Салідарнасьць (прафсаюз)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Лягатып і сьцяг «Салідарнасьці»: слова „Solidarność” з польскім сьцяжком, «прымацаваным» да літары N.

Незалежны самакіроўны прафэсійны саюз «Салідарнасьць» (па-польску: Niezależny Samorządny Związek Zawodowy «Solidarność», скарочана NSZZ Solidarność) — незалежны прафэсійны зьвяз працоўных, створаны ў верасьні 1980 року ў Польшчы, які пасьля перарос у шырокі грамадзка-палітычны рух і зрабіў значны ўнёсак у барацьбу польскага народу з камуністычным рэжымам.

Паўстаньне руху[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прафсаюз паходзіць са страйкавага руху працаўнікоў улетку 1980. З самага пачатку працоўны рух быў маральна падтрыманы такімі польскімі інтэлектуаламі, як Тадэвуш Мазавецкі, Яцэк Курань, Адам Міхнік, Ёжэф Тышнэр ды іншымі прадстаўнікамі крытычна настроенай да камуністычнага рэжыму польскай інтэлігенцыі, а таксама каталіцкаю царквою. Істотная практычная падтрымка страйкавага руху таксама надышла з краінаў Захаду: ЗША, ФРН ды інш.

Чыньніком вялікай хвалі маніфэстацыяў стала падвышэньне коштаў на мяса 1 ліпеня 1980 р. Спачатку страйкі мелі лякальны характар, але неўзабаве пашырыліся па ўсёй Польшчы. Повадам для выбуху страйку 14 жніўня на гданьскай вэрфі імя Леніна стаў загад дырэкцыі пра звальненьне з працы кранаўшчыцы Ганны Валентыновіч, якая была сымбалічнаю фігураю на ўсім Балтыйскім узьбярэжжы яшчэ з часоў страйку 1970 р.

Адразу быў заснаваны страйкавы камітэт на чале зь Лехам Валэнсам. Камітэт высунуў патрабаваньне з 21 палітычных, сацыяльных і эканамічных тэзаў, дзе цэнтральным пунктам была згода камуністычнай дзяржавы з існаваньнем незалежных прафсаюзаў. Пасьля доўгіх перамоваў 31 жніўня камуністычны ўрад мусіў прыняць гэтую ўмову.

«Салідарнасьць» стала першым у краінах савецкага блёку незалежным грамадзкім рухам у форме прафэсыйнага саюзу, які аб’яднаў пад лёзунгам мірных зьменаў прадстаўнікоў усіх слаёў грамадзтва. У шэрагі «Салідарнасьці» ўвайшлі амаль 10 млн чалавек, кожны трэці дарослы паляк. Сярод іх былі нават сябры камуністычнай партыі Польшчы.

Рокі рэакцыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пад ціскам СССР з аднаго боку, а зь іншага — з-за прагненьня любым коштам утрымаць у краіне ўладу Польскай аб’яднанай працоўнай партыі група вайскоўцаў на чале зь міністрам абароны Польшчы генэралам Войцехам Ярузэльскім абвясьціла пра ўвядзеньне ў ноч на 13 сьнежня 1981 року ваеннага становішча, фактычна ўвёўшы ў краіне вайсковую дыктатуру на ўзор вайсковых хунтаў краінаў Лацінскай Амэрыкі. У вялікіх местах была ўведзеная камэнданцкая гадзіна ды вайскова-паліцэйскае патруляваньне. Кіраўнікі апазыцыі, у тым ліку Лех Валэнса, былі арыштаваныя і інтэрнаваныя. 8 кастрычніка 1982 пасьля прыняцьця новага закону аб прафсаюзах «Салідарнасьць» была цалкам забароненая і вымушаная перайсьці да падпольных формаў працы.

Тым ня меней, грамадзкая незадаволенасьць, якая ўзрастала цягам наступных рокаў, сіла апазыцыі і ўплыў царквы, эканамічныя праблемі і міжнародная сытуацыя змусілі ўладу да шэрагу саступак. Былі праведзеныя палавінчатыя рэформы палітычнай сыстэмы, укараняючы прынцыпы, што выкарыстоўваюцца ў дэмакратычных ладах.

Найбольш актыўныя сябры «Салідарнасьці», асабліва яе правае крыло, перайшлі да падпольных формаў барацьбы. У чэрвені 1982 ва Ўроцлаве паўстала падпольная палітычная арганізацыя «Салідарнасьць, што змагаецца» (сьпярша пад назваю «Ўгода салідарнасьці, што змагаецца»). Ініцыятарам стварэньня і кіраўніком арганізацыі стаў Корнэль Маравецкі, дэлегат 1-га Зьезду прафсаюзу «Салідарнасьць» у Гданську (1981). У адрозьненьне ад «Салідарнасьці» — грамадзкага руху — гэтая арганізацыя ад самага пачатку стала арганізацыяй з суворым сяброўствам, кансьпірацыяй і набыла палітычны характар.