Адам Станкевіч

Адам Станкевіч
Кс. Адам Станкевіч (не пазьней за сакавік 1925 г.)
Род дзейнасьці	каталіцкі сьвятар, выдавец, літаратуразнаўца
Дата нараджэньня	6 студзеня 1892
Месца нараджэньня	в. Арляняты, Ашмянскі павет, Віленская губэрня
Дата сьмерці	29 сьнежня 1949
Месца сьмерці	Тайшэт, Іркуцкая вобласьць, СССР

Ада́м Станке́віч (6 студзеня 1892 па новым стылі — 29 сьнежня 1949) — беларускі каталіцкі сьвятар, літаратуразнаўца, выдавец, дзяяч беларускага адраджэньня ў Заходняй Беларусі. Кандыдат кананічнага права (1918).

Біяграфія

Нарадзіўся ў вёсцы Арляняты Ашмянскага павету Віленскай губэрні (цяпер Смаргонскі раён, Гарадзенская вобласьць) у сялянскай сям’і беларусаў-католікаў Вінцука і Антаніны Станкевічаў. Пачаў адукацыю ў царкоўна-прыходзкай школе ў в. Баруны, але праз год яго перавялі ў Гальшанскую народную школу. Далей вучыўся ў гарадзкой вучэльні ў Ашмянах. Скончыў Віленскую духоўную сэмінарыю (1914) і духоўную акадэмію у Санкт-Пецярбурзе (1918). Супрацоўнічаў зь беларускімі часопісамі «Сьветач» і «Дзяньніца». 24 — 25 траўня 1917 году у Менску ўдзельнічаў у зьезьдзе беларускага каталіцкага духавенства. Адзін зь першых пачаў ужываць беларускую мову ў багаслужэньні. 3 1919 году выкладаў рэлігію ў Віленскай беларускай гімназіі. У 1922 — 1928 гадох быў абраны паслом да польскага Сойму зь ліста Блёку нацыянальных меньшасьцяў. Пасьля зноў выкладаў рэлігію ў Віленскай беларускай гімназіі, адкуль у 1933 годзе быў звольнены польскімі ўладамі. Да 1935 году працаваў у гандлёвай школе ў Вільні.

«Doktor Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1525—1925)» (1925), Wilnia

Апекваўся дзіцячымі прытулкамі, узначальваў Камітэт дапамогі ахвярам вайны, у 1924 годзе старшыня Таварыства беларускай школы, у 1926 годзе старшыня Беларускага інстытуту гаспадаркі і культуры. Быў галоўным рэдактарам і выдаўцом газэты беларускіх каталікоў «Крыніца», а потым выдаваў часапіс «Chryścijanskaja Dumka» ў 1927—1938 гадох. У 1928 годзе сумесна зь іншымі дзеячамі заснаваў Беларускае каталіцкае выдавецтва. За дзейнасьць па беларусізацыі Касьцёла ў 1938 годзе высланы польскімі ўладамі зь Вільні ў Слонім тэрмінам на 5 гадоў. Увосень 1939 году, пасьля заняцьця Заходняй Беларусі савецкімі войскамі, вярнуўся ў Вільню, дзе стаў дырэктарам Беларускай дзяржаўнай прагімназіі. Там жа перажыў Другую сусьветную вайну, будучы сьвятаром касьцёла сьвятога Міхала. Арыштаваны савецкімі ўладамі 7 сьнежня 1944 году, але неўзабаве адпушчаны. Паўторна арыштаваны 13 красавіка 1949 году, прысуджаны да 25 гадоў лягераў. Адпраўлены ў Азярлаг (лягер сыстэмы ГУЛАГ у Тайшэце, Іркуцкая вобласьць, Расея), дзе і памёр у той жа год. Пахаваны 10 сьнежня 1949 году на могілках палітзьняволеных каля вёскі Шаўчэнка Тайшэцкага раёну.

Творы

Ксяндзы-літаратары (зьлева направа): Янка Быліна, Адам Станкевіч, Казімер Сваяк

• Doktor Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1525 — 1925). Wilnia, 1925
• Biełaruskaja mowa ŭ škołach Biełarusi XVI i XVII st. Wilnia, 1928
• Rodnaja mowa ŭ światyniach. Wilnia, 1929
• Вітаўт Вялікі і Беларусы. Вільня, 1930
• Francis Bahušewič: Jaho žyćcio i tworčaść:
• U tryccatyja uhodki (1900 — 1930). Wilnia, 1930
• Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня. Вільня, 1935
• Міхал Забэйда-Суміцкі і беларуская народная песьня. Вільня, 1938
• Biełaruski chryścijanski ruch. Wilnia, 1939
• Хрысьціянства і Беларускі народ. Вільня, 1940

Літаратура

• Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.

Вонкавыя спасылкі

 Адам Станкевіч — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• АДАМ СТАНКЕВІЧ. Лявон Луцкевіч, Галіна Войцік, у тым ліку ў PDF-фармаце
• Адам Станкевіч — лідэр беларускага каталіцкага адраджэньня
• АДАМ СТАНКЕВІЧ. біяграфічны нарыс Уладзімера Арлова
• Імёны Свабоды: Адам Станкевіч
• “Ворагі Савецкага Саюза ніколі не былі маімі сябрамі...”: палітычная і грамадская аўтабіяграфія