Каляніялізм

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Працэс калянізацыі і дэкалянізацыі ў сьвеце

Каляніялізм — сыстэма панаваньня групы прамыслова разьвітых краін (мэтраполіяў) над астатнім сьветам, якая існавала ў розных краінах у XVXX стагодзьдзях. Да каляніяльнай палітыкі ставіцца палітыка эксплюатацыі з дапамогай ваеннага, палітычнага і эканамічнага прымусу народаў, краін і тэрыторыяў пераважна з іншанацыянальным насельніцтвам, як правіла, эканамічна меней разьвітым. Злом каляніяльнай сыстэмы (дэкалянізацыя) адбыўся ў другой палове XX стагодзьдзя з набыцьцём незалежнасьці Індыяй і шэрагам афрыканскіх краінаў. Але і ў посткаляніяльны пэрыяд разьвітыя краіны захоўваюць сваё эканамічнае, а часам і палітычнае, панаваньне над многімі краінамі Трэцяга сьвету.

Больш за ўсё каляніяльная эпоха атаесамляецца з эўрапейскім каляніяльным пэрыядам, які доўжыўся з XVI да сярэдзіны XX стагодзьдзя, калі некалькі эўрапейскіх дзяржаваў, як то Партугалія, Гішпанія, Вялікабрытанія, Нідэрлянды, Расея, Францыя, Турэччына і іншыя, усталявалі свае калёніі ў Азіі, Афрыцы, Паўночнай і Паўднёвай Амэрыкі.

Для зьяўленьня каляніялізму ў свой час існавалі розныя варункі:

  • Атрыманьне прыбытку.
  • Пашырэньне магутнасьці мэтраполіі.
  • Ратунак ад перасьледу ў мэтраполіі.
  • Схіленьне насельніцтва калёніяў ва ўласную рэлігію.

Некаторыя каляністы лічылі, што яны надаюць мясцоваму насельніцтву калёніяў дапамогу ў выглядзе хрысьціянскай веры і цывілізацыі, аднак часьцяком працэс калянізацыі ператвараўся ў пакарэньне народаў, іхнае перасяленьне ў рэзэрвацыі ці генацыд[1].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Каляніялізмсховішча мультымэдыйных матэрыялаў