Гданьск

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Гданьск
польск. Gdańsk
Гданьск
POL Gdańsk COA.svg Gdansk flag.svg
Герб Гданьску Сьцяг Гданьску
Краіна: Польшча
Мэр: Павел Адамовіч
Плошча: 262 км²
Насельніцтва (2006)
колькасьць: 457 630 чал.
шчыльнасьць: 1746,68 чал./км²
Часавы пас: UTC+1
летні час: UTC+2
Тэлефонны код: +48 58
Паштовы індэкс: 80-008 – 80-958, 80-008, 80-958
Паштовыя індэксы: ад 80-008 да 80-958
Геаграфічныя каардынаты: 54°22′ пн. ш. 18°38′ у. д. / 54.367° пн. ш. 18.633° у. д. / 54.367; 18.633Каардынаты: 54°22′ пн. ш. 18°38′ у. д. / 54.367° пн. ш. 18.633° у. д. / 54.367; 18.633
Гданьск на мапе Польшчы
Гданьск
Гданьск
Гданьск
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Гданьск (па-нямецку: Danzig, па-польску: Gdańsk, па-кашубску Gduńsk, з 1308 па 1466, і з 1793 па 1945 год — Данцыг) — горад у паўночнай Польшчы, каля 500 000 жыхароў. Разам з суседнімі Сопатам і Гдыняй утварае канурбацыю Труймяста, т. б. патройны горад, з агульным насельніцтвам каля мільёну чалавек. Гданьск — буйны порт на Балтыйскім моры, цэнтар прамысловасьці, у прыватнасьці нафтахімічнай і машынабудаваньня (разьвітыя суднабудаваньне і суднарамонт).

Кароткая гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Гданьск упершыню згадваецца ў летапісах ў 997 годзе ў сувязі зь місіяй сьвятога Адальбэрта (Войцэха) ў Прусію. Аднак паводле зьвестак археалягічных раскопак, паселішча на месцы Гданьска існавала ўжо ў пятым стагодзьдзі.
  • 14 лістапада 1308 году Гданьск быў захоплены рыцарамі Тэўтонскага ордэна і быў далучаны да Прусіі. Горад быў пераназваны ў Данцыг.
  • У 1466 годзе, пасьля сканчэньня Трынаццацігадовай вайны Тэўтонскага Ордэна з Польшчай, падчас якой Ордэн пацярпеў паразу, Гданьск быў узьяднаны з Польшчай і яму быў вернуты яго першапачатковы назоў.
  • Аднак у 1793 годзе, у выніку падзелу Рэчы Паспалітай, Гданьск дастаўся Прусіі і зноўку стаў Данцыгам.
  • Пасьля Першай сусьветнай вайны Гданьск атрымаў статут вольнага гораду і знаходзіўся пад кіраваньнем Лігі Нацыяў. Большую частку насельніцтва гораду складалі немцы, але палякі мелі права на свае ўласныя ўстановы, напрыклад, школы, бібліятэкі і г. д.

Другая сусьветная вайна[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

1 верасьня 1939 году ў Гданьску фактычна пачалася Другая сусьветная вайна. Нямецкімі войскамі былі атакаваныя Польская Пошта і невялікі польскі гарнізон у форце Вестэрплатэ.

На працягу некалькіх гадзін Польскую Пошту абаранялі некалькі дзясяткаў польскіх патрыётаў, узброеных у асноўным спартовай і паляўнічай зброяй. Форт Вестэрплатэ быў абстраляны караблямі нямецкага ВМФ. На наступны ж дзень Гданьск увайшоў у склад Усходняй Прусіі як Данцыг.

Падчас бамбаваньня і штурму савецкімі войскамі горад быў вельмі моцна разбураны, у цэнтры разбурэньні дасягалі 70—80%.

Пасьля вайны, на рашэньне Патсдамскай канфэрэнцыі Ўсходняя Прусія была ліквідаваная. Яе паўночная частка, прыкладна 2/3 агульнай тэрыторыі, у тым ліку і Гданьск, была перададзеная Польшчы. Нямецкае насельніцтва было дэпартаванае.

Сучаснасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Напрыканцы 1980-х гадоў у Гданьску паўстаў незалежны прафсаюз суднабудаўнікоў Салідарнасьць, на чале якога ўстаў зваршчык з гданьскай суднавэрфі Лех Валэнса. Дзейнасьць гэтага прафсаюза стала адным з фактараў распаду сацыялістычнай сыстэмы. Пасьля Лех Валэнса стаў прэзыдэнтам Польшчы.

Адразу жа пасьля вайны, ужо напрыканцы 1940-х гадоў, нягледзячы на значныя эканамічныя цяжкасьці, у Гданьску пачалося аднаўленьне старога гораду.

Гэты працэс не завершаны дагэтуль, хоць вялікая частка прац ужо выкананая. У асноўным не адноўленымі застаюцца руіны зерневых сьвіранаў на высьпе Складоў і высьпе Алавянка. У цэлым жа стары горад адноўлены амаль поўнасьцю.

Славутасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Стары горад уяўляе сабою архітэктурны комплекс XIIIXVIII стагодзьдзяў. Асноўныя славутасьці:

  • Касьцёл Сьвятой Панны Марыі, другі па велічыні ў Эўропе (пасьля Кёльнскага сабору) і ў той жа час самы вялікі цагляны храм у Эўропе. Ён быў пабудаваны ў XIII—XVI стагодзьдзях у строгім гатычным стылі.
  • Каралеўскі гасьцінец — парадны ўезд у горад, які пачынаецца ў комплексу гарадзкіх брамаў (Высокая брама, Ліхадзейская брама і Залатая брама), далей гасьцінец ідзе па вуліцы Длугай (Доўгай) і сканчаецца на пляцы Длугі Тарг (Доўгі рынак).
  • На Длугім Таргу знаходзяцца шматлікія помнікі эпохі Рэнэсансу:
    • гарадзкая ратуша,
    • двор Артуса,
    • фантан Нэптуна,
    • Залатая Дом,
    • Зялёная брама.

У Гданьску разьмешчаныя шматлікія музэі, у тым ліку галерэя жывапісу. Цікавы археалягічны музэй, разьмешчаны ў гістарычным цэнтры гораду. Там жа разьмешчаны гданьскі Марскі музэй. Да марскога музэя адносіцца таксама і Жураў — будынак XV стагодзьдзя, які спалучаў у сабе некалькі функцыяў — гарадзкой брамы, абарончай вежы і партовага крана. Да пачатку дваццатага стагодзьдзя Жураў быў найвялікшым партовым кранам Эўропы. Яго таксама выкарыстоўвалі дзеля ўсталёўкі шчоглаў на караблі.

У прыгарадзе Гданьска разьмешчаны заапарк.

Знакамітыя ўраджэнцы Гданьску[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Фотаздымкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Гданьсксховішча мультымэдыйных матэрыялаў