Віньніца

Віньніца
Вінниця
Даўняя вежа — сымбаль места
Герб Віньніцы Сьцяг Віньніцы
Першыя згадкі:	1355
Магдэбурскае права:	30 траўня 1640
Вобласьць:	Віньніцкая
Плошча:	79,94 км²
Насельніцтва:	369 160 (2009)
Тэлефонны код:	+380-432
Паштовы індэкс:	21000-21499
Геаграфічныя каардынаты:	49°14′14″ пн. ш. 28°28′02″ у. д.
Віньніца на мапе Ўкраіны Віньніца
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons
Віньніцкая меская рада

Віньніца (па-ўкраінску: Вінниця) — места на захадзе цэнтральнай часткі Ўкраіны, на рацэ Паўднёвы Буг. Адміністрацыйны цэнтар Віньніцкай вобласьці і Віньніцкага раёну. Плошча 79,94 км². Насельніцтва 369 160 чал. (2009). Знаходзіцца за 199 км на паўднёвы захад ад Кіева. Чыгуначны вузел.

Віньніца — гістарычны цэнтар усходняга Падольля.

Этымалёгія назвы

Назва места паходзіць ад стараславянскага слова «вѣно» — дарунак. Існуюць яшчэ некалькі вэрсіяў, якія тлумачаць тапонім: «віньніца» або вінакурня — прадпрыемства, на якім выраблялася віно, і Віньнічка — рэчка.

Гісторыя

• 1363: першыя згадкі ў гістарычных дакумэнтах, фартэцыя Вялікага Княства Літоўскага.
• 1400—1569: адбылося 30 вялікіх нападаў на Віньніцу з боку татараў і туркаў.
• 1553: у Віньніцы было 429 дамоў, працавалі 42 карчмы і 2 млыны; празь места праходзіў гандлёвы шлях на Чарнаморскае ўзьбярэжжа.
• 1558: на высьпе «на павароце Паўднёвага Буга» ўзьвялі новы замак.
• 1559: места перанесьлі бліжэй да замка.
• 1665/66: цэнтар павету Брацлаўскага ваяводзтва.
• 1569: згодна з умовамі Люблінскай уніі перайшла да Каралеўства Польскага; у Віньніцы заснавалі брацтва Кузьмы і Дзям’яна, пры якім дзейнічала школа.
• кан. XVI ст.: буйны гандлёвы і рамесны цэнтар Брацлаўшчыны.
• 1598: у Віньніцу перанесьлі сталіцу Брацлаўскага ваяводзтва.
• пач. XVII ст.: у месьце было каля 4 тыс. жыхароў (у 1604 року 702 будынкі, у 1629 — 787).
• 1610—1617: у Віньніцы збудавалі езуіцкі кляштар (у 1642 року пачаў працаваць калегіюм).
• 1624: у месьце пачаў дзейнічаць дамініканскі кляштар.
• 30 траўня 1640: атрымала Магдэбурскае права і герб «2 шаблі і 2 вудачкі».
• 1651: казацкія загоны разьбілі каля Віньніцы войска Рэчы Паспалітай.
• 1672—1699: знаходзілася пад турэцкай акупацыяй.
• 2-я пал. XVIII ст.: у Віньніцы працавала мануфактура.
• 1793: у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, цэнтар намесьніцтва.
• 1798: цэнтар павету Падольскай губэрні.
• 1871: каля места прайшла чыгунка Кіеў — Балта — Адэса.
• 1913: адкрыты рух электрычнага трамвая
• 1914: цэнтар Падольскай губэрні.
• 1918: тройчы была месцам разьмяшчэньня ўрадавых структураў УНР.
• 1920: у складзе ЎССР.
• 1932: цэнтар вобласьці.
• 1937—1941: у Віньніцы НКУС праводзіў масавыя расстрэлы насельніцтва; агульная колькасьць рэпрэсаваных склала каля 20 тыс. чалавек.
• 19 ліпеня 1941 — 20 сакавіка 1944: знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

Насельніцтва

• 1887 — 23 591 чал., зь іх 32% праваслаўных, 7—8% каталікоў, 1—5% старавераў, 0—2% эвангелістаў, 58,5% юдаістаў.
• 1897 — 28,9 тыс. чал.
• 1913 — 45 тыс. чал.
• 1939 — 92,9 тыс. чал.
• 1959 — 122 тыс. чал.
• 1970 — 212 тыс. чал.
• 1991 — 380,9 тыс. чал.

Эканоміка

Кандытарская фабрыка «Roshen»

Харчовая, хімічная, лёгкая, дрэваапрацоўчая прамысловасьць; машынабудаваньне (у тым ліку заводы трактарных агрэгатаў, інструмэнтальны, электратэхнічны, радыётэхнічнай апаратуры, падшыпнікаў).

Выдатныя мясьціны

• Былы касьцёл і кляштар дамініканаў (1760), цяпер праваслаўная царква Праабражэньня Гасподняга
• Гістарычная забудова места: гатэль «Савой», дом капітана Чаткова, жаночая гімназія, рэальная вучэльня і інш.
• Дом А. Брусілава
• Дом-музэй М Кацюбінскага
• Касьцёл і кляштар езуітаў (1610—1617, цяпер краязнаўчы музэй і абласны архіў)
• Касьцёл Найсьв. Панны Марыі Анёльскай (1760)
• Музэй-сядзіба М. Пірагова
• Пажарная вежа — візытоўка места
• Царква Сьв. Мікалая (1746)

Галерея

• 

  Былы касьцёл дамініканаў

• 

  Касьцёл Сьв. Панны Марыі Анёльскай

• 

  Царква Сьв. Мікалая

• 

  Кляштар езуітаў

• 

  Гатэль «Савой»

• 

  Будынак па вул. Пушкіна, 38

• 

  Даўняя воданапорная вежа

• 

  Грэка-каталіцкая царква

Месты-сябры

• Кельцы, Польшча
• Пітэрбаро, Ангельшчына
• Ясы, Румынія
• Бірмінгем, ЗША
• Рыбніца, Малдова
• Ліпецк, Расея
• Бурса, Турэччына
• Санкт-Пецярбург, Расея
• Цюрых, Швайцарыя

Вядомыя асобы

• Натан Альтман (1889—1970) — расейскі мастак-кубіст.
• Мікола Білынскі (1852—1930-я) — украінскі гісторык, этнограф, мовазнавец.
• Міхайла Кацюбінскі (1864—1913) — выбітны ўкраінскі пісьменьнік і грамадзкі дзяяч.
• Робэрт Тхаржэўскі (1929—2001) — украінскі гісторык.

Літаратура

• Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4.
• Winnica // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII: Warmbrun — Worowo. — Warszawa, 1893. S. 553—559
• Винница // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. Санкт-Петербург, 1890—1907.

Вонкавыя спасылкі

 Віньніца — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• Віньніцкая меская рада
• Фатаздымкі «Старая Віньніца»