Гданьск

Гданьск
Герб Гданьску Сьцяг Гданьску
Мэр:	Павел Адамовіч
Плошча:	262 км²
Насельніцтва:	457 630 (2006)
Часавы пас: • летні час:	UTC+1 UTC+2
Тэлефонны код:	+48 58
Паштовы індэкс:	ад 80-008 да 80-958
Геаграфічныя каардынаты:	54°22′ пн. ш. 18°38′ у. д.
Гданьск на мапе Польшчы Гданьск
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Гданьск (па-нямецку: Danzig, па-польску: Gdańsk, па-кашубску Gduńsk, з 1308 па 1466, і з 1793 па 1945 год — Данцыг) — горад у паўночнай Польшчы, каля 500 000 жыхароў. Разам з суседнімі Сопатам і Гдыняй утварае канурбацыю Труймяста, т.б. патройны горад, з агульным насельніцтвам каля мільёну чалавек. Гданьск — буйны порт на Балтыйскім моры, цэнтар прамысловасьці, у прыватнасьці нафтахімічнай і машынабудаваньня (разьвітыя суднабудаваньне і суднарамонт).

Кароткая гісторыя

• Гданьск упершыню згадваецца ў летапісах ў 997 годзе ў сувязі зь місіяй сьвятога Адальбэрта (Войцэха) ў Прусію. Аднак паводле зьвестак археалягічных раскопак, паселішча на месцы Гданьска існавала ўжо ў пятым стагодзьдзі.
• 14 лістапада 1308 году Гданьск быў захоплены рыцарамі Тэўтонскага ордэна і быў далучаны да Прусіі. Горад быў пераназваны ў Данцыг.
• У 1466 годзе, пасьля cканчэньня Трынаццацігадовай вайны Тэўтонскага Ордэна з Польшчай, падчас якой Ордэн пацярпеў паразу, Гданьск быў узьяднаны з Польшчай і яму быў вернуты яго першапачатковы назоў.
• Аднак у 1793 годзе, у выніку падзелу Рэчы Паспалітай, Гданьск дастаўся Прусіі і зноўку стаў Данцыгам.
• Пасьля Першай сусьветнай вайны Гданьск атрымаў статут вольнага гораду і знаходзіўся пад кіраваньнем Лігі Нацый. Большую частку насельніцтва гораду складалі немцы, але палякі мелі права на свае ўласныя ўстановы, напрыклад, школы, бібліятэкі і г. д.

Другая сусьветная вайна

1 верасьня 1939 году ў Гданьску фактычна пачалася Другая сусьветная вайна. Нямецкімі войскамі былі атакаваныя Польская Пошта і невялікі польскі гарнізон у форце Вестэрплатэ.

На працягу некалькіх гадзін Польскую Пошту абаранялі некалькі дзясяткаў польскіх патрыётаў, узброеных у асноўным спартовай і паляўнічай зброяй. Форт Вестэрплатэ быў абстраляны караблямі нямецкага ВМФ. На наступны ж дзень Гданьск увайшоў у склад Усходняй Прусіі як Данцыг.

Падчас бамбаваньня і штурму савецкімі войскамі горад быў вельмі моцна разбураны, у цэнтры разбурэньні дасягалі 70—80%.

Пасьля вайны, на рашэньне Патсдамскай канфэрэнцыі Ўсходняя Прусія была ліквідаваная. Яе паўночная частка, прыкладна 2/3 агульнай тэрыторыі, у тым ліку і Гданьск, была перададзеная Польшчы. Нямецкае насельніцтва было дэпартаванае.

Сучаснасьць

Напрыканцы 1980-х гадоў у Гданьску паўстаў незалежны прафсаюз суднабудаўнікоў Салідарнасьць, на чале якога ўстаў зваршчык з гданьскай суднавэрфі Лех Валэнса. Дзейнасьць гэтага прафсаюза стала адным з фактараў распаду сацыялістычнай сыстэмы. Пасьля Лех Валэнса стаў прэзыдэнтам Польшчы.

Адразу жа пасьля вайны, ужо напрыканцы 1940-х гадоў, нягледзячы на значныя эканамічныя цяжкасьці, у Гданьску пачалося аднаўленьне старога гораду.

Гэты працэс не завершаны дагэтуль, хоць вялікая частка прац ужо выкананая. У асноўным не адноўленымі застаюцца руіны зерневых сьвіранаў на высьпе Складоў і высьпе Алавянка. У цэлым жа стары горад адноўлены амаль поўнасьцю.

Славутасьці

Стары горад уяўляе сабою архітэктурны комплекс XIII—XVIII стагодзьдзяў. Асноўныя славутасьці:

• Касьцёл Сьвятой Панны Марыі, другі па велічыні ў Эўропе (пасьля Кёльнскага сабору) і ў той жа час самы вялікі цагляны храм у Эўропе. Ён быў пабудаваны ў XIII—XVI стагодзьдзях у строгім гатычным стылі.
• Каралеўскі гасьцінец — парадны ўезд у горад, які пачынаецца ў комплексу гарадзкіх брамаў (Высокая брама, Ліхадзейская брама і Залатая брама), далей гасьцінец ідзе па вуліцы Длугай (Доўгай) і сканчаецца на пляцы Длугі Тарг (Доўгі рынак).
• На Длугім Таргу знаходзяцца шматлікія помнікі эпохі Рэнэсансу:
  • гарадзкая ратуша,
  • двор Артуса,
  • фантан Нэптуна,
  • Залатая Дом,
  • Зялёная брама.

У Гданьску разьмешчаныя шматлікія музэі, у тым ліку галерэя жывапісу. Цікавы археалягічны музэй, разьмешчаны ў гістарычным цэнтры горада. Там жа разьмешчаны гданьскі Марскі музэй. Да марскога музэя адносіцца таксама і Жураў — будынак XV стагодзьдзя, які спалучаў у сабе некалькі функцыяў — гарадзкой брамы, абарончай вежы і партовага крана. Да пачатку дваццатага стагодзьдзя Жураў быў найвялікшым партовым кранам Эўропы. Яго таксама выкарыстоўвалі дзеля ўсталёўкі шчоглаў на караблі.

У прыгарадзе Гданьска разьмешчаны заапарк.

Знакамітыя ўраджэнцы Гданьска

• Габрыель Фарэнгейт, фізык, вынаходца аднайменнай шкалы тэмпэратур
• Ян Гевелі, півавар і астраном
• Артур Шапэнгаўэр, філёзаф
• Гюнтэр Грас, пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі (1999)

Фотаздымкі

• 

  Фантан Нэптуна

• 

  Двор Артуса

• 

  Касьцёл Сьвятой Панны Марыі

• 

  Ратуша

Вонкавыя спасылкі

 Гданьск — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў