Зьнешняя палітыка Беларусі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку

Прысутнасьць у міжнародных арганізацыях[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле сакрэтных перамоваў паміж СССР і ЗША, Беларусь (Беларуская ССР) у 1945 году ўвайшла, нараўне з СССР і Ўкраінскай ССР, у лік першапачатковых сяброў-заснавальнікаў ААН.

Пасьля распаду СССР Беларусь зьяўляецца чальцом наступных міждзяржаўных утварэньняў:

Падчас афіцыйнага візіту ў Кітай у сьнежні 2005 прэзыдэнт Беларусі Аляксандар Лукашэнка заявіў, што Рэспубліка Беларусь хуткім часам можа быць прынятая ў Шанхайскую арганізацыю супрацоўніцтва. Аб падтрымцы такога кроку, па словах прэзыдэнта, заявілі ўсе краіны ШАС.

Беларусь і эўрапейскія арганізацыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У сьнежні 1991 незалежная Беларусь была прызнаная Эўрапейскімі Супольнасьцямі, і на першых этапах адзначалася ўстойлівае разьвіцьцё адносін паміж Беларусьсю і ЭЗ. У 1995 было падпісана Дамова аб партнэрстве і супрацоўніцтве (Partnership and Cooperation Agreement) у палітычнай, эканамічнай і гандлёвай сфэрах. Беларусь атрымлівала значную дапамогу ў рамках праграмы ТАСІС і па іншых каналах. Разьвіцьцю адносін паміж Беларусьсю і ЭЗ перашкодзілі, аднак, некаторыя меры кіраўніцтва Беларусі, якія былі ўспрынятыя на Захадзе як ушчамленьне дэмакратыі. Эўразьвяз адмовіўся прызнаць зьмены ў Канстытуцыі Беларусі 1994 году, занесеныя ў 1996. У 1997 Рада Міністраў ЭЗ адмовіўся падоўжыць Дамову аб партнэрстве і супрацоўніцтве і падтрымаць уступ Беларусі ў Раду Эўропы; былі прыпыненыя двухбаковыя адносіны на міністэрскім узроўні і замарожаныя праграмы тэхнічнай дапамогі ЭЗ.

Беларусь страціла статус адмыслова запрошанага чальца ў Асамблеі Рады Эўропы. Гэтае рашэньне было выклікана тым, што Парлямэнцкая асамблея Рады Эўропы прызнала праведзеныя ў Беларусі ў 1997 годзе выбары недэмакратычнымі, а ціск на апазыцыю – незаконным.

У 1998 годзе меў месца інцыдэнт у Драздах, калі дыпляматычныя прадстаўніцтвы былі выселеныя з сваіх рэзыдэнцый, што таксама згуляла сваю ролю ў пагаршэньні адносін з Эўропай.

У траўні 2005 у Польшчы адбыўся саміт Рады Эўропы, дзе актыўна абмяркоўваўся «беларускае пытаньне», аднак беларуская дэлегацыя — адзіная з усіх дзяржаў Эўропы — не была запрошаная.

У сакавіку 2005 Эўразьвяз абвясьціў аб намеры напроста фінансаваць «фармаваньне грамадзянскага грамадзтва» ў Беларусі. 10 сакавікаа Эўрапарлямэнт заклікаў «асудзіць існы беларускі рэжым як дыктатуру». У рэзалюцыі Эўрапарлямэнта прапаноўваецца выявіць і замарозіць асабістыя актывы прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі і вышэйшых дзяржаўных службоўцаў, а таксама пашырыць сьпіс прадстаўнікоў беларускіх улад, якім забаронены ўезд у эўрапейскія краіны. Рашэньне Эўрапарлямэнта мяркуе стварэньне тэле- і радыёстанцый для вяшчаньня на Беларусь, у тым жа годзе пачынае вяшчаньне Эўрапейскае радыё для Беларусі.

Гэтая рэзалюцыя аналягічная дакумэнтам, прынятым уладамі ЗША у 2004, аднак можа вырабіць Беларусі больш сур'ёзная шкода, паколькі сярод эўрапейскіх краін знаходзяцца яе найбуйныя гандлёвыя партнэры.

26 студзеня 2006 на сэсіі Парлямэнцкай асамблеі Рады Эўропы (ПАРЭ) была прынятая рэзалюцыя, якая асуджае сытуацыю ў Беларусі напярэдадні прэзыдэнцкіх выбараў. Нягледзячы на актыўную падтрымку расейскай дэлегацыі, Беларусь ізноў не атрымала статус адмыслова запрошанай у Раду Эўропы (якога яна была пазбаўленая ў 1997), паколькі ня выкананыя чатыры ўмовы РЭ — пашырэньне паўнамоцтваў парлямэнта, уводзіны інстытута ўпаўнаважанага па правах чалавека, перагляд Выбарчага кодэкса і закона аб друку.

ПАСЭ заклікала ўвесьці супраць Беларусі рэжым міжнароднай ізаляцыі, які складаецца ў адмове падаваць візы высокапастаўленым беларускім дзяржаўным службоўцам і ў той жа час палегчыць выдачу віз простым грамадзянам. Прапанавана таксама замарозіць усе банкаўскія рахункі і іншыя фінансавыя актывы прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі і чальцоў яго асяродзьдзя.

З 26 лютага 2006 на тэрыторыі Беларусі ў перадпачатку прэзыдэнцкіх выбараў пачалі працу незалежныя эўрапейскія тэле- і радыёстанцыі, фундаваныя з бюджэту ЭЗ і, адпаведна, не кантраляваныя мясцовымі ўладамі. Акрамя таго, незалежны расейскі тэлеканал RTVi атрымаў эўрапейскі грант на падрыхтоўку для беларускай аўдыторыі штодзённай 30-хвіліннай палітычнай перадачы. Усе праграмы выходзяць на расейскай і беларускай мовах.

Эўразьвяз вылучыў на незалежнае вяшчаньне ў Беларусі каля 2 млн. даляраў. Праграмы, фундаваныя Эўразьвязам, працягнуць выходзіць у этэр і пасьля прэзыдэнцкіх выбараў 19 сакавіка.

Беларусь і ГУУАМ[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

22 красавіка 2005 удзельнікі саміту ГУУАМ таксама заявілі аб намеры разьвіваць дэмакратыю ў Беларусі.

Прэзыдэнт Грузіі Міхаіл Саакашвілі панаракаў, што ў Беларусі «няма дэмакратыі і свабоды», і падкрэсьліў, што беларускі народ «мае права на вольны выбар» і эўрапейскае разьвіцьцё.

З цьвёрдай заявай выступіў прэзыдэнт Летувы Валдас Адамкус: «Прэзыдэнт Лукашэнка ўсё хутчэй і хутчэй рухаецца да аўтакратыі, самаізаляванасьці як дзяржавы, так і беларускага народу».

Беларусь і Польшча[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адносіны паміж Беларусьсю і Польшчай у 2005, пасьля «памяранцавай рэвалюцыі» на Ўкраіне і ўлічваючы тую ролю, якую згуляў прэзыдэнт Польшчы Аляксандар Квасьнеўскі, пагоршыліся.

У траўні 2005 Беларусь абвінаваціла аднаго з польскіх дыпляматаў у «актыўных дзеяньнях, накіраваных на дэстабілізацыю беларускага грамадзтва». У адказ Польшча падрыхтавала сьпіс беларускіх службоўцаў, якім будзе забаронены ўезд на тэрыторыю Польшчы.

Чыньнікам канфлікту стала грамадзкае аб'яднаньне «Зьвяз палякаў Беларусі» (ЗПБ), якое аб'ядноўвае каля 20 тысяч чалавек. У сакавіку 2005 на сходзе ЗПБ яго ранейшы кіраўнік, лаяльны кіраўніцтву Беларусі, быў зрушаны, пасьля чаго Зьвяз палякаў Беларусі падвергнуўся масіраванаму ціску з боку ўлад, якія абвінавацілі кіраўніцтва Польшчы, якое фінансавала правядзеньне зьезду ЗПБ, і пасольства гэтай краіны ў «падрыўной дзейнасьці» супраць Беларусі. Міністэрства юстыцыі Беларусі адмовілася зацьвердзіць вынікі зьезду ЗПБ, які абраў сваім старшынёй Анжаліку Борыс. Польскі сойм выказаў сваю незадаволенасьць дзеяньнямі беларускіх уладаў, што было ўспрынята ў Беларусі як спроба ўмяшаньня ва ўнутраныя справы. Наступнае разьвіцьцё падзей і прывяло да дыпляматычнага канфлікту.

22 ліпеня МЗС Беларусі заявіў, што «дзеяньні, прадпрымаемыя …польскім бокам, сьведчаць аб сьвядомым правядзеньні Польшчай лініі, накіраванай на згортваньне беларуска-польскіх адносін… такая лінія польскага боку сьведчыць альбо аб скажоным разуменьні ёю сваёй ролі новага чальца ЭЗ, альбо аб несамастойнасьці яе зьнешняй палітыкі».

У той жа дзень стала вядома аб зачыненьні беларускага прадстаўніцтва польскага навуковага фонду «Дыялёг».

У жніўні 2005 году новым старшынём беларускага Зьвязу палякаў па патрабаваньні беларускага ўраду быў абраны пэнсіянэр Юзэф Лучнік. Шматлікія актывісты Зьвяза палякаў падвяргаліся адміністрацыйным арыштам па абвінавачваньнях ва ўдзеле ў несанкцыянаваных акцыях пратэсту. Канфліктная сытуацыя са «Зьвязам палякаў Беларусі» стала адной з чыньнікаў беларуска-польскага дыпляматычнага канфлікту. За некалькі месяцаў бакі выслалі па тры дыпляматы, а Польшча нават адклікала свайго амбасадара ў Беларусі для кансультацый.

11 сьнежня 2005 дарадніку польскага прэм'ер-міністра Міхалу Дворчыку, які займаецца пытаньнямі сувязяў з суайчыньнікамі за мяжой, было адмоўлена ва ўезьдзе ў Беларусь. Беларускія памежнікі паведамілі Дворчыку, што ён зьяўляецца асобай, непажаданай у Беларусі.

Чарговы шпіёнскі скандал з польскімі дыпляматамі разгарэўся ў перадпачатку рэгістрацыі кандыдатаў у прэзыдэнты Беларусі і пачатку агітацыйнай кампаніі.

7 лютага 2006 у штодзённай праграме Беларускага дзяржаўнага тэлебачаньня «Камэнтар дня» нейкі супрацоўнік кіраваньня контрвыведкі КДБ абвінаваціў пасольства Польшчы ў Беларусі ў тым, што тут доўгі час дзейнічае рэзыдэнтура польскіх спэцслужбаў, якая, выкарыстоўваючы дыпляматычны імунітэт, ажыцьцяўляе легальную выведку, праводзіць збор інфармацыі аб сытуацыі ў арганізацыях этнічных палякаў, падрыхтоўвае крыніцы ўплыву і праводзіць іншыя дзеяньні, накіраваныя на ўмяшаньне ва ўнутраныя справы Рэспублікі Беларусь.

Тутака ж начальнік цэнтра інфармацыі і грамадзкіх сувязяў КДБ Рэспублікі Беларусь Валер Надтачаяў зьвязаў актывізацыю «прадстаўнікоў замежных спэцслужбаў, працаўнікоў дыппрадстаўніцтваў і супрацоўнікаў розных замежных няўрадавых арганізацый і фондаў» з надыходзячымі прэзыдэнцкімі выбарамі.

Па афіцыйных дадзеных, у Беларусі пражывае каля 450 тыс. этнічных палякаў — гэта другая па колькасьці нацыянальная меншасьць Беларусі пасьля расейцаў. Зьвяз палякаў Беларусі ажыцьцяўляе культурныя і адукацыйныя праграмы, якія фінансуюцца Польшчай. У яго вядзеньні, у прыватнасьці, знаходзяцца дзьве польскія школы.

Польшча ўваходзіць у склад працоўнай групы для каардынацыі дзеяньняў у стаўленьні Беларусі, стварэньне якой было ўзгоднена прэм'ер-міністрамі Польшчы, Летувы, Латвіі і Ўкраіны (падрабязьней гл. #Беларусь і Летува)

Беларусь і Расея[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Беларуска-расейскія адносіны

Беларусь і Ўкраіна[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Пасольства Рэспублікі Беларусь ва Украіне

Па заявах украінскіх і беларускіх палітыкаў, Украіну і Беларусь аб'ядноўвае вельмі шматлікае — гісторыя, культура, роднасныя сувязі. Беларусы і ўкраінцы стагодзьдзямі жылі разам у міры і згодзе.

Прэзыдэнт Беларусі Аляксандар Лукашэнка падчас прэзыдэнцкіх выбараў на Ўкраіне 2004 году доўгі час ніяк не выяўляў сваё адносіны да асноўных кандыдатаў на пост прэзыдэнта. Аднак ён адным з першых сярод прэзыдэнтаў пост-савецкай прасторы, адразу ж пасьля абвяшчэньня вынікаў галасаваньня, павіншаваў Віктара Януковіча з перамогай, а пасьля «памяранцавай рэвалюцыі», якая зацьвердзіла перамогу Віктара Юшчанкі, выказаўся з пазыцыі падкрэсьлена добразычлівага нэўтралітэту, пракамэнтаваўшы вынікі кампаніі наступным чынам: «Я ня стаў бы драматызаваць падзеі. Украіна абрала праўкраінскага прэзыдэнта… Украіна будзе ісьці ў правільным кірунку і захавае свае традыцыйныя рынкі — Беларусь і Расею». Па словах Лукашэнкі, Віктар Юшчанка пакінуў у яго ўражаньне «разважнага і разумелага» чалавека па яго ранейшай працы ў Нацыянальным банку і ўрадзе Ўкраіны.

У той жа час падзеі на Ўкраіне выклікалі самую жывую цікавасьць у беларускай апазыцыі, шматлікія прадстаўнікі якое пабывалі ў Кіеве і прынялі ўдзел у «памяранцавай рэвалюцыі».

Аднак Віктар Юшчанка практычна адразу пасьля сваёй перамогі стаў адкрыта заяўляць аб тым, што «ўкраінскі досьвед абароны сваіх правоў можа быць актуальным для кожнай краіны, дзе правы чалавека растаптаныя», маючы на ўвазе Беларусь. У пачатку красавіка Віктар Юшчанка ў Вашынгтоне падпісаў супольную ўкраінска-амэрыканскую заяву «Позва новага стагодзьдзя для ўкраінска-амэрыканскага стратэгічнага партнэрства», выказаўшы гатовасьць прасоваць свабоду ў краінах з «недэмакратычнымі рэжымамі»: «Мы пацьвярджаем сваю прыхільнасьць супольнай працы… па падтрымцы пасоўваньня свабоды ў такіх краінах, як Беларусь і Куба».

Аляксандар Лукашэнка неадкладна заявіў у адказ: «Падпісаньне адпаведнай заявы — фактычна ўмяшаньне ва ўнутраныя справы сувэрэннай дзяржавы». Па яго словах, Беларусь мае намер вырашаць свае праблемы самастойна — акрамя таго, ён нагадаў аб «дзяржаўным абавязку Ўкраіны», які ўтварыўся яшчэ ў 1992 годзе ў выніку невыкананьня ўкраінскімі кампаніямі камэрцыйных абавязаньняў і, па розных адзнаках, складальным звыш 100 млн даляраў.

Існуе таксама праблема дэлімітацыі мяжы паміж двума краінамі працягласьцю каля 1000 кілямэтраў, якая была праведзеная паводле савецкага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзяленьня і пакуль афіцыйна не ўзаконеная. Гэтая праблема мае істотнае значэньне для Ўкраіны, жадаючай уступіць у НАТА. Дамова аб дэлімітацыі беларуска-украінскай мяжы было падпісана яшчэ ў 1997 годзе і ўжо ратыфікавана ўкраінскім бокам. Беларусь адмаўляецца ратыфікаваць гэтую дамову да ўрэгуляваньня запазычанасьці. У сувязі з рознагалосьсямі паміж Украінай і Беларусьсю доўгі час не атрымоўвалася правесьці перамовы прэзыдэнтаў – у прыватнасьці, быў адменены візіт Аляксандра Лукашэнка на Ўкраіну, вызначаны на красавік 2006 году.

Міністэрства замежных справаў Украіны сьцьвярджае, што неўрэгуляваных дзяржаўных абавязкаў Украіны перад Рэспублікай Беларусь не існуе наогул з тых часоў, як у 2001 годзе была праведзеная рэструктурызацыя дзяржаўнага абавязку Ўкраіны перад афіцыйнымі крэдыторамі ў рамках Парыскага клюбу крэдытораў.

Становішча пагаршаецца тым, што, як заяўляў міністар замежных справаў Украіны Барыс Тарасюк, украінскае кіраўніцтва мае намер захоўваць цесныя сувязі з беларускай апазыцыяй.

Што тычыцца Аляксандра Лукашэнкі, то ён неаднаразова сьцьвярджаў, што ў Беларусі «няма асновы для „оранжевой“ або якой-небудзь іншай рэвалюцыі», а «каляровыя» рэвалюцыі ў краінах СНД зьяўляюцца «бандытызмам пад прычыненьнем дэмакратыі».

У адказ на гэта ўкраінская грамадзянская арганізацыя «Пора» заклікала забараніць Лукашэнку ўезд на Ўкраіну і перагледзець украінска-беларускія адносіны, а моладзевая арганізацыя «Нацыянальны альянс» склала дамову аб супрацоўніцтве з апазыцыйным беларускім «Маладым Фронтам» і ўжо 26 красавіка 2005 яе прадстаўнікі прынялі ўдзел у апазыцыйнай акцыі ў Менску, дзе пяцёра зь іх былі затрыманыя міліцыяй і прысуджаныя да адміністрацыйнага арышту ад 10 да 15 сутак за парушэньне грамадзкага парадку. Спробы ўкраінскага МЗСа дамагчыся іх датэрміновага вызваленьня былі безвыніковымі. Інцыдэнт перарос у сур'ёзны дыпляматычны скандал. Беларусь прыстрашыла зачыніць сваё пасольства ў Кіеве ў сувязі з «рэзкім абвастрэньнем сытуацыі вакол яго дзейнасьці».

7 траўня 2005 прэзыдэнт Лукашэнка яшчэ раз заклікаў Украіну займацца сваімі ўласнымі эканамічнымі праблемамі і не ўмешвацца ва ўнутраныя справы Беларусі.

1 лістапада 2005 украінскі прэм’ер-міністар Юры Еханураў, выступаючы падчас візыту ў ЗША у Фондзе Карнэгі (Вашынгтон), назваў Лукашэнку «таленавітым прапагандыстам», які «умее працаваць з народнымі масамі». Пры гэтым прэм’ер дадаў, што зараз ён разумее, «чаму ў 30-я гады нямецкія жанчыны крычалі: „Жадаю дзіця ад фюрэра!“»

Аляксандар Лукашэнка ніяк не пракамэнтаваў выказваньні ўкраінскага прэм'ера, аднак МЗС Рэспублікі Беларусь папытаў украінскі бок растлумачыць, ці было такое выказваньне прэм'ер-міністра Ўкраіны і што ён меў на ўвазе. Празь некалькі дзён міністар замежных справаў Украіны Барыс Тарасюк заявіў, што словы ўкраінскага прэм’ер-міністра Юрыя Еханурава аб прэзыдэнце Беларусі былі няслушна вытлумачаныя СМІ. У адпаведнасьці з афіцыйнай пазыцыяй украінскага МЗС, распаўсюджаныя паведамленьні аб параўнаньні Лукашэнка і Гітлера ў выступе Еханурава зьяўляюцца «адвольнай інтэрпрэтацыяй СМІ».

Украіна ўваходзіць у склад працоўнай групы для каардынацыі дзеяньняў у стаўленьні Беларусі, стварэньне якой было ўзгоднена прэм'ер-міністрамі Польшчы, Летувы, Латвіі і Ўкраіны (падрабязьней гл. Зьнешняя палітыка Беларусі#Беларусь і Летува).

Беларусь і Летува[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Кіраўніцтва Летувы аказвае прыкметную падтрымку беларускім апазыцыйным сілам. Тут дзейнічае Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт у выгнаньні, які перабазаваўся на тэрыторыю Летувы ў ліпені 2004 году і атрымаў афіцыйную рэгістрацыю 15 лютага 2005 году. Ён фінансуецца рознымі амэрыканскімі і заходнеэўрапейскімі фондамі. Менавіта ў Вільні ўвесну 2005 была арганізаваная сустрэча беларускіх апазыцыянэраў з дзяржсакратаром ЗША Кандалізай Райс, падчас якой яна заявіла, што рэжым Лукашэнка — «апошняя дыктатура Эўропы». У Летуве праводзяцца курсы для беларускіх апазыцыянэраў па аказаньні негвалтоўнага супраціву — масавых акцый, пікетаў і мітынгаў. Тутака ж часта праводзяцца розныя сэмінары і мітынгі. Летува ўваходзіць у склад працоўнай групы для каардынацыі дзеяньняў у стаўленьні Беларусі, стварэньне якой было ўзгоднена прэм'ер-міністрамі Польшчы, Летувы, Латвіі і Ўкраіны. Главы ўрадаў чатырох краін падтрымалі таксама ідэю «падрыхтоўкі незалежнай радыёпраграмы на беларускай мове»[1]. Рыская радыёстанцыя Radio SWH мінула ў наступную частку конкурсу Эўрапейскай камісіі на права стварэньня радыё і тэлепраграмы для вяшчаньня на Беларусь. Пераможца конкурсу будзе абвешчаны да 21 сьнежня 2005 году[2].

У адказ на гэта Аляксандар Лукашэнка заявіў, што кіроўныя заходнія дзяржавы актыўна выкарыстаюць інфармацыйную інфраструктуру і рэсурсы «як прылады аднабаковага пасоўваньня сваіх геапалітычных інтэрасаў». «Нельга забываць, што ў апошняе дзесяцігодзьдзе ўсе канфлікты, разьвязаныя ў сьвеце ЗША і іх сатэлітамі, пачыналіся менавіта зь інфармацыйных нападаў, з масіраваных прапагандысцкіх кампаній супраць той або іншай краіны, вызначанай для нанясеньня ваеннага ўдару», — падкрэсліў ён. «Яны спрабуюць з дапамогай СМІ і інтэрнэту маніпуляваць масавай прытомнасьцю, дыскрэдытаваць непажаданыя краіны, штучна ствараць у іх перадумовы да абвастрэньня сацыяльнай напружанасьці, у тым ліку з мэтай зьмены ўлады»[3].

25 лістапада 2005 прэтэндэнт на пост прэзыдэнта Беларусі ад апазыцыі Аляксандар Мілінкевіч сустрэўся з прэзыдэнтам Летувы Валдасам Адамкусам у Вільні.

Раней, 26 кастрычніка, падчас свайго візіту ў Бэрлін, Адамкус заявіў у інтэрв'ю нямецкай газэце «Die Welt», што не выняткоўвае магчымасьці «нападу беларускіх войскаў прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі на Летуву». Беларускі МЗС пракамэнтаваў гэтыя словы так: «Лёгка „бросить у спіну“ які сыходзіць канцлеру Г.Шродэру абвінавачваньня ў грэбаваньні прынцыпамі эўрапейскай салідарнасьці і складана, пры выпадку, пазьбегнуць спакусы выявіць бестактоўнасьць у стаўленьні свайго суцэль шчаснага суседа — Рэспублікі Беларусь». Прадстаўнік МЗС падкрэсліў, што «Летува павінна быць заклапочаная не ўяўнай пагрозай з боку сваіх суцэль стабільных і прадказальных суседзяў, а рэальнай небясьпекай для насельніцтва ўсяго Балтыйскага рэгіёну, якая ўзьнікае ў сувязі з будаўніцтвам сховішча ядзернага паліва Ігналінскай АЭС».

Зварот беларускага МЗС і рэзка негатыўныя адзнакі гэтых выказваньняў у самой Летуве прымусілі Адамкуса тэрмінова ісьці на папятную. Штодзёньнік «Respublika» 31 кастрычніка надрукаваў артыкул пад назвай «В.Адамкус адмаўляецца ад сваіх слоў», у якой цытуе словы прэзыдэнта, якія асуджаюць журналістаў, якія нібы «ператварылі перадумову ў палітычную праблему».

У сьнежні 2005 кіраўніцтва беларускага КДБ заявіла, што імі выяўленыя замежныя базы беларускіх апазыцыянэраў, якія нібы рыхтуюцца выступіць супраць улад у пэрыяд што маюць быць прэзыдэнцкіх выбараў. Гэтыя базы, па словах прадстаўнікоў КДБ, знаходзяцца на тэрыторыі Летувы, аднак ніякіх доказаў прадстаўлена не было.

Яшчэ адной гарачай тэмай у адносінах двух дзяржаваў, як ужо паказана, зьяўляецца намер Летувы стварыць магільнік для ядзерных адыходаў Ігналінскай АЭС у 700 мэтрах ад беларускай мяжы. Гэтая станцыя ў цяперашні час выводзіцца з эксплюатацыі, што было адной з умоваў уступу Летувы ў Эўразьвяз. 31 сьнежня 2004 году быў спынены першы блёк, цалкам яна павінна быць спыненая да 2008. У выпадку прыняцьця такога рашэньня, магільнік будзе разьмешчаны ў непасрэднай блізкасьці ад беларускага Нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры». У цяперашні час у непасрэднай блізкасьці ад Беларусі разьмяшчаюцца 4 АЭС — Ігналінская, Чарнобыльская, Ровенская і Смаленская[4].

Беларускі бок неаднаразова заяўляла, што выступае супраць такога будаўніцтва, паколькі дадзены рэгіён зьяўляецца турыстычным, а ў разьвіцьцё яго інфраструктуры ўкладваюцца значныя матэрыяльныя сродкі[5].

Летувіскі жа бок сьцьвярджае, што гэта ніяк не закране інтэрасы Беларусі. Так 15 лістапада 2005 на прэс-канфэрэнцыі ў пасольстве Летувы віцэ-міністар гаспадаркі гэтай краіны Артурас Дайнюс заявіў: «Разьмяшчэньне магільніка ядзерных адыходаў на мяжы Летувы і Беларусі не вырабіць шкоды разьвіцьцю турызму»[6]. Нават старшыня Грамадзкай арганізацыі «Летувіскі рух зялёных» Рымантас Бразуліс у інтэрв'ю БелаПАН заявіў, што ня лічыць небясьпечным будаўніцтва магільніка для пахаваньня караткажылых мала- і сярэднеактыўных радыёактыўных адыходаў[7].

Па стане на сьнежань 2005 канчатковае рашэньне па пытаньні будаўніцтва магільніка не прынята, ідуць актыўныя кансультацыі бакоў.

Беларусь і Латвія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У канцы лістапада 2005 латвійскае выданьне «Весткі сёньня» паведаміла, што амбасадар Латвіі ў Беларусі Майра Мора, выступаючы на паседжаньні камісіі па замежных справах Сойма Латвіі 23 лістапада, заявіла: «…Лукашэнка сядзіць на бомбе з падпаленым запалам: бо ён не даў прыватызаваць прадпрыемствы ні аднаму расейскаму алігарху. Беларусь крала расейскія газ і нафту, Расея наогул перакрыла кран, але чаму цяпер яна гэтага не робіць? Таму што па пэрыфэрыі Расеі мінулі ўзрушэньні, а спадар Лукашэнка як пудзіла ў садзе, якое адпуджвае Захад». «Трэба быць гатовымі да доўгага існаваньня гэтага рэжыму побач з намі». Тым ня менш, амбасадар заклікала латвійскіх дэпутатаў «працягваць любую дапамогу апазыцыі»[8].

У адрас МЗС Латвіі пасольствам Беларусі была накіраваная нота з патрабаваньнем растлумачэньняў, а ў камісію па замежных справах сойма — ліст з просьбай аб падаваньні стэнаграмы дыскусіі.

Амбасадар Латвіі была адкліканая ў Рыгу для кансультацый, а МЗС Беларусі заявіў, што чакае дадатковых растлумачэньняў латвійскага боку пасьля вяртаньня амбасадара ў Менск. 29 лістапада па ініцыятыве латвійскага боку ў Менску адбылася сустрэча амбасадара Латвіі з прадстаўніком беларускага МЗС, на якой Майра Мора адмаўляла, што падчас паседжаньня камісіі яна выказвала крытыку ў адрас Рэспублікі Беларусь і яе прэзыдэнта.

Латвія ўваходзіць у склад працоўнай групы для каардынацыі дзеяньняў у стаўленьні Беларусі, стварэньне якой было ўзгоднена прэм'ер-міністрамі Польшчы, Летувы, Латвіі і Ўкраіны (падрабязьней гл. Зьнешняя палітыка Беларусі#Беларусь і Летува)

3 жніўня 2006 году Латвія адклікала зь Беларусі амбасадара Майру Мора для кансультацый пасьля таго, як 2 жніўня латвійскі МЗС «за дзеяньні, несумяшчальныя са статусам дыплямата» абвясьціў пэрсонай нон грата першага сакратара пасольства Беларусі ў Рызе Зьмітра Краюшкіна, загадаўшы яму на працягу сутак пакінуць тэрыторыю краіны.

Дыпляматычны канфлікт пачаўся 25 ліпеня, калі беларуская міліцыя правяла пяротрус у кватэры другога сакратара пасольства Латвіі ў Менску Рэйма Шміца, абвінаваціўшы яго ў гомасэксуалізьме і распаўсюджваньні парнаграфіі. Латвія абвінаваціла Беларусь у парушэньні Вэнскай канвэнцыі 1961 году, якая гарантуе недатыкальнасьць дыпляматаў і іх жыльля, і запатрабавала тлумачэньняў, пасьля чаго 30 ліпеня па беларускім тэлебачаньні была прадэманстраваная відэазапіс палавых зносін паміж двума мужчынамі, нібы зробленая ўтоенай камэрай у кватэры дыплямата. Як заявілі прадстаўнікі ГУЎС Менску, на момант пяротрусу праваахоўным органам не было вядома, што гаспадар кватэры валодаў дыпляматычнай недатыкальнасьцю.

МЗС Латвіі накіраваў Беларусі ноту пратэсту, у якой патрабуе афіцыйных тлумачэньняў пяротрусу ў кватэры дыплямата. Якое адбылося характарызуюць тут як «чарговую правакацыю ў духу савецкага часу супраць латвійскай дзяржавы і яго дыпляматаў».

Адзначаецца, што Рэйма Шміц у пасольстве Латвіі адказваў за кантакты зь беларускімі апазыцыянэрамі і складаў сьпісы ўдзельнікаў міжнародных канфэрэнцый у Рызе.

Беларусь і ЗША[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Беларусь займае выгодную геапалітычную пазыцыю ва Ўсходняй Эўропе, таму яна стала знаходзіцца ў поле пільнай увагі кіроўных сусьветных палітычных сілаў. На кіраўніцтва краіны апыняецца сталы ціск з боку ЗША, Эўразьвязу і АБСЭ. Галоўная мэта — дамагчыся зьмены ўнутранай палітыкі Беларусі і зрушэньні дыктатара Лукашэнкі.

Першыя спробы ЗША зьмяніць кіраўніцтва Беларусі ставяцца прыкладна да 2000 году, калі амэрыканскім амбасадарам у Беларусі быў прызначаны дасьведчаны дыплямат Майкл Козак. Ён паспрабаваў аб'яднаць канфліктуючую паміж сабой беларускую апазыцыю і пераканаў яе высунуць адзінага кандыдата на прэзыдэнцкіх выбарах.

Аднак увосень 2001 году апазыцыйнаму кандыдату Уладзімеру Ганчарыку не атрымалася перамагчы Лукашэнку.

У жніўні 2004 году ЗША абвясьцілі аб намеры дамагацца адхіленьні ад улады прэзыдэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі. Пазыцыю ЗША выказаў сэнатар Джон Маккейн: «Мы будзем змагацца за тое, каб Беларусь вызвалілася ад тыраніі. Зьмена рэжыму прэзыдэнта Лукашэнкі ў Беларусі плянуецца не ўзброеным шляхам, а з дапамогай міжнароднага ціску».

Усьлед за гэтай заявай амэрыканскае міністэрства фінансаў абвінаваціла беларускі Інфобанк у адмываньні грошай Саддама Хусэйна. Па дадзеных ЗША, банк займаўся легалізаваньнем сродкаў, выгандлёваных урадам Саддама Хусэйна за рахунак незаконных угод, якія складаліся ў парушэньне праграмы ААН «Нафта ў абмен на харч». Банк і яго даччыныя фірмы, у прыватнасьці «Белмэталэнэрга», таксама выкарыстоўваліся для закупу ўзбраеньняў і фінансаваньні падрыхтоўкі ўзброеных сіл Іраку.

6 кастрычніка 2004 Палата прадстаўнікоў Кангрэса ЗША аднагалосна прагаласавала за ўводзіны эканамічных санкцыяў супраць Беларусі і яе прэзыдэнта асабіста.

Прыняты Кангрэсам «Акт аб дэмакратыі ў Беларусі» утрымоўвае доўгі сьпіс патрабаваньняў Аляксандру Лукашэнка:

  • вызваліць асобаў, якія зьмяшчаюцца ў зьняволеньні, зьмешчаных у турмы за палітычныя або рэлігійныя перакананьні;
  • адклікаць палітычна матываваныя абвінавачваньні супраць апазыцыянэраў і незалежных журналістаў;
  • падаць вычарпальнае тлумачэньне зьнікненьняў дзеячаў апазыцыі і журналістаў;
  • спыніць рэпрэсіі супраць незалежных СМІ, незалежных прафзьвязаў, няўрадавых і рэлігійных арганізацый, апазыцыі;
  • правесьці ў Беларусі вольныя і сумленныя прэзыдэнцкія і парлямэнцкія выбары ў адпаведнасьці са стандартамі АБСЭ.

Пакуль гэтыя патрабаваньні ня будуць выкананыя, адміністрацыі ЗША забароненае падаваць Беларусі якія-небудзь пазыкі, крэдытныя гарантыі, страхавыя выплаты, фінансаваньне і любое іншае фінансавае садзейнічаньне, а прадстаўнікам ЗША у МВФ, Сусьветным банку і іншых міжнародных арганізацыях загадваецца галасаваць супраць падаваньні любога садзейнічаньня Беларусі.

Кангрэсмэны прапаноўваюць падлучыць да санкцый супраць Беларусі і іншыя дзяржавы, першым чынам эўрапейскія.

«Акт аб дэмакратыі» патрабуе ад прэзыдэнта ЗША не пазьней чым праз 90 дзён пасьля ўступа законапраекта ў сілу накіраваць у Кангрэс адмысловы даклад аб пастаўках узбраеньняў і баявых тэхналёгій зь Беларусі ў краіны, якія падтрымліваюць міжнародны тэрарызм.

У дакладзе таксама павінны быць паказаныя памеры асабістага стану і дадзеная адзнака ўласнасьці, якой валодаюць прэзыдэнт Лукашэнка і іншыя беларускія кіраўнікі.

21 кастрычніка Джордж Буш падпісаў «Акт аб дэмакратыі ў Беларусі». Такім чынам, эканамічныя санкцыі супраць Беларусі афіцыйна ўступілі ў сілу. Падпісаньне закона пацьвярджае, што ЗША маюць намер сур'ёзна дамагацца адхіленьні Аляксандра Лукашэнкі ад улады.

МЗС Беларусі заявіў, што амэрыканскі акт парушае Дэклярацыю ААН аб недапушчэньні інтэрвэнцыі і ўмяшаньні ва ўнутраныя справы дзяржаваў. Прадстаўнікі ўрада Беларусі заявілі, што санкцыі іх не палохаюць, паколькі на ЗША прыходзіцца толькі каля 3 % аб'ёму экспарту Беларусі.

Назіральнікі адзначаюць, што палітычныя меры, прадпрымаемыя ЗША у стаўленьні кіраўніцтва Беларусі, аналягічныя іх дзеяньням у стаўленьні ранейшых кіраўнікоў Югаславіі, Аўганістану, Іраку. Адзначаецца таксама, што гэтыя меры маглі быць пралабіяваныя амэрыканскім ВПК і ўладамі Польшчы, якая разьлічвае ў сувязі з гэтым на больш істотную дапамогу ЗША і, у прыватнасьці, перабазаваньне на яе тэрыторыю часткі амэрыканскіх войскаў зь Нямеччыны.

13 сьнежня 2006 прадстаўнік ЗША Ўільям Брэнсык падняў пытаньне аб сытуацыі з правамі чалавека ў Беларусі падчас зачыненага паседжаньня ў РБ ААН. У той жа дзень сэнат ЗША падтрымаў законапраект, у якім заклікаў прэзыдэнта ЗША увесьці дадатковыя санкцыі супраць Беларусі.

19 сьнежня 2006 амбасадар ЗША у Менску Кэрэн Сьцюарт зрабіла заяву аб тым, што ЗША не прызнаюць вынікаў рэфэрэндуму аб стварэньні адзінай дзяржавы Расеі і Беларусі. Гэтая заява было зроблена ў адказ на словы дзяржсакратара Саюзнай дзяржавы Расеі і Беларусі Паўла Барадзіна, які выказаўся за правядзеньне рэфэрэндуму па аб'яднаньні двух краін і дадаў, што 2007 год будзе «вырашальным у справе будаўніцтва адзінай дзяржавы».

Па словах амэрыканскага амбасадара, прапанаваны рэфэрэндум быў бы недэмакратычным: «З улікам цяперашняй сытуацыі ў Беларусі ні адзін рэфэрэндум ня можа быць праведзены так, каб пераканаць нас у тым, што ён зьяўляецца вольным выразам волі беларускага народа».

12 студзеня 2007 году Джордж Буш падпісаў закон, які падаўжае яшчэ на два гады санкцыі ў стаўленьні Беларусі паводле «Акту аб дэмакратыі ў Беларусі» 2004 году. Закон, у прыватнасьці, санкыянуе вылучэньне матэрыяльных сродкаў апазыцыйным беларускім палітыкам і незалежным СМІ. У 2007 годзе на гэтыя мэты з бюджэту ЗША будзе вылучана $27,5 млн.

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]