Дзьвінск

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Дзьвінск
лат. Daugavpils
Лютэранскі і каталіцкі храмы
Лютэранскі і каталіцкі храмы
Coat of arms of Daugavpils.svg Bandera Daugavpils.png
Герб Дзьвінску Сьцяг Дзьвінску
Першыя згадкі: 1275
Магдэбурскае права: 1582
Былыя назвы: Дынабург, Барысаглебск
Краіна: Латвія
Мэр: Яніс Лачплэсіс
Плошча: 72,48 км²
Вышыня: 105 м н. у. м.
Насельніцтва (2009)
колькасьць: 104 857 чал.
шчыльнасьць: 1446,7 чал./км²
Часавы пас: UTC+2
летні час: UTC+3
Тэлефонны код: +371
Паштовыя індэксы: LV-540(1-22); LV-5465
Геаграфічныя каардынаты: 55°53′ пн. ш. 26°32′ у. д. / 55.883° пн. ш. 26.533° у. д. / 55.883; 26.533Каардынаты: 55°53′ пн. ш. 26°32′ у. д. / 55.883° пн. ш. 26.533° у. д. / 55.883; 26.533
Дзьвінск на мапе Латвіі
Дзьвінск
Дзьвінск
Дзьвінск
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Дзьвінск, Дынабург (па-латыску: Daugavpils, па-расейску: Даугавпилс, раней Динабург, Двинск) — места на паўднёвым усходзе Латвіі, на рацэ Дзьвіна. Адміністрацыйны цэнтар Дзьвінскага краю (не ўваходзіць у ягоны склад). Насельніцтва — 104 857 жыхароў (2009). Знаходзіцца за 232 км на паўднёвы ўсход ад Рыгі, побач зь межамі Беларусі (33 км) і Летувы (25 км). Буйны чыгуначны вузел.

Дзьвінск — культурны, адукацыйны, прамысловы цэнтар гістарычнага рэґіёну Латгалія, другое па велічыні места краіны.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • 1275: першы летапісны ўспамін, крыжацкая фартэцыя Дынабург (па-нямецку: Dünaburg, на ідышы: דענענבורג, Дэнэнбурґ).
  • 1278: войскі пад кіраўніцтвам Трайдзеня безвынікова спрабавалі ўзяць умацаваньне.
  • 1315: вялікі князь Віцень разбурыў замак, але ў хуткім часе ён зноў быў адбудаваны.
  • 1403: места захапіў і зьнішчыў Вітаўт ды ўзяў шмат здабычы і палонных.
Гістарычны герб места (1582)
  • 30 жніўня 1559: ратуючыся ад Масковіі, Ордэн перайшоў пад пратэктарат Вялікага Княства Літоўскага і адпаведна з дамоваю замак і места Дынабург былі перададзеныя ВКЛ як кампэнсацыя вайсковых стратаў на абарону супраць маскоўскіх войскаў[1]. Дынабург зрабіўся адміністрацыйным цэнтрам Інфляндзкаага (Задзьвінскага) княства. Кіраваў гэтай калёніяй губэрнатар, які прызначаўся вялікім князем літоўскім[2][3].
  • 1569: у зьвязку з утварэньнем Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў, Інфлянты (разам з Дынабургам) абвясьцілі супольным уладаньнем (канданіміюмам) Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага[4].
  • 1577: у ходзе Лівонскай вайны маскоўскі цар Іван Жахлівы захапіў Дынабург; як толькі маскоўскія войскі адышлі, пакінуўшы невялікую залогу, мясцовыя жыхары пад кіраўніцтвам В. Плятэра перабілі акупантаў і вызвалілі места[1].
  • 1582: у зьвязку з моцнымі разбурэньнямі, па загадзе Стафана Баторы Дынабург перанесьлі на новае месца, а 26 сакавіка места атрымала Магдэбурскае права і герб «у блакітным полі тры скрыжаваныя сьпіжы» (герб «Еліта»).
  • 1625: швэдзкі кароль Густаў Адольф падпарадкаваў Дынабург, але праз год смаленскі ваявода Аляксандар Гансеўскі вярнуў яго.
Мескі герб з Пагоняй (1781)

Места на старых фатаздымках[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Зьмяненьне колькасьці насельніцтва места

Рэґіён вакол Дзьвінску мае найменшую ў Латвіі долю этнічнага латыскага насельніцтва. Расейскамоўныя (у асноўным беларусы і расейцы) складаюць да 70—80% насельніцтва краю.

  • 1799 — 1603 чал., у тым ліку 1262 вайскоўцаў расейскага гарнізону, 15 духоўнага стану.[1]
  • 1880 — 52 173 чал. (28 985 мужчынаў і 23 188 жанчын), зь іх паводле стану — купцоў 553, мяшчанаў 34 723, вайскоўцаў 9679, жонак і дачок вайскоўцаў 1952, замежны падданых 748, ганаровых грамадзянаў 209, сялянаў 323, асабоўцаў 856, шляхты 631, праваслаўнага духавенства 19, каталіцкіх ксяндзоў 3, пратэстанцкіх сьвятароў 1, сьвятароў-стараабрадцаў 2, юдаісцкіх рабінаў 16, іншых 439; паводле вызнаньня — 10 799 праваслаўных, 10 320 каталікоў, 6245 пратэстантаў, 1135 стараабрадцаў, сэктантаў 4500, юдаістаў 19 163, караімаў 7, магамэтанаў 4.[6]
  • 1892 — 73 177 чал., у тым ліку 10 511 праваслаўных, 24 580 каталікоў, 5447 пратэстантаў, 3385 стараабрадцаў, 29 191 юдаістаў.[7]
  • 1913 — 112 848 чал.[8]
  • 2006 — 108 260 чал., зь іх паводле нацыянальнасьці: расейцы — 53,96% (58 414), латышы — 17,3% (18 725), палякі — 14,9% (16 126), беларусы — 8,22% (8897), украінцы — 2,23% (2417), летувісы — 0,96% (1041), габрэі — 0,45% (492), эстонцы — 0,03% (30), іншыя — 1,96% (2118).

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

ПА «Хімвалакно»; заводы: «Электраінструмэнт», прывадных ланцугоў і інш.; лёгкая, харчовая прамысловасьць, мэблевы камбінат; вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў.

Беларускі кансулят[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Будынак кансуляту Беларусі

Адрас: вуліца 18 лістапада, 44.

Адкрыўся 7 кастрычніка 1994. Пачаткова месьціўся ў мескай Думе, кабінэт № 203.

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месты-сябры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в г д Дзьвінск // Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.— 287 с. ISBN 985-07-0131-5.
  2. ^ Беларускія калёніі на беразе Балтыйскага мора — Інфляндзкае княства і Курляндыя // «Радыё Свабода», 22 лютага 2005.
  3. ^ Алег Трусаў. Беларускія калоніі // «Наша Слова» № 37 (773), 13 верасня 2006 г.
  4. ^ Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта. Інфлянты // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 669.
  5. ^ Гісторыя // Латвійскае таварыства беларускай культуры «Сьвітанак»
  6. ^ Dyneburg // Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў(пол.). Tom II: Derenek — Gżack. — Warszawa, 1881. S. 254
  7. ^ Двинск // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб, 1890—1907.
  8. ^ Экскурс у гісторыю места Дзьвінска

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Дзьвінсксховішча мультымэдыйных матэрыялаў