Пояс астэроідаў

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Выява пояса астэроідаў і некаторых плянэт Сонечнай сыстэмы

Пояс астэроідаў - навала астэроід оў, размешчанае паміж арбітамі Марса і Юпітэра. Складаецца прыкладна з 400.000 астэроідаў (па стане на 26 траўня 2008 года). Часам выкарыстоўваецца назва: Асноўны пояс астэроідаў ці Галоўны пояс астэроідаў.

Вывучэньне астэроідаў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1781 годзе Уільям Гершэль адкрыў плянэту Ўран. Яго сярэдняе геліяцэнтрычнай адлегласьць апынулася адпаведным правілу Ціцыўса - Бодэ.

У канцы XVIII стагодзьдзе Франц Ксавэрыя ( en: Franz Xaver, Baron Von Zach) арганізаваў групу, якая ўключае 24 астраномаў. З 1789 года гэтая група займалася пошукамі плянэты, якая, згодна з правілам Ціцыўса-Бодэ, павінна была знаходзіцца на адлегласці каля 2,8 астранамічных адзінак ад Сонца - паміж арбітамі Марса і Юпітэра. Задача складалася ў апісаньні каардынат ўсіх зорак у вобласці задыякальнага сузор'я на пэўны момант. У наступныя ночы каардынаты правяраліся, і вылучаліся аб'екты, якія перамяшчалася на большую адлегласьць. Меркаванае зрушэньне шуканай плянэты павінна было складаць каля 30 кутніх сэкунд у гадзіну, што павінна было быць лёгка заўважана.

Па йроніі лёсу першы астэроід, Цэрэра, быў знойдзены італьянцам Пьяццы, не ўдзельнічалі ў гэтым праекце, выпадкова, у 1801 годзе, у першую ж ноч стагодзьдзя. Неўзабаве пасля выяўленьня аб'ект быў страчаны. 24-гадовы ён жа прарабіў (за некалькі гадзін) найскладаныя вылічэньні па новаму, адкрытаму ім жа метадзе (метад найменшых квадратаў), і паказаў месца, дзе шукаць бэглянку; там яна, да агульнага захапленьня, і была неўзабаве выяўленая.

Тры іншых - Палада (астэроід), Юнона (астэроід) і Вэста (астэроід) - былі выяўленыя ў наступныя некалькі гадоў - апошні, Вэста, у 1807 годзе. Яшчэ праз 8 гадоў бясплённых пошукаў большасць астраномаў вырашыла, што там больш нічога няма, і спыніла даследаваньні.

Аднак Карл Людвіг Хенк праявіў настойлівасьць, і ў 1830 годзе аднавіў пошук новых астэроідаў. Пятнаццаць гадоў праз ён выявіў Астрэю - першы новы астэроід за 38 гадоў. Ён таксама выявіў Гебу менш чым праз два гады. Пасля гэтага іншыя астраномы падключыліся да пошукаў, і далей выяўлялася не менш аднаго новага астэроіда у год. Вядомыя «паляўнічыя за астэроідамі» таго часу:

  • Джон Расэл Хіндзі
  • Аннібалэ дэ Гаспарыс
  • Роберт Лютэр
  • Герман Гольдшмідт
  • Жан Шакорнак
  • Джэймс Фергюсон
  • Норман Роберт Погсон
  • Эрнст Тэмпэль
  • Джэймс Уоццан
  • Крысціян Петэрс
  • Альфонс Баррэллі ( A. Borrelly)
  • Ёган Паліса
  • Пол і Проспер Генры ( en: Paul Henry and Prosper Henry)
  • Агюст Шарлуа

У 1891 годзе Макс Вольф упершыню выкарыстаў для пошуку астэроідаў метад астрафотаграфіі, пры якім на фотаздымках з доўгім перыядам экспанаваньня астэроіды пакідалі кароткія светлыя лініі (у той час, як зоркі заставаліся кропкамі дзякуючы таму, што тэлескоп паварочваецца ўслед за кручэннем нябеснай сферы). Гэты метад значна павялічыў колькасць выяўленьняў ў параўнаньні з раней выкарыстоўваліся метадамі візуальнага назіраньня: Вольф ў адзіночку выявіў 248 астэроідаў, пачынаючы з (323) Бруцыя, тады як да яго было выяўлена крыху больш за 300. Зараз, стагодзьдзе праз, больш чым 160.000 астэроідаў ідэнтыфікавана, пранумараваных і пайменаваных. Вядома пра іх значна большай колькасьці, аднак многія навукоўцы не вельмі непакояцца аб іх вывучэньні, называючы астэроіды «касмічным збродам» («vermin of the skies»). Зараз больш ўвага надаецца астэроіда патэнцыйна небяспечным для Зямлі, яны называюцца астэроіды, збліжаешыяся зь Зямлёй, якія ўваходзяць у групу калязямных аб'ектаў, да якіх таксама адносяць камэты і Мэтэароіды.

Гіпотэзы ўзнікненьня[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Даследнікі космасу выказваюць розныя меркаваньні пра прычыны вялікай канцэнтрацыі астэроідаў у параўнальна вузкім прасторы міжплянэтнай асяродзьдзя паміж арбітамі Марса й Юпітэра.

Адной з найбольш распаўсюджаных раней гіпотэз паходжаньня тэл пояса астэроідаў зьяўлялася гіпотэза аб разбурэньні гіпатэтычнай планеты Фаэтон. Большасьць сучасных даследчыкаў, аднак, адмаўляюць тэорыю Фаэтон. Аргументам зьяўляюцца малая сумарная маса астэроідаў і практычная немагчымасьць фарміраваньня буйнога аб'екта тыпу плянэты ў вобласці Сонечнай сыстэмы, якая адчувае моцныя гравітацыйныя абурэньня ад Юпітэра. Такім чынам, хутчэй за ўсё пояс астэроідаў зьяўляецца не разбуранай плянэтай, а плянэтай, якая так і не змагла сфармавацца на ўвазе гравітацыйнага ўплыву Юпітэра й, у меншай ступені, іншых плянэт-гігантаў.