Жытомір
Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.
| Жытомір | |||||
| Житомир | |||||
 Катэдральны касьцёл Сьв. Сафіі |
|||||
|
|||||
| Першыя згадкі: | 884 | ||||
| Магдэбурскае права: | 1444 | ||||
| Вобласьць: | Жытомірская | ||||
| Плошча: | 65 км² | ||||
| Насельніцтва: | 271 348 (2009) | ||||
| Часавы пас: • летні час: |
UTC+2 UTC+3 |
||||
| Тэлефонны код: | +380 412 | ||||
| Паштовы індэкс: | 10000—10499 | ||||
| Геаграфічныя каардынаты: | 50°15′16″ пн. ш. 28°39′28″ у. д. / 50.25444° пн. ш. 28.65778° у. д.Каардынаты: 50°15′16″ пн. ш. 28°39′28″ у. д. / 50.25444° пн. ш. 28.65778° у. д. | ||||
|
Жытомір на мапе Ўкраіны
 Жытомір
|
|||||
 Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons |
|||||
| Жытомірская меская рада | |||||
Жытомір (па-ўкраінску: Житомир) — места на захадзе цэнтральнай часткі Ўкраіны, на рацэ Цецераў. Адміністрацыйны цэнтар Жытомірскай вобласьці і Жытомірскага раёну. Плошча 65 км². Насельніцтва 271 348 чал. (2009).
Знаходзіцца за 131 км на захад ад Кіева. Вузел чыгуначных і аўтамабільных шляхоў.
Зьмест |
[рэдагаваць] Гісторыя
- 884: паводле паданьня, паселішча заснаваў дружыньнік князёў Аскольда ды Дзіра — Жытомір, які нібыта адмовіўся служыць Алегу, схаваўся ў лясох і пасяліўся на высокай скале каля сутоках рэчак Каменка і Цецераў.
- 1240: першы пісьмовы ўспамін пра Жытомір (паводле іншых зьвестак — у 1305 року[1]) у зьвязку з ардынскай навалай.
- 1324: вялікі князь Гедымін далучыў Жытомір да Вялікага Княства Літоўскага.[1]
- 2-я пал. XIV ст.: існаваў драўляны Жытомірскі замак.
- 1444: атрымаў Магдэбурскае права.
- 1471: цэнтар павету Кіеўскага ваяводзтва.
- 1520-я: у месьце паўстаў мураваны замак.
- 1569: згодна з умовамі Люблінскай уніі перайшоў да Каралеўства Польскага.
- 1572: у Жытоміры было 142 двары.
- 1596: атрымаў прывілей на два кірмашы.
- 1609: у Жытоміры было 246 дамоў мяшчанскіх і 16 шляхецкіх.[2]
- 1634—1636: жытомірскі староста Я. Тышкевіч заснаваў тут кляштар кармэлітаў.
- 1648: места спустошылі казакі Б. Хмяльніцкага.
- 1686: сталіца Кіеўскага ваяводзтва, рэзыдэнцыя кіеўскіх біскупаў.
- 1724: у Жытоміры пачала сваю дзейнасьць місія езуітаў, пры якой працавала школа з клясамі граматыкі, сынтаксысу, паэтыкі і рыторыкі, курсы маральнай тэалёгіі, музычная бурса, бібліятэка, аптэка.[2]
- 1735—1744: у месьце збудавалі катэдральны касьцёл, у 1761 року — бэрнардынскі кляштар.
- 1765: у Жытоміры было 285 будынкаў (у 1788 року — 288), дзейнічалі 5 храмаў (3 каталіцкія і 2 праваслаўныя).
- 1793: у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі.
- 1838: расейскія ўлады разабралі Жытомірскі касьцёл езуітаў.
- 1918: некалькі тыдняў у Жытоміры працаваў урад УНР.
- 1920: у складзе УССР.
- 1937: цэнтар вобласьці.
- 9 ліпеня 1941 — 13 лістапада 1944: знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.
[рэдагаваць] Насельніцтва
- 1861 — 40 564 чал.
- 1885 — 54 935 чал. (27 587 мужчынаў і 27 368 жанчын), зь іх паводле стану: 4245 шляхты; 62 праваслаўныя, 17 каталіцкіх, 5 эвангелісцкіх, 5 юдаісцкіх духоўных асобаў; 46 705 мяшчанаў, 815 сялянаў, 940 рэгулярнага войска, 2906 жаўнераў і іхных радзінаў, 175 іншаземцаў; паводле веры: 22 265 праваслаўных, 1002 раскольнікаў, 9337 рымска-каталікоў, 160 эвангелістаў, 33 чэскія гусіты, 22 111 юдаістаў, 27 магамэтанаў.[3]
- 1891 — 69 785 чал., зь іх праваслаўных 23 500, раскольнікаў 1073, юдаістаў 24 062, рымска-каталікоў 9009.[4]
- 1913 — 45 тыс. чал.
- 1939 — 92,9 тыс. чал.[5]
- 1959 — 95 106 чал.
- 1971 — 167 тыс. чал.[6]
- 1991 — 297,5 тыс. чал.[7]
[рэдагаваць] Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Падзяляецца на Каралеўскі і Багунскі раёны.
[рэдагаваць] Эканоміка
Прадпрыемствы машынабудаваньня і мэталаапрацоўкі (ВА «Электравымяральнік»; заводы: станкоў-аўтаматаў, побытавых прыбораў і інш.); заводы: хімічнага валакна, па перапрацоўцы лекавай расьліннай сыравіны; лёгкай (у тым ліку льнокамбінат), харчовай (мясной, кансэрвавай і інш.) прамысловасьці; мэблевы камбінат, фабрыка музычных інструмэнтаў і інш.
[рэдагаваць] Выдатныя мясьціны
Да ліку гістарычна-архітэктурных каштоўнасьцяў Жытоміра належаць:
- Воданапорная вежа (1897)
- Касьцёл Сьв. Яна з Дуклі (1842)
- Катэдральны касьцёл Сьв. Сафіі (1847)
- Катэдральны сабор Праабражэньня Гасподняга (1866—1874)
- Кляштар езуітаў (1724)
- Царква Сьв. Міхала (1856)
- Царква Ўзьвіжаньня Сьв. Крыжа (Музэй прыроды)
- Царква Ўсьпеньня Прасьв. Багародзіцы (Падольская, 1874)
- Якаўлеўская царква (1837)
[рэдагаваць] Галерея
-
Касьцёл Сьв. Яна з Дуклі
-
Катэдральны сабор Праабражэньня Гасподняга
-
Царква Сьв. Міхала
-
Царква Ўзьвіжаньня Сьв. Крыжа
-
Музэй С. Каралёва
-
Рака Цецераў у Жытоміры
-
Камень з датай заснаваньня места
-
Дом, у якім жыў Юзэф Крашэўскі
_Zhytomyr_2008.jpg)
[рэдагаваць] Месты-сябры
.svg){kind=small}
[рэдагаваць] Вядомыя асобы
- Ян Гамарнік (1894—1937) — савецкі вайскавод, дзяржаўны і партыйны дзяяч.
- Яраслаў Дамброўскі (1836—1871) — польскі, расейскі ды францускі рэвалюцыянэр.
- Сяргей Каралёў (1906—1966) — навуковец у галіне ракетабудаваньня і касманаўтыкі, канструктар.
- Сьвятлана Курылёва (нар. 1928) — беларуская пісьменьніца, піша на расейскай мове.
- Юзэф Крашэўскі (1812—1887) — беларускі і польскі пісьменьнік, гісторык і фальклярыст.
- Сьвятаслаў Рыхтэр (1915—1997) — піяніст.
[рэдагаваць] Крыніцы
- ^ a b Валерый Грынявецкі. Жытомір // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 634
- ^ a b Валерый Грынявецкі. Жытомір // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 635
- ^ Żytomierz // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII: Warmbrun — Worowo. — Warszawa, 1893. S. 902
- ^ Житомир // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. Санкт-Петербург, 1890—1907.
- ^ Житомир // Историческая энциклопедия. В 16 т. — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1973—1982.
- ^ Житомир // Большая советская энциклопедия, 3-е изд.: в 30 т. / Гл. ред. А.М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1969—1978.
- ^ Житомир // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.
[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі
Жытомір — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Украіны  |
||
|---|---|---|
| Аўтаномная рэспубліка |  |
|
| Вобласьці |
Адэская • Валынская • Віньніцкая • Данецкая • Днепрапятроўская • Жытомірская • Закарпацкая • Запароская • Івана-Франкоўская • Кіеўская • Кіраваградзкая • Луганская • Львоўская • Мікалаеўская • Палтаўская • Ровенская • Сумская • Тэрнопальская • Харкаўская • Хмяльніцкая • Хэрсонская • Чаркаская • Чарнавіцкая • Чарнігаўская
|
|
| Абласныя цэнтры | ||
| Гарады дзяржаўнага значэньня | ||
