Варшава

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Варшава
польск. Warszawa
POL Warszawa COA 1.svg Flag of Warsaw.svg
Герб Варшавы Сьцяг Варшавы
Першыя згадкі: XIII стагодзьдзе
Краіна: Польшча
Плошча: 517,9 км²
Насельніцтва (2007)
колькасьць: 1 702 139 чал.
шчыльнасьць: 3286,62 чал./км²
Часавы пас: UTC+1
летні час: UTC+2
Тэлефонны код: +48 22
Паштовыя індэксы: ад 00-xxx да 04-xxx
Геаграфічныя каардынаты: 52°13′56.28″ пн. ш. 21°0′30.36″ у. д. / 52.2323° пн. ш. 21.0084333° у. д. / 52.2323; 21.0084333Каардынаты: 52°13′56.28″ пн. ш. 21°0′30.36″ у. д. / 52.2323° пн. ш. 21.0084333° у. д. / 52.2323; 21.0084333
Варшава на мапе Польшчы
Варшава
Варшава
Варшава
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Варша́ва (па-польску: Warszawa) — сталіца і найбуйнейшы горад Польшчы на рацэ Вісла. Варшава стала сталіцай краіны дзякуючы каралю Жыгімонту Вазу, які ў 1596 распачаў сэрыю паездак да гэтага гораду. Канстытуцыйная сталіца Польшчы ад 1952 году.

Варшава зьўляецца важным эўрапейскім навуковым, культурным, палітычным і гаспадарчым цэнтрам. Тут мае сваю сядзібу Прэзыдэнт краіны, знаходзіцца Сойм Рэчыпаспалітай Польшчы (Sejm Rzeczypospolitej Polskiej), Рада Міністраў (Rada Ministrów) і іншыя цэнтры цэнтральнай улады. Апроч гэтага, Варшава зьяўляецца сталіцай Мазавецкага ваяводзтва.

Варшава — найбуйнейшы польскі горад паводле колькасьці насельніцтва (1 702 139 зарэгістраваных жыхароў у 2007) і займанай паверхні (517 км²).

Этымалёгія назвы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Назва ўпершыню зьявілася ў сярэднявечных дакумэнтах як Warseuiensis (1321), Varschewia (1342) ды Warschouia (1482). У тыя часы яна вымаўлялася як Варшэва (Warszewa) ці Варшова (Warszowa) і канчаткова зьмянілася на Варшава толькі ў XVI стагодзьдзі. Паходзіць назва, праўдападобна, ад скарочанай формы папулярнага тады імя Варціслаў (Warcisław) ці Ўраціслаў (Wrocisław) — Варш (Warsz), якое тады шырока ўжывалася, між іншым, прадстаўнікамі роду Раваў (Равічаў) гербу Рава, уладальнікамі часткі тэрыторый ў сёньняшнім цэнтры горада.

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Распалажэньне і прырода[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вісла ў Варшаве

Варшава знаходзіцца па абодвух бакох Віслы на Сярэднемазавецкай нізіне, у адлегласьці каля 350 км да Карпат ды Балтыйскага мора і мае сярэднюю вышыню 100 м над узроўнем мора. Большасьць левабярэжнай часткі горада ляжыць на высокім адхоне Віслы. Сярэдняя тэмпэратура паветра ў студзені складае −3,3 °C, у ліпені +18,0 °C (гадавая — +7,8 °C), колькасьць ападкаў складае каля 493 мм у год (максымум у чэрвені — 82 мм, мінімум у лютым — 18 мм). Найчасьцей Варшава знаходзііца пад уплывам палярна-марскога паветра (каля 60% дзён у год), а таксама палярна-кантынэнтальнага (каля 30% дзён у год). У сталіцы і яе прыгарадах яскрава адзначаецца вялікі ўплыў буйной гарадзкой аглямэрацыі на клімат («выспа цеплыні»). Гэта прыводзіць да таго, што ў цэнтры горада назіраецца вышэйшая сярэдняя тэмпэратура, выпадае больш ападкаў, а таксама фіксуецца ніжэйшая хуткасьць ветру.

Адміністрацыйны падзел[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Як і перад вайной, так і пачынаючы ад 1945 году, Варшава была вылучаным горадам (г. зв. гарадзкім ваяводзтвам); з 60-х гг. замацаваўся падзел на 7 раёнаў-гмінаў (у значэньні паветаў: Макотаў (Mokotów), Ахота (Ochota), Паўднёвая Прага (Praga Południe), Паўночная Прага (Praga Północ), Цэнтр (Śródmieście), Воля (Wola) ды Жалібаж (Żoliborz).

Пачынаючы ад красавіка 1994 Варшава ўяўляла сабой саюз ужо 11 гмінаў. Такім чынам, на той момант фармальна не існавала цэласнага гораду пад назвай Варшава, але ў выніку рэформаў, якія былі ўведзены г. зв. варшаўскім статутам (Ustawa warszawska) у 2002, сталіца цяпер зьяўляецца адзінай гмінай на правах павету. Ранейшыя гміны маюць сёньня статус раёнаў, якія валодаюць абмежаванай кампэтэнцыяй у справах самакіраваньня. Акрамя таго, межы Варшавы былі пашыраныя за кошт незалежнай раней гміны Вэсола (Wesoła) і дасягнулі колькасьці ў 18 раёнаў.

Найбольш шчыльна заселены раён Ахота (Ochota) — 9448 асобаў/км², найменей шчыльна раён Вілянаў (Wilanów ) — 414 асобаў/км². Сярэдняя лічба для ўсяго гораду складае 3291 асобаў/км² (зьвесткі на 2006 год).

Адміністрацыйны падзел Варшавы з 2002
Раён Колькасьць жыхароў Шчыльнасьць (ас/км²) Плошча (км²)
Макотаў (Mokotów) 226911 6410 35,4
Паўднёвая Прага (Praga Południe) 185077 8262 22,4
Урсынаў (Ursynów) 143935 3286 43,8
Воля (Wola) 142025 7359 19,3
Бяляны (Bielany) 135307 4189 32,3
Цэнтар (Śródmieście) 134306 8609 15,6
Таргувэк (Targówek) 122872 5077 24,2
Бэмова (Bemowo) 107197 4288 25,0
Ахота (Ochota) 91643 9448 9,7
Бялолэнка (Białołęka) 76999 1055 73,0
Паўночная Прага (Praga Północ) 73207 6422 11,4
Вавэр (Wawer) 66094 829 79,7
Жалібаж (Żoliborz) 49275 5797 8,5
Урсус (Ursus) 47285 5030 9,4
Ўлохы (Włochy) 39778 1391 28,6
Рэмбэртаў (Rembertów) 22688 1176 19,3
Вэсола (Wesoła) 20749 918 22,6
Вілянаў (Wilanów ) 15188 414 36,7

Варшаўская аглямэрацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Варшава зьяўляецца цэнтрам моцна разбудаванай аглямэрацыі, у скалад якой апроч самой сталіцы ўваходзіць шмат гарадоў і вёсак мазавецкага ваяводзтва. Але да сёньняшняга дня не існуе адзіных вызначаных ейных межаў. Некаторыя бачаць іх у адлегласьці ад 20 да 30 км ад цэнтра Варшавы, іншыя — нават да 40—50 км. Тэарэтычна аглямэрацыя павінна складацца з групы гарадоў, якія зьвязаны паміж сабой прасторава ды функцыянальна. Такі падыход дазваляе вызначыць дзьве граніцы варшаўскай аглямэрыцыі як гарадзкога комлексу:

Варшаўская аглямэрацыя згодна пляну 2004 году

1 — Прасторава-функцыянальны комплекс (Абшар Варшаўскай Мэтраполіі — Obszar Metropolitalny Warszawy):

Варшава, Легіёнава (Legionowo), Маркі (Marki), Зомбкі (Ząbki), Зялёнка (Zielonka), Валомін (Wołomin), Сулеювэк (Sulejówek), Язэфаў (Józefów), Отвацк (Otwock), Карчаў (Karczew), Кабылка (Kobyłka), Канстанцін-Язёрна (Konstancin-Jeziorna), Пяшэчна (Piaseczno), Пястаў (Piastów), Прушкаў (Pruszków), Ажараў Мазавецкі (Ożarów Mazowiecki), Ламянкі (Łomianki).

Плошча — 1 239,28 км², колькасьць жыхароў — 2 136 090, шчыльнасьць — 1 723 ас./км².

2 — Функцыянальны комплекс:

Гарады зь першага пункту, а таксама: Новы-Двор-Мазавецкі (Nowy Dwór Mazowiecki), Радзымін (Radzymin), Гура Кальварыя (Góra Kalwaria), Мілянувэк (Milanówek), Брвінаў (Brwinów), Падкова Лесна (Podkowa Leśna), Гродзіск Мазавецкі (Grodzisk Mazowiecki), Блоне (Błonie), Галінаў (Halinów), Яблонна (Jabłonna).

Плошча — 2730,23 км², колькасьць жыхароў — 2 596 553, шчыльнасьць — 951 ас./км²

Панарама Варшавы

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Варшава зьяўляецца найбуйнейшым польскім горадам адносна колькасьці насельніцтва (1 702 139 зарэгістраваных жыхароў у 2007) ды займаванай паверхі (517 км²). Акрамя таго, вялікую частку жыхароў польскай сталіцы складаюць незарэгістраваныя асобы (нават каля 500—700 тысячаў чалавек).

Цягам апошніх стагодзьдзяў Варшава зьяўлялася інтэрнацыянальным горадам, дзе каля 20% насельніцтва складалі жыды ды людзі іншых нацыянальнасьцяў. Вялікія страты панесла польская сталіца ў выніку II сусьветнай вайны: з 1 289 000 жыхароў у 1939 годзе — да 478 755 чалавек у 1946. Напачатку 50-х гадоў прырост насельніцтва складаў каля 5-7% штогод (45 000 — 60 000 асобаў на 41 000 новых кватэраў, пабудаваных згодна шасьцілеткі 19501955). Такім чынам былі ўведзены абмежаваньні для абавязковай рэгістрацыі, якія прывялі да спадку тэмпу міграцыі (толькі 22 000 асобаў у 1976 годзе). Гэтыя абмежаваньні паспрыялі разьвіцьцю варшаўскіх прыгарадаў, дзе пасяляліся людзі, якія прыязжалі з усёй Польшчы. Скасаваньне абмежаваньняў для рэгістрацыі прывяло да новага некантраляванага наплыву людзей да сталіцы.

Зьмена лічбы насельніцтва:

  • 1700: 30,000
  • 1792: 120,000
  • 1800: 63,400
  • 1830: 139,700
  • 1850: 163,600
  • 1882: 383,000
  • 1900: 686,000
  • 1925: 1,003,000
  • 1939: 1,300,000
  • 1945: 422,000
  • 1950: 803,800
  • 1955: 1,000,577
  • 1960: 1,136,000
  • 1970: 1,315,600
  • 1980: 1,596,100
  • 1990: 1,655,700
  • 2000: 1,672,400
  • 2007: 1,702,139

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Варшавасховішча мультымэдыйных матэрыялаў

  • Кася Сырамалот (10 жніўня 2012) Варшава Гайды. Мультымэдыя-часопіс «34». Праверана 12 жніўня 2012 г.