Японская мова
| Японская 日本語 |
|
| Ужываецца ў | Японія, Бразылія, ЗША (асабліва Гавайскія выспы), Пэру, Аўстралія, Тайвань, Філіпіны, Гуам |
|---|---|
| Рэгіён | Далёкі Ўсход, Паўднёвая Амэрыка, Аўстралія й Акіянія |
| Колькасьць карыстальнікаў | 125 млн. (2010) |
| Клясыфікацыя | — |
| Афіцыйны статус | |
| Афіцыйная мова ў |  Японія |
| Рэгулюецца | Японскі ўрад (фармальна) |
| Код мовы | |
| ISO 639-1 | ja |
| ISO 639-2(B) | jpn |
| ISO 639-2(T) | jpn |
| SIL | — |
Япо́нская мо́ва (па-японску: 日本語, にほんご, にっぽんご, 
ніхон-ґо, ніппон-ґо [1]) — мова, якой размаўляюць больш за 130 мільёнаў людзей у сьвеце. Пашырана пераважна ў Японіі, а таксама ў асяродзьдзі японскіх эмігрантаў. Першыя дакумэнтальныя сьведчаньні, якія пацьвярджаюць існаваньне японскай мовы, датуюцца VIII стагодзьдзем. Японская мова графічна выяўляецца трыма элемэнтамі — дзьвюма складовымі азбукамі кана (хірагана і катакана) ды мадыфікаванымі пасьля 1946 году кітайскімі гіерогліфамі. Хірагана выкарыстоўваецца для дапісваньня марфэмаў ва ўласна японскіх ці даўно запазычаных словах, аснова ці нейкая частка якіх запісаная гіерогліфамі, альбо для запісу словаў, якія больш не запісваюцца гіерогліфамі (пасьля рэформы альбо зь нейкіх іншых прычынаў). Катакана застасоўваецца да запісу запазычаньняў і выклічнікаў.
Існуе таксама лацінізаваны альфабэт рамадзі для перадачы японскіх фанэм. Слоўнік японскай мовы налічвае больш за мільён словаў. Ён пазнаў моцны ўплыў кітайскае мовы. Пасьля другой сусьветнай вайны мае мейсца актыўнае запазычаньне ангельскіх словаў.
Сосэкі Нацумэ зьяўляецца адным з аўтараў, якія сфармавалі сучасную літаратурную японскую мову. У 1946 годзе была праведзеная рэформа гіерагліфікі ў мэтах ейнага спрашчэньня. Быў таксама складзены сьпіс самых ужываных гіерогліфаў, а гіерогліфы, што ў яго не ўвайшлі, пачалі выкарыстоўваюцца вельмі рэдка. У выніку таго, што ў Кітаі таксама была асобна праведзеная пасьля Другой сусьветнай вайны такая рэформа, сёньня японская гіерагліфіка й кітайская гіерагліфіка КНР адрозьніваюцца, а дыяспарныя кітайцы ў Паўднёва-Ўсходняй Азіі й кітайская дзяржава на Тайвані засталіся пры старых мудрагелістых варыянтах напісаньня.
Генэтычныя сувязі японскай мовы канчаткова ня высьветленыя. Лексыка мовы можа быць супастаўленая зь лексыкай алтайскіх ці аўстранэзійскіх моваў, прычым найбольш верагодным прызнаецца супастаўленьне з алтайскімі мовамі. Японшчына можа ўважацца ізаляванай мовай.
Зьмест |
Дыялекты [рэдагаваць]
- Асноўны артыкул: Дыялекты японскай мовы
Дзякуючы геаграфічным асаблівасьцям Японіі, то бок існаваньня мноства ізаляваных выспаў, высокіх горных хрыбтоў, існуе больш за дзесятак дыялектаў мовы. Яны адрозьніваюцца па слоўнікаваму запасе, марфалёгіі, ужываньню службовых часьцінак, а ў некаторых выпадках — і па вымаўленьню. Сярод распаўсюджаных дыялектаў можна вылучыць такія, як то кансай-бэн (па-японску: 关西弁), тахоку-бэн (па-японску: 东北弁) і канта-бэн (па-японску: 关东弁), дыялект Токіё і навакольля. Размаўлячыя на розных далёкіх дыялектах часьцяком не разумеюць адзін аднаго, не зважаючы на тое, што кожны японец ведае стандартную японскую мову. Найбольшыя моўныя адрозьненьні існуюць паміж паўднёвымі, як то астравы Рукю, і паўночнымі раёнамі Японіі. Асноўная тэрыторыя дзеліцца на заходнюю і ўсходнюю групы. На аснове такійскага дыялекту была сфармавана «агульная мова» (па-японску: 共通语 кё:цу:го). Стандартызаваны дыялект з 1886 году стаў вывучацца ў навучальных установах. Згладжваньне дыялектычных асаблівасьцяў таксама зьвязана з актыўным выкарыстаньнем агульных дыялектаў ў СМІ.
Фанэтыка [рэдагаваць]
Зычныя [рэдагаваць]
Асаблівасьцю японскай мавы зьяўляецца тое, что за зычным абавязкова павінен ісьці галосны. Адзінае выключэньне — н.
| білябілярны | альвеалярны | рэтрафлексны | альвеалярна-палятальны | палятальны | вялярны | увулярны | гартанны | |
| выбухны | p b | t d | k ɡ | |||||
| насавы | m | n | ŋ | ɴ | ||||
| аднаўдарны | ɽ | |||||||
| фрыкатыўны | ɸ | s z | ɕ ʑ | ç | h | |||
| апраксымант | j | ɰ | ||||||
| афрыкат | ʦ ʣ | ʨ ʥ |
Галосныя [рэдагаваць]
| Хірагана | МФА | Зацемкі |
|---|---|---|
| あ | [a] | Як «а» ў крыніца. |
| い | [i] | Як «і» ў мяккі. Пасьля галоснай і ў пачатку слова можа вымаўляцца як «й» |
| う | [ɯ] | Адсутнічае ў беларускай мове, сярэдні гук паміж «ы» й «у». |
| え | [e] | Як «э» ў сэнс. Пасьля к, г, м звычайна вымаўляецца як беларускае «е» ў кепскі. |
| お | [o] | Як беларускае «о», але не такі доўгі. |
Крыніцы [рэдагаваць]
Вонкавыя спасылкі [рэдагаваць]
 |
Вікіпэдыя мае вэрсію на японскай мове |
Японская мова — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
