Беларуская мова

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Беларуская (Беларуская)
Ужываецца ў:	Беларусі, Польшчы і 14 іншых краінах
Рэгіён:
Колькасьць карыстальнікаў:	7 – 8 мільёнаў
Клясыфікацыя:	Індаэўрапейская  Славянскія   Усходнеславянскія    Старабеларуская     Беларуская
Афіцыйны статус
Афіцыйная мова ў:	Беларусі
Дапаможная мова ў:	2 гмінах Падляскага ваяводзтва Польшчы
Рэгулюецца:	НАНБ
Код мовы
ISO 639-1	be
ISO 639-2(B)	bel
ISO 639-2(T)	bel
SIL	BEL

Белару́ская мо́ва — славянская мова, на якой размаўляюць беларусы і некаторыя іншыя прадстаўнікі аўтахтоннага насельніцтва Ўсходняй Эўропы. Беларуская мова належыць да ўсходняй групы славянскіх моваў, разам з украінскай і расейскай.

Беларуская мова выкарыстоўваецца на тэрыторыі незалежнай дзяржавы Беларусь, а таксама суседніх дзяржаваў — Латвіі, Летувы, Польшчы, Расейскай Фэдэрацыі, Украіны, сярод прадстаўнікоў беларускай дыяспары ў іншых краінах.

Колькасьць носьбітаў беларускай мовы ў яе стандартызаваных і дыялектных формах, разам з тымі, хто выкарыстоўвае зьмяшаныя варыянты на беларускай аснове (гэтак званую трасянку), прыблізна можна ацаніць у 8 – 9 мільёнаў.

Згодна з апублікаванымі дадзенымі перапісу насельніцтва 1999 году ўсяго з 8.159 мільёнаў беларусаў у межах Рэспублікі Беларусь назвалі сваёй роднай мовай беларускую 85,6% (каля 7 мільёнаў чалавек), і 41,3% — мовай, якой яны карыстаюцца дома. Апрача таго, сваёй роднай мовай прызналі беларускую 67,1% з 395.7 тысяч палякаў, якія пражываюць у Беларусі, 57,6% зь іх размаўляюць дома па-беларуску, паводле дадзеных перапісу.

[рэдагаваць] Гісторыя

Глядзіце таксама: Старабеларуская мова

[рэдагаваць] Правапіс

• Рэформа беларускага правапісу 1933 году

[рэдагаваць] Статус

Беларуская мова зьяўляецца афіцыйнай мовай ў Беларусі. Афіцыйны правапіс беларускай мовы рэгулюецца Нацыянальнай акадэміяй навук.

У 2 гмінах Падляскага ваяводзтва Польшчы беларуская мова зьяўляецца дапаможнай: у гміне Гайнаўка і гміне Орля. Дапаможнай мовай у Польшчы зьўляецца мова меншасьці, якая часткова афіцыйна дапушчанае да ўжываньня побач з афіцыйнай мовай. Жыхары гміны маюць права зьвяртацца ў ограны гміны на дапаможнай мове і пры яўна выказаным жаданьні атрымліваць на ёй жа адказ. Мова можа выкарыстоўвацца ў якасьці дапаможнай толькі ў гмінах, дзе для ня менш чым за 20% жыхароў такая мова зьяўляецца мовай нацыянальнай меншасьці, і калі гэтая гміна занесеная ў Афіцыйны рэестар гмінаў, дзе выкарыстоўвацца дапаможная мова, міністрам па справах веравызнаньня і нацыянальных і этнічных меншасьцяў, які зьяўляецца адказным за яго вядзеньне, на падставе заявы рады гміны. Гмінаў, дзе больш за 20% насельніцтва адносяць сябе да беларусаў, у Польшчы цяпер налічваецца 12,^[1] але па стане на 13 траўня 2009 году толькі 2 зь іх былі занесеныя ў рэестар гмінаў, дзе выкарыстоўваецца дапаможная мова.^[2]

Ва Ўкраіне беларуская мова зьяўляецца мовай нацыянальнай меншасьці.

[рэдагаваць] Альфабэт

Афіцыйна ўжываецца толькі кірыліца (беларуская кірыліца мае шэраг своеасаблівасьцяў, у тым ліку ўнікальную сярод славянскіх моваў літару Ў). У мінуўшчыне выкарыстоўвалася лацінка, якая цяпер ужываецца вельмі абмежаваным колам беларускіх носьбітаў мовы. Таксама ў мінуўшчыне татары Вялікага Княства Літоўскага пісалі на беларускай мове арабскім пісьмом — арабіцай.

[рэдагаваць] Дыялекты. Гаворкі. Народна-дыялектная мова.

Этнаграфічная мапа беларусаў, 1903 г. Беларускія гаворкі. Склаў мапу філёляг-славіст, палеограф, бібліёграф, фальклярыст, акадэмік Расейскай Імпэратарскай Акадэміі Навук Яўхім Хведаравіч Карскі.

На тэрыторыі Беларусі вызначаюць два дыялекты — паўночна-ўсходні і паўднёва-заходні, якія разьдзяляюцца паласой пераходных сярэднебеларускіх гаворак.

• Паўднёва-заходні
• а таксама трасянка

[рэдагаваць] Нацыянальная беларуская літаратурная мова (ці сучасная беларуская літаратурная мова)

У аснове нацыянальнай беларускай літаратурнай мовы (ці сучаснай беларускай літаратурнай мовы) ляжаць сярэднебеларускія гаворкі жывой гутарковай беларускай мовы, ў якіх сумяшчаюцца асобныя рысы, уласьцівыя суседнім гаворкам поўнача-усходняга і паўднёва-заходняга дыялектаў.

Беларуская літаратурная мова прайшла ў сваім разьвіцьці два асноўных пэрыяды: 1) старабеларуская літаратурна-пісьмовая мова (14 - сярэдзіна 18 ст.), прадстаўленага перакладной канфэсійнай літаратурай, помнікамі юрыдычнай і дакумэнтальна-справавой пісьменнасьці, летапісамі, мясцовымі хронікамі і інш.; 2) нацыянальная беларуская літаратурная мова ці сучасная беларуская літаратурная мова (з канца 18 ст.), якая склалася на аснове сярэднебеларускіх гаворак жывой гутарковай народнай мовы.

[рэдагаваць] Iншыя назвы

Крывіцкая, вялікалітоўская мова.

[рэдагаваць] Прадстаўленьне ў кампутары

Паводле ISO 639 беларуская мова мае код be альбо bel. Таксама два найбольш распаўсюджаныя правапісы беларускай мовы маюць асобныя моўныя тэгі IETF: be-tarask для клясычнага правапісу і be-1959acad для акадэмічнага («урадавага») правапісу, па ўзору кадыфікаванага ў 1959 годзе^[3].

[рэдагаваць] Крыніцы

[рэдагаваць] Літаратура

• Сцяцко П.У. Уводзіны ў мовазнаўства: Дапаможнік./ П.У. Сцяцко.- Гродна:ГрДУ, 2001. - 229. ISBN 985-417-278-3
• Зьміцер Саўка і інш. Беларускі клясычны правапіс. - Вільня-Менск, 2005.
• Аняменне: з хронікі знішчэння беларускай мовы. - Вільня: Gudas, 2000. - 320 с. ISBN 998-6951-82-7
• Крывіцкі А.А. Наша родная мова. Навук.-папул. нарыс. Выданне 3-е, дапрац. - Мн. "Нар. асвета", 1973. -192 с.

[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

• Беларускі клясычны правапіс
• Праект закону Рэспублікі Беларусь «Аб Правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі»
• БЕЛОРУССКИЙ ЯЗЫК. (Лингвистический энциклопедический словарь. - М., 1990. - С. 71-72)
• Падручнік беларускае мовы