / 52.083° пн. ш. 23.7° у. д. / 52.083; 23.7 (G)Каардынаты: 52°05′ пн. ш. 23°42′ у. д. / 52.083° пн. ш. 23.7° у. д. / 52.083; 23.7 (G)
Берасьце на мапе Беларусі Берасьце
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Бе́расьце, Бярэ́сьце (Брэст) — горад у Беларусі, на рацэ Заходні Буг пры ўпадзеньні ў яго ракі Мухавец. Адміністрацыйны цэнтар Берасьцейскай вобласьці і Берасьцейскага раёну. Плошча места 72,9 км². Насельніцтва 318 тыс. чал. (2009).

Знаходзіцца за 349 км ад Менску. Вузел аўтадарог і чыгунак, кірункаў на Варшаву, Менск, Лунінец, Ковель, Беласток. Канцавы порт на Дняпроўска-Бускім канале. Аэрапорт. Зьяўляецца буйным прамысловым, транспартным і культурным цэнтрам краіны. У Берасьці знаходзяцца Генэральныя кансуляты Рэспублікі Польшча, Расейскай Фэдэрацыі і Ўкраіны. Належыць да ліку найстарэйшых гарадоў Беларусі пасьля Полацку (862), Віцебску (947) і Турава (980).

[рэдагаваць] Назва

Упершыню згадваецца ў «Аповесьці мінулых гадоў» як горад Кіеўскай Русі пад назваю Берасьце (Берестье). Націск у назьве гораду трэба ставіць на першым складзе (так, як гэта яшчэ дагэтуль робяць некаторыя карэнныя жыхары старэйшага ўзросту ў навакольных вёсках). Пачынаючы з 17 стагодзьдзя пачала часьцей выкарыстоўвацца назва гораду Берасьце Літоўскі (па-польску: Brześć Litewski). У складзе расейскай імпэрыі назва гораду была Брест-Литовск (рас.) (па-беларуску: Брэст-Літоўск). Па адным з тлумачэньняў, назва Брэст зьявілася праз памылковае тлумачэньне з польскай мовы — польскі варыянт назвы Brześć трансьлітаравалі па-расейску як Бржесть, што пасьля з расейскай мовы трансфармавалася ў Брест і сучасную афіцыйную беларускую назву Брэст^{[Крыніца?]}. Гэтая трансфармацыя назвы ў расейскай мове зафіксаваная ў справаздачах пра баявыя дзеяньні ў ваколіцах гораду расейскага палкаводца А. Суворава і інш. расейскіх чыноўнікаў: спачатку пісалі Бржесць, Бржесть, пазьней Бржест і Брест. Перад пачаткам 1-й Сусьветнай вайны грамадзяне гораду хадайнічалі перад Дзяржаўнай Думай аб вяртаньні гораду яго старажытнай назвы Берестье (па-беларуску: Берасьце). У 1921 годзе горад атрымаў новую назву — Брэст-над-Бугам (Brześć nad Bugiem), якая праіснавала да 1939 году.

Назвы на іншых мовах: пол.: Brześć, Brześć Litewski, Brześć nad Bugiem; ідыш: בּריסק, габр.: ברסט ליטובסק; укр.: Берестя, Бересть; рас.: Берестье, Бересть, Брест-Литовск, Брест.

[рэдагаваць] Гісторыя

Першыя гістарычныя згадкі пра горад у «Аповесьці мінулых гадоў» датуюцца 1019 годам. Гарадзішча старажытнага Берасьця знаходзілася на невялічкім мысе, які ўтварыўся на месцы сутокаў Мухаўца з Заходнім Бугам. У ХІ—ХІІІ стст. належаў тураўскім, кіеўскім і ўладзімера-валынскім князям.

Герб Берасьця, 1845 год

У 1379 годзе горад разрабаваны і спалены тэўтонскімі рыцарамі. У 1390 годзе Берасьце першым з гарадоў Беларусі атрымаў магдэбурскае права. З 1413 году цэнтар эканоміі, прывілеем аднесены да галоўных местаў ВКЛ. У 1500 годзе разрабаваны крымскімі татарамі. З 1520 году цэнтар Берасьцейскага павету, з 1566 — цэнтар ваяводзтва. У 1596 годзе ў Сьвята-Мікалаеўскай царкве была падпісаная Берасьцейская унія, у выніку якой Праваслаўная Царква на тэрыторыі Рэчы Паспалітай (Кіеўская мітраполія) аднавіла еднасьць з Апостальскім Пасадам у Рыме.

Берасьцейскі чыгуначны вакзал у час Першай сусьветнай вайны, каля 1915 году

Мужчынская гімназія, у нашы дні гэта стары корпус Берасьцейскага Дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя А.Пушкіна (вул. Міцкевіча).

Пасьля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе горад увайшоў у склад Расейскай імпэрыі. Пасьля далучэньня беларускіх зямель да Расеі горад Берасьце Літоўскі, ранейшы цэнтр Берасьцейскага ваяводзтва, быў ператвораны ў павятовы горад, уваходзіў з 1799 году ў склад Літоўскай губэрні, а з 1801 - у Гарадзенскай губэрні.

Першыя планы і праекты будаўніцтва крэпасьці на месцы старажытнага Берасьця зьвіліся ўжо адразу пасьля далучэньня гораду да Расейскай імпэрыі. З 30-х гадоў XIX-га стагодзьдзя ўлады Расейскай імпэрыі на месцы старога Берасьця будавалі крэпасныя пабудовы, пры гэтым былі разбураныя або істотна перабудаваныя шматлікія храмы, манастыры і помнікі гарадзкой архітэктуры. З 9 (22) сьнежня 1917 па 3 сакавіка 1918 году ў Берасьці праходзілі мірныя перамовы паміж Савецкай Расеяй і Нямеччынай, у выніку чаго адбылося падпісаньне Берасьцейскага міру. У 1919 годзе Берасьце захапілі палякі, горад стаў цэнтрам Палескага ваяводзтва.

21 чэрвеня 1929 году й 29 лістапада 1933 году да гораду далучылі часткі гмін Косічы й Камяніца Жыравіцкая ^{[1] [2]}.

У 1930 годзе ў Берасьці пачаўся працэс над польскай апазыцыяй, якая выступала супраць маршала Юзафа Пілсудзкага. 22 верасьня 1939 у Берасьці-над-Бугам адбыўся савецка-фашысцкі парад, які прымалі Гудэрыян і Крывашэін, горад быў перададзены пад кіраваньне Чырвонай арміі і ўвайшоў у склад СССР і БССР пасьля падзелу Польшчы паводле пакту Молатава-Рыбентропа. Берасьце стаў адміністрацыйным цэнтрам Берасьцейскай вобласьці. 8 траўня 1965 году Берасьцейскай крэпасьці было нададзена ганаровае званьне крэпасьць-герой, з уручэньнем ордэна Леніна і мэдаля «Залатая Зорка». Берасьце — адзін з шасьці абласных цэнтраў Рэспублікі Беларусь.

[рэдагаваць] Адміністрацыйны падзел

Раёны: Ленінскі, Маскоўскі.

Мікрараёны: Адамкова, Аркадыя, Бярозаўка, Валынка, Вулька, Вычулкі, Граеўка, Гузьні, Дуброўка, Задворцы Новыя, Задворцы Старыя, Кіеўка, Кавалёва, Кацін бор, Лысая гара, Паўднёвы, Плоска, Пугачова, Рэчыца, Трышын, Усход.

Панарамны здымак жылога раёну Берасьця

[рэдагаваць] Насельніцтва

Насельніцтва гораду па стане на 1 студзеня 2009 году складала 318 тысячаў чалавек^[3]. Пасьля павелічэньня плошчы гораду ў 2007 годзе насельніцтва гораду склала 313 тысячаў чалавек.

[рэдагаваць] Нацыянальны склад

Крыніца

[рэдагаваць] Адукацыя

32 агульнаадукацыйныя школы, 6 гімназіяў.

Вышэйшыя навучальныя ўстановы: Берасьцейскі дзяржаўны тэхнічны ўнівэрсытэт, Берасьцейскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя А. С. Пушкіна

Прафэсійна-тэхнічныя вучэбныя ўстановы:

• Берасьцейскае дзяржаўнае ПТВ № 65 будаўнікоў
• Берасьцейскае дзяржаўнае ПТВ № 27 чыгуначнага транспарту

[рэдагаваць] Культура

У Берасьці дзейнічае тэатар драмы і музыкі, лялечны тэатар, кінатэатар «Беларусь», адбываецца міжнародны тэатральны фэстываль «Белая вежа» і фэстываль беларускага нацыянальнага кіно. У рэпэртуары Берасьцейскага лялечнага тэатра сёньня каля 30 спэктакляў для дзяцей і сем'яў.

[рэдагаваць] Спорт

У горадзе дзейнічаюць 18 дзіцяча-юнацкіх спартыўных школ. У мікрараёне Кіеўка разьмешчаны стадыён «Лякаматыў». У абласным спартыўным комплексе «Берасьцейскі» адбываюцца трэніроўкі і гульні футбольнага клюбу Дынама Берасьце. Найбольшую славу гораду прынёс гандбольны клюб БГК імя Мяшкова. Легкаатлетка з Берасьця Юлія Несьцярэнка стала алімпійскай чэмпіёнкай у бегу.

[рэдагаваць] Эканоміка

Берасьце — буйны прамысловы цэнтар Беларусі. Сёньня ў горадзе дзейнічае звыш 50 прадпрыемстваў прамысловасьці. У Берасьці працуюць электрамэханічны і электралямпавы заводы, завод газавага абсталяваньня «Брэстгазаапарат», прадпрыемства «Цветатрон» па вытворчасьці мікраэлектронікі, прадпрыемствы лёгкай і харчавальнай прамысловасьці.

[рэдагаваць] Транспарт

Берасьцейскі чыгуначны вакзал

Берасьце зьяўляецца адным з важнейшых транспартных вузлоў Беларусі. У 1981 годзе ў Берасьці зьявіліся першыя тралейбусы, на сёньняшні дзень колькасьць тралейбусных маршрутаў гораду дасягнула васьмі.

За 12 кілямэтраў на паўночны ўсход ад Берасьця знаходзіцца Берасьцейскі аэрапорт (міжнародны код — BQT), які быў уведзены ў эксплюатацыю ў 1976 годзе. У 1986 годзе Берасьцейскаму аэрапорту нададзены статус міжнароднага, магчымы пасажырапаток складае 400 чалавек у гадзіну.

[рэдагаваць] Інфармацыя для турыстаў

Сьвята-Ўваскрасенскі сабор

З савецкіх часоў сымбалем гораду стаў мэмарыяльны комплекс «Берасьцейская крэпасьць-герой», урачыстае адкрыцьцё якога адбылося 25 верасьня 1971. Пабудова мэмарыялу ажыцьцяўлялася пад кіраўніцтвам народнага архітэктара СССР У. А. Караля.

Старая забудова Берасьця

Музэі: Археалягічны музэй «Бярэсьце», музэй «Выратаваныя каштоўнасьці», музэй прыроды, музэй горада Берасьця, краязнаўчы музэй, музэй чыгуначнай тэхнікі, музэй авіяцыі і касманаўтыкі (у мікрараёне Ўсход), музэй абароны Берасьцейскай крэпасьці.

Храмы: Сьвята-Сімеонаўскі катэдральны сабор — старэйшы праваслаўны храм у новым горадзе, Сьвята-Мікалаеўская царква, Сьвята-Уваскрасенскі сабор, Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа.

[рэдагаваць] Пэрсаналіі

• Аляксандар Цьвікевіч (1888) - юрыст, беларускі палітык, дыпламат, дзяяч БНР. Нарадзўся і вуыўся ў Берасьці.
• Мэнахем Бэгін — ізраільскі прэм’ер-міністар, міністар замежных справаў, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру.
• Вінцук Вячорка (1961) - адзін з лідараў БНФ. Нарадзіўся і вырас у Берасьці
• Ігар Карнялюк (1962) — беларускі і расейскі музыкант і кампазытар, аўтар і выканаўца папулярных эстрадных песьняў «Есть билет на балет», «Дожди» ды інш., аўтар музыкі да сэрыялаў «Бандитский Петербург», «Мастер и Маргарита». Нарадзіўся ў Берасьці, дзе скончыў 8 класаў сярэдняй школы і музычную школу, там жа пачаў сьпяваць. Жыве ў Пецярбургу.
• Эдуард Ханок (1940) — беларускі і расейскі музыкант і кампазытар, аўтар шматлікіх популярных у савецкія часы песьняў «А я лягу, прылягу», «То ли еще будет», «Малиновка», «Два поля», «Я у бабушки живу», «У леса на опушке», «Завіруха», «Жаўраначка» ды інш.
• Алена Варабей (Лебенбаўм) — беларуская і расейская артыстка размоўнага жанру, парадыст, сьпявачка. Нарадзілася і вырасла ў Берасьці, дзе скончыла 8 класаў сярэдняй школы № 20 і музычную школу.
• Уладзімір Яўгенавіч Солтан (09.01.1953-01.06.1997) - беларускі кампазітар, стваральнік знакамітай оперы "Дзікае паляваньне караля Стаха" (1989) паводле твору У.Караткевіча, за якую ён атрымаў Дзяржаўную прэмію БССР у 1990 г., а таксама аўтар оперы “Пані Ядвіга”, дзіцячай оперы “Мілавіца”. Адным з апошніх яго твораў стала настальгічная музыка да тэлесэрыялу “Проклятый уютныный дом” ды інш. музычных твораў. Нарадзіўся і вырас у Берасьці. Памёр у Менску.
• Юлія Несьцярэнка - спартсмэнка, алімпійская чэмпіёнка ў спрынце. Нарадзілася і вырасла ў Берасьці.

[рэдагаваць] Крыніцы

[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

 Берасьце — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• Берасьце, выгляд з космаса
• Хроніка падзей горада Берасьця
• Берасьце на Radzima.org
• BrestOnline.com
• Інфармацыя на старонцы BrestObl.com
• Клімат Берасьця
• Мой любимый Брест, фотоальбом Валерия Н. Кравчука
• Фатаграфіі на «Глёбусе Беларусі»

п • а • р Берасьцейская вобласьць
Раёны	Баранавіцкі • Берасьцейскі • Бярозаўскі • Ганцавіцкі • Драгічынскі • Жабінкаўскі • Івацэвіцкі • Камянецкі • Кобрынскі • Лунінецкі • Ляхавіцкі • Маларыцкі • Пінскі • Пружанскі • Столінскі • Янаўскі (Іванаўскі)
Гарады / Месты	Баранавічы (абл. зн.) • Белаазёрск • Берасьце (абл. зн.) • Бяроза / Бяроза-Картуская • Высокае / Высока-Літоўск • Ганцавічы • Давыд-Гарадок • Драгічын • Жабінка • Івацэвічы • Камянец • Кобрынь • Косава • Лунінец • Ляхавічы • Маларыта • Мікашэвічы • Пінск (абл. зн.) • Пружаны • Столін • Янаў (Іванава)
Мястэчкі	Антопаль • Гарадзішча • Дамачава • Лагішын • Ружаны • Рэчыца • Целяханы • Шарашоў