Дзьвінск

Дзьвінск
Daugavpils
Лютэранскі і каталіцкі храмы
Герб Дзьвінску Сьцяг Дзьвінску
Першыя згадкі:	1275
Магдэбурскае права:	1582
Былыя назвы:	Дынабург, Барысаглебск
Мэр:	Яніс Лачплэсіс
Плошча:	72,48 км²
Вышыня:	105 м н. у. м.
Насельніцтва:	104 857 (2009)
Часавы пас: • летні час:	UTC+2 UTC+3
Тэлефонны код:	+371 654
Паштовы індэкс:	LV-540(1-22); LV-5465
Геаграфічныя каардынаты:	55°53′ пн. ш. 26°32′ у. д.
Дзьвінск на мапе Латвіі Дзьвінск
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Дзьвінск, Дынабург (па-латыску: Daugavpils, па-расейску: Даугавпилс, раней Динабург, Двинск) — места на паўднёвым усходзе Латвіі, на рацэ Дзьвіна. Адміністрацыйны цэнтар Дзьвінскага краю (не ўваходзіць у ягоны склад). Насельніцтва — 104 857 жыхароў (2009). Знаходзіцца за 232 км на паўднёвы ўсход ад Рыгі, побач зь межамі Беларусі (33 км) і Летувы (25 км). Буйны чыгуначны вузел.

Дзьвінск — культурны, адукацыйны, прамысловы цэнтар гістарычнага рэґіёну Латгалія, другое па велічыні места краіны.

Гісторыя

• 1275: першы летапісны ўспамін, крыжацкая фартэцыя Дынабург (па-нямецку: Dünaburg, на ідышы: דענענבורג, Дэнэнбурґ).
• 1278: войскі пад кіраўніцтвам Трайдзеня безвынікова спрабавалі ўзяць умацаваньне.
• 1315: вялікі князь Віцень разбурыў замак, але ў хуткім часе ён зноў быў адбудаваны.
• 1403: места захапіў і зьнішчыў Вітаўт ды ўзяў шмат здабычы і палонных.

Гістарычны герб места (1582)

• 30 жніўня 1559: ратуючыся ад Масковіі, Ордэн перайшоў пад пратэктарат Вялікага Княства Літоўскага і адпаведна з дамоваю замак і места Дынабург былі перададзеныя ВКЛ як кампэнсацыя вайсковых стратаў на абарону супраць маскоўскіх войскаў. Дынабург зрабіўся адміністрацыйным цэнтрам Інфляндзкаага (Задзьвінскага) княства. Кіраваў гэтай калёніяй губэрнатар, які прызначаўся вялікім князем літоўскім.
• 1569: у зьвязку з утварэньнем Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў, Інфлянты (разам з Дынабургам) абвясьцілі супольным уладаньнем (канданіміюмам) Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага.
• 1577: у ходзе Лівонскай вайны маскоўскі цар Іван Жахлівы захапіў Дынабург; як толькі маскоўскія войскі адышлі, пакінуўшы невялікую залогу, мясцовыя жыхары пад кіраўніцтвам В. Плятэра перабілі акупантаў і вызвалілі места.
• 1582: у зьвязку з моцнымі разбурэннямі, Дынабург перанесьлі на новае месца, а 26 сакавіка места атрымала Магдэбурскае права і герб «у блакітным полі тры скрыжаваныя сьпіжы» (герб «Еліта»).
• 1625: швэдзкі кароль Густаў Адольф падпарадкаваў Дынабург, але праз год смаленскі ваявода Аляксандар Гансеўскі вярнуў яго.

Мескі герб з Пагоняй (1781)

• 1635—1655: знаходзіўся пад швэдзкай акупацыяй, а ў 1656—1667 — пад маскоўскай, на гэты час маскоўскі цар Аляксей Міхайлавіч перайменаваў места ў Барысаглебск.
• 1677: адміністрацыйны цэнтар Інфлянцкага ваяводзтва.
• 1772: у выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Дзьвінскай правінцыі.
• 1778: у Полацкім намесьніцтве, потым у Беларускай губэрні (1796), а з 1802 — у Віцебскай губэрні.
• 1799: у месце было два касьцёлы — адзін мураваны, а другі драўляны, кляштар, езуіцкая вучэльня.
• 1893: перайменаваны ў Дзьвінск.
• 1918: увайшоў у склад абвешчанай Беларускае Народнае Рэспублікі, у 1919 — у складзе Беларускай ССР.
• 11 жніўня 1920: бальшавікі перадалі места Латвіі.
• 25 сакавіка 1921: у Дзьвінску было створанае беларускае культурна-асьветніцкае таварыства «Бацькаўшчына»; сярод вынікаў працы таварыства было заснаваньне Дзьвінскай беларускай гімназіі.
• 1924—1925: латвійская паліцыя сфабрыкавала матэрыялы пра «спробы далучэньня Латгаліі да БССР», пасьля чаго былі арыштаваныя ды зьвінавачаныя ў дзяржаўнай здрадзе многія настаўнікі, сябры таварыства «Бацькаўшчына». Хоць суд і апраўдаў беларусаў, але пасьля гэтага былі ліквідаваныя многія беларускія культурніцка-адукацыйныя ўстановы. Неўзабаве латвійскі ўрад зачыніў усе беларускія адукацыйныя ўстановы Дзьвіншчыны.
• 1940: у складзе Латвійскай ССР.
• 26 ліпеня 1941 — 27 ліпеня 1944: знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.

Места на старых фатаздымках

• 

  Гарнізонная царква. Паштоўка 1915

• 

  Дзьвінск у 1912 годзе

• 

  Нізкае места ў пач. XX ст.

• 

  Дзьвінская сынагога

Насельніцтва

Зьмяненьне колькасьці насельніцтва места

Рэґіён вакол Дзьвінску мае найменшую ў Латвіі долю этнічнага латыскага насельніцтва. Расейскамоўныя (у асноўным беларусы і расейцы) складаюць да 70—80% насельніцтва краю.

• 1799 — 1603 чал., у тым ліку 1262 вайскоўцаў расейскага гарнізону, 15 духоўнага стану.
• 1880 — 52 173 чал. (28 985 мужчынаў і 23 188 жанчын), зь іх паводле стану — купцоў 553, мяшчанаў 34 723, вайскоўцаў 9679, жонак і дачок вайскоўцаў 1952, замежны падданых 748, ганаровых грамадзянаў 209, сялянаў 323, асабоўцаў 856, шляхты 631, праваслаўнага духавенства 19, каталіцкіх ксяндзоў 3, пратэстанцкіх сьвятароў 1, сьвятароў-стараабрадцаў 2, юдаісцкіх рабінаў 16, іншых 439; паводле вызнаньня — 10 799 праваслаўных, 10 320 каталікоў, 6245 пратэстантаў, 1135 стараабрадцаў, сэктантаў 4500, юдаістаў 19 163, караімаў 7, магамэтанаў 4.
• 1892 — 73 177 чал., у тым ліку 10 511 праваслаўных, 24 580 каталікоў, 5447 пратэстантаў, 3385 стараабрадцаў, 29 191 юдаістаў.
• 1913 — 112 848 чал.
• 2006 — 108 260 чал., зь іх паводле нацыянальнасьці: расейцы — 53,96% (58 414), латышы — 17,3% (18 725), палякі — 14,9% (16 126), беларусы — 8,22% (8897), украінцы — 2,23% (2417), летувісы — 0,96% (1041), габрэі — 0,45% (492), эстонцы — 0,03% (30), іншыя — 1,96% (2118).

Эканоміка

ПА «Хімвалакно»; заводы: «Электраінструмэнт», прывадных ланцугоў і інш.; лёгкая, харчовая прамысловасьць, мэблевы камбінат; вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў.

Беларускі кансулят

Будынак кансуляту Беларусі

Адрэса: вуліца 18 лістапада, 44.

Адкрыўся 7 кастрычніка 1994. Пачаткова месьціўся ў мескай Думе, кабінэт № 203.

• № 1 Жалтоўскі А. 1994—1997
• № 2 В. Маркевіч 1997—2002
• № 3 А. Концкі травень 2002 — сьнежань 2002 в.а Генконсула Беларусі
• № 4 М. Камышык сьнежань 2002 — ?
• № 5 Г. Ахрамовіч ? — кастрычнік 2008
• № 6 В. Гейсік кастрычнік 2008 — ?

Галерэя

• 

  Касьцёл Беззаганнага Зачацьця найсьв. Панны Марыі

• 

  Царква Сьвв. Барыса і Глеба

• 

  Лютэранская кірха

• 

  Стараабрадзкая царква Раства Найсьв. Багародзіцы і Сьв. Міколы

• 

  Царква Сьв. Мікалая на праваслаўных могілках

• 

  Касьцёл Сьв. Пятра

• 

  Дзьвінскі ўнівэрсытэт

• 

  Чыгуначны вакзал

Месты-сябры

• Хадэрслеў, Данія
• Радам, Польшча
• Нара-Фамінск, Расея
• Фэрара, Італія
• Мутала, Швэцыя
• Віцебск, Беларусь
• Цэнтральная адміністрацыйная акруга Масквы, Расея
• Рамле, Ізраіль
• Харбін, Кітай
• Панявеж, Летува
• Санкт-Пецярбург, Расея (2002)
• Харкаў, Украіна

Вядомыя асобы

• Кастусь Езавітаў (1893—1946) — беларускі палітычны, грамадзкі і вайсковы дзяяч, публіцыст, перакладнік, пэдагог
• Арык Круп (1937—1971) — савецкі бард
• Сяргей Сахараў (1880—1954) — беларускі фальклярыст, этнограф, пэдагог. У 1925—1932 дырэктар Дзьвінскай беларускай гімназіі

Глядзіце таксама

• Дзьвінская беларуская гімназія
• Інфлянцкае ваяводзтва

Літаратура

• Дзьвінск // Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.— 287 с. ISBN 985-07-0131-5.
• Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4.
• Dyneburg // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom II: Derenek — Gżack. — Warszawa, 1881. S. 251

Вонкавыя спасылкі

 Дзьвінск — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• Беларускі Дзьвінск // Радыё Свабода, 5 кастрычніка 2007
• Афіцыйны сайт^(лат.)
• Трамваі ў Дзьвінску^(лат.)