Эндзі Ўорхал

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Эндзі Ўорхал
Эндзі Ўорхал з Арчы, фотаздымак Джэка Мітчэла, 1973 год
Эндзі Ўорхал з Арчы, фотаздымак Джэка Мітчэла, 1973 год
Імя пры нараджэньні: Андрэй Вархола
Нарадзіўся: 6 жніўня 1928
Сьцяг ЗША Пітсбург, ЗША
Памёр: 22 лютага 1987
Сьцяг ЗША Нью-Ёрк, ЗША
Нацыянальнасьць: амэрыканец
Грамадзянства: Злучаныя Штаты Амэрыкі
Заняткі: мастацтва, кіно
Плынь: поп-арт
Працы: «Дзяўчыны з Чэлсі» (1966), «Таматны суп Campbell» (1962)

Э́ндзі Ўо́рхал (па-ангельску: Andy Warhol, сапраўднае імя Андрэй Варгола, па-славацку: Andrej Varhola; 6 жніўня 1928, Пітсбург, ЗША — 22 лютага 1987, Нью-Ёрк, ЗША) — выбітны прадстаўнік поп-арту і сучаснай культуры ўвогуле. Эндзі Ўорхал вядомы дзякуючы сэрыі кампазыцыяў зь вялікім калярыстычным кантрастам, для стварэньня якіх выкарыстоўваў тэхніку трафарэтнага друку. Праз гэты мэтад былі створаныя кампазыцыі звычайнай амэрыканскай лядоўні, банкі колы ці таматнага супу Campbell, звычайных прадметаў, напрыклад, бананаў, сурвэтак і іншых. Трафарэтны друк дапамог стварыць Ўорхалу партрэты вядомых людзей, такіх як: Мэрылін Манро, Элвіса Прэсьлі, Жаклін Кенэдзі, Марлона Брандо, Элізабэт Тэйлар, а таксама стварыў Мао Цзэ-дуна і Леніна. Эндзі Ўорхал асэнсоўваў усё, што маляваў, беспрадметна і бязь лішніх эмоцыяў. Таматны суп і даляравая банкнота мелі для яго аднолькавую вартасьць зь людзьмі, якіх ён маляваў.

Ўорхал быў прадметам шматлікіх рэтраспэктыўных выставаў, кнігаў, мастацкіх і дакумэнтальных фільмаў. Ён прыдумаў шырока выкарыстоўваемы выраз «15 хвілінная слава». Многія зь ягоных твораў зьяўляюцца калекцыйнымі і вельмі каштоўнымі. Самы высокі кошт, калі-небудзь заплачаны за карціну Ўорхала, складае 100 млн даляраў, гэта было палатно пад назвай «Восем Элвісаў», створанае ў 1963 годзе. Гэтая купля была ўзгадана ў 2009 годзе ў артыкуле часопіса The Economist, які апісаў Ўорхала як «лідэра на рынку мастацтва»[1]. Працы Ўорхала ўваходзяць у сьпіс самых дарагіх карцінаў, якія былі калі-небудзь прададзеныя.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Эндру Ўорхал нарадзіўся 6 жніўня 1928 году ў Пітсбургу зь імем Андрэй Варгола. Ягоныя бацькі, Андрый Варгола і Улія Юстына Завацка (прозьвішча «Варгола» зьмянілі на ангельскі варыянт Ўорхал пасьля пераезду ў ЗША), былі эмігрантамі са Славаччыны, якая ў той час уваходзіла ў склад Аўстра-Вугоршчыны. Яны паходзілі з русінскіх грэка-каталікоў зь вёскі Мікоя на поўначы Славаччыны. У Славаччыне бацька працаваў на вугальнай шахце ў ваколіцы Медзілаборцэ.

У маладосьці Эндзі захварэў на харэю, якая, хутчэй за ўсё, была вынікам ускладненьня шкарлятыны. Гэта хвароба на ўсё жыцьцё зьмяніла зьнешні выгляд Ўорхала.

Творчыя здольнасьці, якія выявіліся яшчэ ў маладосьці, дазволілі Ўорхалу скіраваць сваю адукацыю на мастацтва. Ён паступіў на факультэт камэрцыйнага мастатацтва Ўнівэрсытэту Карнэгі Мэлан у Пітсбургу. У 1949 годзе ён пераехаў у Нью-Ёрк, дзе пачаў кар’еру ілюстратара часопісаў і стваральніка рэклямы ў Міжнародным мастацкім цэнтры. У 1950-я гады творчасьць Ўорхала яшчэ не набыла сваю адметнасьць. У гэты час Ўорхал атрымаў вядомасьць дзякуючы сваім эксцэнтрычным чарнільным малюнкам абутку, выкананым у вольным стылі з намеранымі плямамі.

Карціна, выкананая мэтадам трафарэтнага друку.

У 1960-х гадах Эндзі Ўорхал вынайшаў тэхніку трафарэтнага друку. У 1962 годзе Ўорхал стварыў сэнсацыйную сэрыю карцінаў, на якіх былі адлюстраваны, часта ў яркіх фарбах, слоікі кока-колы і бляшанкі кансэрваў, у тым ліку вядомыя выявы бляшанак таматнага супу Campbell, якія прынесьлі яму папулярнасьць. Ён шукаў спосабы ня толькі стварэньня мастацкіх твораў з дапамогай прадуктаў масавай культуры, але і жадаў, перадусім, ствараць масавае мастацтва. Ягоныя творы выявілі пустату і бязьлікасьць заходняй масавай культуры, заснаванай на спажываньні. Хутка ён стварыў яшчэ больш яскравыя творы — выкананыя ў эксцэнтрычным стылі — выявы вядомых людзей таго часу: Мэрылін Манро, Элвіса Прэсьлі, Мао Цзэ-дуна. Скандальная рэпутацыя Ўорхала спрыяла вядомасьці працаў гэтай сэрыі. У наш час ейны кошт дасягае дзясяткаў мільёнаў даляраў.

У другой палове 1960-х гадоў Ўорхал зацікавіўся кіно. Ягоныя фільмы, створаныя разам з Полам Морысі, сталі першымі прадвесьнікамі сэксуальнай рэвалюцыі. Разам з гэтым Ўорхал стварае першую альтэрнатыўную рок-групу «The Velvet Underground». Таксама ён стаў дызайнэрам вокладак для некалькіх папулярных альбомаў, напрыклад Sticky Fingers гурту The Rolling Stones.

Вакол мастака склалася асаблівая субкультура моладзі, адна з удзельніц якой, фэміністка Валеры Саланас у 1968 годзе стрэліла ў «настаўніка», цяжка яго параніўшы. Нягледзячы на тое, што ягонае жыцьцё атрымалася ўратаваць, Ўорхал застаўся інвалідам і ў 1987 годзе памёр ад наступстваў гэтага раненьня. Ён быў пахаваны ў Пітсбургу, у грэка-каталіцкай царкве сьвятога Духу.

Творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мастацтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Да пачатку 1960-х гадоў Ўорхал стаў вельмі пасьпяховым камэрцыйным ілюстратарам. Ягоныя падрабязныя і элегантныя малюнкі для абутку былі асабліва папулярнымі. Яны складаліся ў асноўным з выяваў зробленых трафарэтным друкам, тэхнікай якой ён карыстаўся ў многіх сваіх раньніх працах. Хоць многія мастакі таго пэрыяду працавалі ў камэрцыйным мастацтве, аднак ня былі гэтак жа папулярны. Ўорхал быў настолькі пасьпяховым, што здавалася, што ён станьне сур’ёзным мастаком.

Поп-арт быў экспэрымэнтальнай формай мастацтва, якое толькі пачало набіраць абароты, адным зь піянэраў гэтага руху быў Рой Ліхтэнштэйн. Але Ўорхал быў вядомы як «бацька поп-арту», артыстам які зьвярнуўся да гэтага новага стылю, дзе папулярныя прадметы жыцьця могуць быць часткай палітры мастака. Ягоныя раньнія працы складаліся са здымкаў з мультфільмаў і рэклямы, дапрацаванымі фарбавым росьпісам. Даволі вядомай працай Эндзі стала кампазыцыя Мэрылін Манро, сэкс-сымбалю ЗША на той час, у незвычайнай апрацоўцы, што прынесла велізарны посьпех аўтару.

Кіно[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ўорхал працаваў у шырокім спэктры мэдыя-жывапісу, фатаграфіі, графікі і скульптуры. Акрамя таго, ён быў вельмі пладавітым кінарэжысэрам. Паміж 1963 і 1968 гадамі ён вырабіў больш за 60 фільмаў, а таксама каля 500 кароткіх чорна-белых кінапробаў[2]. Адзін зь ягоных самых вядомых фільмаў, «Сон», паказвае шасьцігадзінавы сон паэта Джона Гіёрна. 35-хвілінны фільм «Мінэт» зьяўляецца бесьперапынным здымкам ДэВэрэна Букўолтэра, які атрымоўвае задавальненьне нібыта ад аральнага сэксу, аднак камэра ніколі не нахіляецца ўніз, каб убачыць гэта. Іншая праца, «Імпэрыя» (1964), складаецца з кадраў васьмігадзіннага назіраньня за Эмпайр-Стэйт Білдынг у Нью-Ёрку ў прыцемках.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ A special report on the art market: The Pop master's highs and lows(анг.) The Economist Праверана 25 сакавіка 2013 г.
  2. ^ Schaffner 1999, ст. 73.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Schaffner, Ingrid The Essential Andy Warhol. — New York City: Harry N. Abrams, 1999. — ISBN 0-8109-5806-6

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Эндзі Ўорхалсховішча мультымэдыйных матэрыялаў