Беларуская мова

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Беларуская (Беларуская)
Ужываецца ў:	Беларусі, Польшчы і 14 іншых краінах
Рэгіён:
Колькасьць карыстальнікаў:	7 – 8 мільёнаў
Клясыфікацыя:	Індаэўрапейская  Славянскія   Усходнеславянскія    Старабеларуская     Беларуская
Афіцыйны статус
Афіцыйная мова ў:	Беларусі, 12 гмінах Падляшскага ваяводзтва Польшчы
Рэгулюецца:	—
Код мовы
ISO 639-1	be
ISO 639-2(B)	bel
ISO 639-2(T)	bel
SIL	BEL

Белару́ская мо́ва — славянская мова, на якой размаўляюць беларусы і некаторыя іншыя прадстаўнікі аўтахтоннага насельніцтва Ўсходняй Эўропы. Беларуская мова належыць да ўсходняй групы славянскіх моваў, разам з украінскай і расейскай.

Беларуская мова выкарыстоўваецца на тэрыторыі незалежнай дзяржавы Беларусь, а таксама суседніх дзяржаваў — Латвіі, Летувы, Польшчы, Расейскай Фэдэрацыі, Украіны, сярод прадстаўнікоў беларускай дыяспары ў іншых краінах.

Колькасьць носьбітаў беларускай мовы ў яе стандартызаваных і дыялектных формах, разам з тымі, хто выкарыстоўвае зьмяшаныя варыянты на беларускай аснове (гэтак званую трасянку), прыблізна можна ацаніць у 8 – 9 мільёнаў.

Згодна з апублікаванымі дадзенымі перапісу насельніцтва 1999 году ўсяго з 8.159 мільёнаў беларусаў у межах Рэспублікі Беларусь назвалі сваёй роднай мовай беларускую 85,6% (каля 7 мільёнаў чалавек), і 41,3% — мовай, якой яны карыстаюцца дома. Апрача таго, сваёй роднай мовай прызналі беларускую 67,1% з 395.7 тысяч палякаў, якія пражываюць у Беларусі, 57,6% зь іх размаўляюць дома па-беларуску, паводле дадзеных перапісу.

[рэдагаваць] Гісторыя

Глядзіце таксама: Старабеларуская мова

[рэдагаваць] Правапіс

• Рэформа беларускага правапісу 1933 году

[рэдагаваць] Альфабэт

Афіцыйна ўжываецца толькі кірыліца (беларуская кірыліца мае шэраг своеасаблівасьцяў, у тым ліку ўнікальную сярод славянскіх моваў літару Ў). У мінуўшчыне выкарыстоўвалася лацінка, якая цяпер ужываецца вельмі абмежаваным колам беларускіх носьбітаў мовы. Таксама ў мінуўшчыне татары Вялікага Княства Літоўскага пісалі на беларускай мове арабскім пісьмом — арабіцай.

[рэдагаваць] Дыялекты. Гаворкі. Народна-дыялектная мова.

Этнаграфічная карта беларусаў, 1903 г. Беларускія гаворкі. Склаў карту філолаг-славіст, палеограф, бібліёграф, фалькларыст, акадэмік Расейскай Імператарскай Акадэміі Навук Яўхім Хведаравіч Карскі.

Мапа дыялектаў. Групоўка гаворак на тэрыторыі Беларусі.

На тэрыторыі Беларусі вызначаюць два дыялекты - паўночна-ўсходні і паўднёва-заходні, якія разьдзяляюцца паласой пераходных сярэднебеларускіх гаворак.

• Паўднёва-заходні
• а таксама трасянка

[рэдагаваць] Нацыянальная беларуская літаратурная мова (ці сучасная беларуская літаратурная мова)

У аснове нацыянальнай беларускай літаратурнай мовы (ці сучаснай беларускай літаратурнай мовы) ляжаць сярэднебеларускія гаворкі жывой гутарковай беларускай мовы, ў якіх сумяшчаюцца асобныя рысы, уласьцівыя суседнім гаворкам поўнача-усходняга і паўднёва-заходняга дыялектаў.

Беларуская літаратурная мова прайшла ў сваім разьвіцці два асноўных перыяды: 1) старабеларуская літаратурна-пісьмовая мова (14 - сярэдзіна 18 ст.), прадстаўленага перакладной канфесійнай літаратурай, помнікамі юрыдычнай і дакументальна-справавой пісьменнасці, летапісамі, мясцовымі хронікамі і інш.; 2) нацыянальная беларуская літаратурная мова ці сучасная беларуская літаратурная мова (з канца 18 ст.), якая склалася на аснове сярэднебеларускіх гаворак жывой гутарковай народнай мовы.

[рэдагаваць] Літаратура

• Сцяцко П.У. Уводзіны ў мовазнаўства: Дапаможнік./ П.У. Сцяцко.- Гродна:ГрДУ, 2001. - 229. ISBN 985-417-278-3
• Зьміцер Саўка і інш. Беларускі клясычны правапіс. - Вільня-Менск, 2005.
• Аняменне: з хронікі знішчэння беларускай мовы. - Вільня: Gudas, 2000. - 320 с. ISBN 998-6951-82-7
• Крывіцкі А.А. Наша родная мова. Навук.-папул. нарыс. Выданне 3-е, дапрац. - Мн. "Нар. асвета", 1973. -192 с.

[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

• Беларускі клясычны правапіс
• Праект закону Рэспублікі Беларусь «Аб Правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі»
• БЕЛОРУССКИЙ ЯЗЫК. (Лингвистический энциклопедический словарь. - М., 1990. - С. 71-72)

[рэдагаваць] Iншыя назвы

Крывіцкая, вялікалітоўская мова.