Сыднэй

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Сыднэй
Sydney
Сыднэй
Sydney COA.gif
Герб Сыднэю
Першыя згадкі: 1788
Горад з: 1842
Штат: Новы Паўднёвы Ўэйлз
Мэр: Кловэр Мур
Плошча: 12,1 км²
Насельніцтва
• колькасьць:
• шчыльнасьць:

3,77 млн
362
Часавы пас:
• летні час:
UTC+10
UTC+11
Тэлефонны код: +61 2
Геаграфічныя каардынаты: 33°52′10″ пд. ш. 151°12′30″ у. д. / 33.86944° пд. ш. 151.20833° у. д. / -33.86944; 151.20833Каардынаты: 33°52′10″ пд. ш. 151°12′30″ у. д. / 33.86944° пд. ш. 151.20833° у. д. / -33.86944; 151.20833
Сыднэй на мапе Аўстраліі
Сыднэй
Сыднэй
Сыднэй
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons
http://www.cityofsydney.nsw.gov.au/

Сыднэй (па-ангельску: Sydney) — найбуйнейшы й самы густанаселены горад у Аўстраліі й сталіца штату Новы Паўднёвы Ўэйлз. Сыднэй разьмешчаны на паўднёва-ўсходнім узьбярэжжы Тасманава мора. Жыхары Сыднэю называюцца сыднэйцамі й лічацца аднымі з самых касмапалітычных і шматнацыянальным насельніцтвам[1]. Сыднэй зьяўляецца найбуйнейшым ангельскамоўным горадам сьвету пасьля Лёндану й Нью-Ёрку[2].

Упершыню горад згадваецца ў 1788 годзе як брытанская калёнія ў Аўстраліі, калі ў сыднэйскай бухце камандор флёту Артур Філіп заснаваў тут калёнію-пасяленьне. Горад быў пабудаваны на пагорках у навакольлях Порт-Джэксану, які вядомы як Сыднэйскія гавані, сёньня ў гэтым месцы знаходзіццца Сыднэйскі опэрны тэатар і мост Гарбар-Брыдж. Унутраныя раёны сталічнай вобласьці акружаны нацыянальнымі паркамі й прыбярэжнымі раёнамі, якія прыкметны мноствам бухтаў, рэкаў, заліваў і пляжаў, у тым ліку знакамітым Бонда-Біч.

У горадзе месьцяцца шмат вядомых паркаў, як то Гайд-парк і Каралеўскія батанічныя сады. У 2010 годзе Сыднэй займаў 7-е месца ў Азіі й 28-е ў сьвеце паводле разьвіцьця эканамічных інавацыяў у сьпісе Топ 100 паводле інавацыяў агенцтва 2thinknow[3]. Сыднэй таксама ўваходзіць у лік дзесяці самых зручных для жыцьця гарадоў у сьвеце паводле дадзеных Mercer Human Resource Consulting і часовіса The Economist[4][5].

Сыднэй мае рэпутацыю міжнароднага цэнтру гандлю, мастацтва, моды, культуры, забаваў, музыкі, адукацыі й турызму, што робіць яго адным з глябальных гарадоў у сьвеце. У горадзе праходзілі буйныя міжнародныя спартовыя мерапрыемствы, як то Гульні Брытанскае імпэрыі ў 1938 годзе, летнія Алімпійскія гульні 2000 году, а таксама фінальны матч Кубка сьвету па рэгбі ў 2003 годзе. Асноўны аэрапорт, які абслуговае горад ёсьць Сыднэйскі аэрапорт[6]. Насельніцтва налічвае каля 3,77 млн чалавек.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сучасныя дасьледаваньні, заснаваныя на радыёізатопным аналізе, сьведчаць, што карэнныя жыхары Аўстраліі, першабытнікі, упершыню прыйшлі ў гэтую мясцовасьць, на тэрыторыі якой зараз разьмяшчаецца Сыднэй, прыкладна 30 тысячаў гадоў таму назад[7]. Першабытнікі, якія засялялі гэтую мясцовасьць, належалі да групы кадыгал. Да прыходу сюды эўрапейцаў ім належала тэрыторыя, разьмешчаная на поўдзень ад заліва Порт-Джэксан, дзе ў наш час разьмяшчаюцца цэнтральныя раёны горада[8]. Нягледзячы на тое, што дакладную колькасьць абарыгенаў у тыя часы назваць досыць цяжка, мяркуецца, што іх было 4 альбо 8 тысячаў чалавек.

У 1770 годзе Джэймз Кук падчас сваёй першай экспэдыцыі высадзіўся на паўвостраве Карнэл у заліве Ботані-Бэй. Ён правёў тут восем дзён, абсьледуючы й наносячы на ​​карту гэтыя месцы. Па прыбыцьці ў Ангельшчыну дзякуючы менавіта ягоным станоўчым водгуках аб гэтай мясцовасьці было прынята рашэньне накіраваць сюды пасяленцаў з тым, каб заснаваць новую калёнію. Першы флёт, які складаўся з 11 караблёў, прыбыў сюды ў студзені 1788 году на чале з капітанам Артурам Філіпам. Пры больш дбайным абсьледаваньні берагоў Ботані-Бэй гэтае месца было прызнана не прыдатным для заснаваньня новай калёніі. Капітан Філіп паслаў некалькі груповак на пошукі больш падыходнага месца, і неўзабаве быў знойдзены заліў, які атрымаў у далейшым назву Порт-Джэксан. У адной з бухтаў гэтага заліва і было вырашана заснаваць новае паселішча. Першапачаткова меркавалася назваць новую калёнію Альбіён, аднак у апошні момант Філіп вырашыў назваць яе ў гонар лорда Сыднэя, які быў у той час сакратаром Вялікабрытаніі па справах калёніяў[9].

За першым флётам неўзабаве рушыў усьлед другі, а затым і трэці. Па сваёй сутнасьці, яны нічым не адрозьніваліся ад першага, так як асноўнай мэтай гэтых экспэдыцыяў было гэтак жа як і ў першым выпадку, транспартыроўка асуджаных і зьняволеных з брытанскіх турмаў у ізноў утвораную калёнію. Сыднэй доўгі час заставаўся асноўным месцам спасылкі зьняволеных зь Вялікабрытаніі. Нягледзячы на ​​тое, што пачынаючы з 1815 году, пасьля заканчэньня напалеонаўскіх войнаў, вольная іміграцыя пачала набіраць абароты, у 1820 годзе прыкладна 40% насельніцтва складалі зьняволеныя. У 1789 годзе францускі мараплавец Ляпэруз наведаў Ботані-Бэй, і неўзабаве пасьля гэтага сярод першабытнікаў, якія засялялі мясцовасьць, непасрэдна прылеглую да Сыднэю, вылілася наймацнейшая эпідэмія воспы, у выніку якой тысячы першабытнікаў загінулі.

У 1808 годзе ў Сыднэі адбыўся так званы Ромавы бунт. Ён быў выкліканы спробай губэрнатара Новага Паўднёвага Ўэйлза Ўільяма Блая, які праславіўся як адзін з асноўных удзельнікаў падзеяў, зьвязаных з бунтам на караблі «Баўнці», перапыніць манаполію афіцэраў Корпуса Новага Паўднёвага Ўэйлза на алькаголь. Карыстаючыся бязьмежнай уладай у калёніі, афіцэры ператварылі жыхароў практычна ў нявольнікаў, выкарыстоўваючы алькаголь замест грошай пры разьліках за тавары і паслугі. Пасьля доўгіх спрэчак і перамоваў супрацьстаяньне перайшло ў адкрытую канфрантацыю, якая прывяла да арышту і зрушэньню з пасады губэрнатара Блая. Гэты бунт стаў адзіным прыкладам пасьпяховага ўзброенага захопу ўлады ў Аўстраліі. Пасьля прыбыцьця ў Сыднэй новых вайсковых кантынгентаў Корпус быў расфармаваны, а афіцэры, якія ўдзельнічалі ў бунце былі пакараны. Аднак і губэрнатар Блай быў зрушаны са свайго паста і заменены на больш лібэральнага Лаклана Макўоры. У ХІХ стагодзьдзі горад перажыў некалькі «залатых ліхаманак» (першую ў 1851 годзе). У 2000 годзе тут праходзілі Летнія Алімпійскія Гульні.

Sydneybalmain.jpg

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Горад знаходзіцца на ўзьбярэжжы Ціхага акіяна і на ўзгорьях гарамі Блю Маўнтынз. Затока Порт Джэксан у Сыднэі зьяўляецца самай вялікай у сьвеце натуральнай затокай і портам з плошчай 55 км². Гэта затока была ўтворана залітай акіянам рачной дэльтай. У горадзе знаходзіцца каля 70 пляжаў.

Сыднэй знаходзіцца ў зоне ўмеранага клімату, сярэднегадавая тэмпэратура складае 17,9 °C. Самымі цёплямі месяцамі зьяўляюцца сьнежань і люты, самым халодным — ліпень. Сярэдняя колькасьць ападкаў складае каля 1 173 мм, самая вялікая колькасьць ападкаў выпадае ў сакавіку (148 мм).

Клімат[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сыднэй разьмяшчаецца ў зоне вільготны субтрапічны клімату з характэрнымі для яго цёплым летам і прахалоднай зімой. Колькасьць ападкаў, выпадаючых ў горадзе, размяркоўваецца на працягу года з перавагай у зімовыя месяцы. У раёнах горада, непасрэдна прылеглых да акіяну, клімат зьяўляецца больш роўным, аднак у заходніх раёнах горада, разьмешчаных больш глыбока ў кантынентальнай Аўстраліі, часта назіраюцца больш экстрэмальныя воплескі тэмпэратураў. Самым цёплым месяцам зьяўляецца студзень з сярэдняй тэмпэратурай паветра 16,6-25,8 ° C і сярэдняй колькасьцю дзён з тэмпэратурай паветра больш за 30 ° C - 14,6. Абсалютны рэкорд тэмпэратуры быў зафіксаваны 14 студзеня 1939 году, калі тэмпэратура паветра склала 45,3 ° C. Зімовая тэмпэратура рэдка апускаецца ніжэй за 5 ° C у прыбярэжных раёнах. Самым халодным месяцам зьяўляецца ліпень са сярэднядзённай тэмпэратурай 8-16,2 ° C. Рэкордна нізкая тэмпэратура была зафіксаваная ў Сыднэі на ўзроўні 2,1 ° C. Ападкі разьмеркаваныя на працягу года больш-менш раўнамерна зь некаторай перавагай у першыя месяцы года, калі надвор'е ў горадзе вызначаюць ўсходнія вятры. Сярэднегадавая колькасьць ападкаў у Сыднэі складае 1217 мм, сярэдняя колькасьць дажджлівых дзён у годзе - 138. Снегапад быў зафіксаваны ў цэнтральнай частцы горада ў апошні раз у 1836 годзе. Аднак сьнежная крупа, якая выпала ў 2008 годзе, якая часам памылкова прымаецца за сьнег, прымушае думаць, што зьява 1836 году магла насіць той жа характар і не было снегам.

Кавалкі лёду, якія выпалі ў Сыднэі падчас граду 14 красавіка 1999 году

Хоць Сыднэй не моцна схільны ўплыву цыклонаў, Эль-Ніньё гуляе вялікую ролю ў фарміраваньні клімату горада. У залежнасьці ад фазы гэта зьява можа стаць, з аднаго боку, прычынай засух і лясных пажараў, з другога, правакуе штармы й паводкі. Многія гарадзкія раёны, якія разьмяшчаюцца ў непасрэднай блізкасьці ад лесу й Буша, падвяргаюцца непасрэднай небясьпецы лясных пажараў. Пажары былі асабліва моцныя паблізу горада ў 1994 годзе, а таксама ў 20012002 гадах. Асабліва пажаранебясьпечнымі сезонамі зьяўляюцца вясна й лета. У горадзе даволі часта назіраецца моцны град і моцныя штармавыя вятры. Адзін з наймацнейшых Градаў выпаў на тэрыторыі горада ў 1999 годзе. Ён нанёс істотны ўрон цэнтральным і ўсходнім раёнам Сыднэю. Падчас гэтага шторму асобныя крыгі, якія падалі з неба, дасягалі памераў прыкладна 9 сантымэтраў у дыямэтры. Гэта прывяло да разбурэньняў, якія ацэньваюцца страхавымі кампаніямі прыкладна ў A $ 1,7 мільярдаў.

Сыднэй схільны да паводак, якія ўзьнікаюць у выніку моцных дажджоў, якія выпадаюць ў горадзе ў асноўным у зімовы й веснавы час. Моцныя ападкі ў гэты пэрыяд, у сваю чаргу, выкліканыя з праходжаньнем над тэрыторый ўсходняй Аўстраліі вобласці нізкага ціску. Акрамя багатых ападкаў надвор'е ў гэты пэрыяд характарызуецца моцнымі вятрамі й частымі штармамі на моры. Самая моцная паводка адбылася ў Сыднэі 6 жніўня 1986 году, калі на горад на працягу 24 гадзін выпала 327,6 мілімэтраў ападкаў. Гэтая паводка прывяла да паралізацыі транспарту ў некаторых частках горада, а таксама нанесла шкоду многім будынкаў.

Па дадзеных Аўстралійскага мэтэаралягічнага бюро пэрыяд паміж 2002 і 2005 гадамі характарызаваўся самымі сьпякотнымі летнімі месяцамі з моманту пачатку назіраньняў у 1859 годзе. У 2004 годзе сярэдні максімум дзённых тэмператур складаў 23,39 ° C, 2005 - 23,35 ° C, 2002 - 22,91 ° C, 2003 - 22,65 ° C. У пэрыяд паміж 1859 і 2004 гадамі сярэдні дзённай максымум тэмпэратураў складаў 21,6 ° C. Пачынаючы з лістапада 2003 году, у Сыднэі было толькі два месяцы, калі сярэдняя максымальная дзённая тэмпэратура была ніжэй сярэдняй за пэрыяд: сакавік 2005 (тэмпэратура ніжэй сярэдняй на 1 ° C) Аднак паводле дадзеных Бюро, лета 20072008 году было адным з самых халодных за ўсю гісторыю назіраньняў. Паводле гэтых дадзеных лета 2009 году было самым халодным за 11 гадоў, а таксама самым дажджлівым за 6 гадоў. Гэта было ўсяго трэцяе лета за ўсю гісторыю, калі дзённая тэмпэратура не паднімалася вышэй за 31 ° C

Nuvola apps kweather.svg Кліматычныя зьвесткі для Сыднэя Weather-rain-thunderstorm.svg
Паказьнік Сту Лют Сак Кра Тра Чэр Ліп Жні Вер Кас Ліс Сьн Год
Абсалютны максымум t, °C 45,3 42,1 39,8 33,9 30,0 26,9 25,9 31,3 34,6 38,2 41,8 42,2 45,3
Сярэдні максымум t, °C 25,9 25,8 24,7 22,4 19,4 16,9 16,3 17,8 20,0 22,1 23,6 25,2 21,7
Сярэдні мінімум t, °C 18,7 18,8 17,5 14,7 11,5 9,3 8,0 8,9 11,1 13,5 15,6 17,5 13,8
Абсалютны мінімум t, °C 10,6 9,6 9,3 7,0 4,4 2,1 2,2 2,7 4,9 5,7 7,7 9,1 2,1
Норма ападкаў, мм 101,5 118,7 128,9 125,8 121,1 130,7 97,3 81,2 69,1 77,6 83,1 77,8 1212,8
Крыніца: Bureau of Meteorology

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сыднэй зьяўляецца прамысловым, гандлёвым, фінансавым і транспартным цэнтрам Аўстраліі. Пераважае аўтамабільная, мікраэлектронная і харчовая прамысловасьці. Порт горада засьпечвае абслугу буйных, акіянічных кантэйнэрных караблёў, і празь яго праходзіць большая частка зьнешняга гандлю краіны. Найважнымі сэктарамі эканомікі Сыднэя, калі судзіць па колькасьці занятых у іх працаўнікоў, зьяўляюцца сфэра абслугоўваньня, гандаль, вытворчасьць, ахова здароўя і камунальнае абслугоўваньне[10]. Пачынаючы з 1980-х гадоў, агульная сытуацыя на рынку працы зьмяняецца такім чынам, што ўсё большая колькасьць працоўных месцаў пераходзіць са сфэры вытворчасьці ў сфэру абслугоўваньня і сфэру інфармацыйных тэхналёгій. Эканоміка Сыднэя складае прыкладна 25% ад усёй эканомікі Аўстраліі[11]. У горадзе разьмяшчаюцца Аўстралійская біржа каштоўных папер (ASX) і Рэзервовы банк Аўстраліі, а таксама штаб-кватэры 90 банкаў і больш за палову найбуйнейшых кампаніяў краіны. Сыднэй зьяўляецца асноўным цэнтрам Аўстраліі, у якім разьмяшчаюцца рэгіянальныя офісы міжнародных кампаніяў, якіх налічваецца каля 500. Зь дзесяці самых буйных аўстралійскіх кампаніяў чатыры маюць галаўныя офісы ў Сыднэі, як то Caltex Australia, Commonwealth Bank, Westpac і Woolworth. Fox Studios Australia мае ў горадзе вялікую кінастудыю.

Жыхары горада маюць самы высокі сярэдні даход на душу насельніцтва ў Аўстраліі, які складае 42,599 даляраў ЗША на чалавека. Па стане на 2004 год узровень беспрацоўя складаў у горадзе 4,9 адсотка[12]. Паводле дасьледаваньня часопіса The Economist, Сыднэй займае 16-е месца ў сьпісе самых дарагіх гарадоў сьвету. Іншыя дасьледаваньні паказваюць, што горад знаходзіцца на 15-м месцы па ўзроўню заробкаў ягоных жыхароў[13]. Па стане на 20 верасня 2007 году сярэдні кошт дома ў Сыднэі быў самы высокі сярод найбуйнейшых аўстралійскіх гарадоў і складаў 559,000 даляраў Аўстраліі[14]. Сыднэй таксама мае самы высокі сярэдні ўзровень рэнты ў Аўстраліі: яна складае 450 даляраў Аўстраліі ў тыдзень.

Цэнтральная частка горада акрамя вялікай колькасьці офісаў мае вялікую колькасьць гандлёвых цэнтраў, крамаў і бутыкаў. Шопінг, шматлікія культурныя і спартовыя падзеі, архітэктура, гістарычныя месцы і дзіўная па прыгажосьці прырода гораду прыцягвае сюды шматлікіх турыстаў як з Аўстраліі, гэтак і з усяго сьвету. Паводле статыстыкі, у 2004 годзе горад наведалі 7,8 млн аўстралійскіх турыстаў і 2,5 млн турыстаў з-за мяжы[15].

Sydney skyline at dusk - Dec 2008.jpg

Гарады-сябры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ "Designing for Diversity: the Multicultural City". 1995 Global Cultural Diversity Conference Proceedings, Sydney.
  2. ^ "The largest English-speaking cities in the world". 1995 The largest English-speaking cities in the world.
  3. ^ "Innovation Cities Top 100 Index". Innovation-cities.com.
  4. ^ Mercer's Quality of Living Survey 2008, www.mercer.com.
  5. ^ [The Economist's World's Most Livable Cities 2008], The Economist.
  6. ^ "Geographical Names Register Extract: Sydney (Kingsford Smith) Airport". Geographical Names Register (GNR) of NSW.
  7. ^ Macey, Richard. «Settlers' history rewritten: go back 30,000 years», The Sydney Morning Herald
  8. ^ City of Sydney. «City of Sydney Indigenous History of Sydney Cove»
  9. ^ «The 10 people Who Shaped Sydney». Fairfax Media. Sydney Morning Herald.
  10. ^ Sydney — Basic Community Profile and Snapshot — 2001 Census. Australian Bureau of Statistics.
  11. ^ City Commerce. City of Sydney Media Centre.
  12. ^ Sydney Statistical Division. Australian Bureau of Statistics. 2005.
  13. ^ Самыя дарагія й багатыя гарады сьвету Economics. City Mayors
  14. ^ Still strong confidence in the housing market. Press Release.
  15. ^ Tourism Data Card — Forecasts, Economic Impacts and selected Regional Data — 2004 (PDF). Tourism NSW. 2004.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Сыднэйсховішча мультымэдыйных матэрыялаў