Нідэрляндзкая мова

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Нідэрляндзкая (Nederlands)
Ужываецца ў:	Нідэрлянды, Бэльгія, Сурынам, Нідэрляндзкія Антылы, Аруба
Рэгіён:	Заходняя Эўропа
Колькасьць карыстальнікаў:	22 млн (2006)
Клясыфікацыя:	Індаэўрапейская  Германскія   Заходнегерманскія      Нідэрляндзкая
Афіцыйны статус
Афіцыйная мова ў:	Арубе, Бэльгіі, Эўразьвязе, Нідэрляндах, Нідэрляндзкіх Антылах, Сурынаме
Рэгулюецца:	Nederlandse Taalunie
Код мовы
ISO 639-1	nl
ISO 639-2(B)	dut
ISO 639-2(T)	nld
SIL

Нідэрляндзкая мова — мова нідэрляндцаў, належыць да групы германскіх моваў (падгрупа заходнегерманскіх моваў) індаэўрапейскай моўнай сям'і. Распаўсюджаная ў Нідэрляндах (дзяржаўная), Бэльгіі, дзе на ёй гаворыць прыблізна палова насельніцтва (дзяржаўная мова нароўні з францускай і нямецкай), Сурынаме, на Нідэрляндзкіх Антылах і на Арубе. Пісьменнасьць на аснове лацінскага альфабэту.

Агульная колькасьць носьбітаў — 22 млн чалавек (16 млн у Нідэрляндах, 5 млн у Бэльгіі). Нідэрляндзкую мову часта называюць галяндзкай або флямандзкай. Насамрэч дадзеныя назовы тычацца адпаведных груп дыялектаў (Галяндыя — рэгіён у Нідэрляндах, Фляндрыя — пяць нідэрляндзкамоўных правінцыяў Бэльгіі).

Зьмест 1 Гісторыя 2 Лінгвістычная характарыстыка 3 Пісьменнасьць 3.1 Фаналягічныя зьвесткі 3.1.1 Склад 3.2 Марфалёгія 3.2.1 Марфалягічны тып мовы 3.2.2 Склад і характар марфалягічных катэгорый 3.2.3 Асноўныя спосабы словаўтварэньня 3.3 Сынтаксіс 3.3.1 Структура прапановы 3.4 Генэтычная і арэальная характарыстыка лексікі 4 Зьвесткі аб дыялектах 4.1 Афрыкаанс 5 Крыніцы 6 Бібліяграфія 7 Вонкавыя спасылкі

[рэдагаваць] Гісторыя

Нідэрляндзкая або галяндзкая мова паходзіць ад мовы берагавых франкаў і зьяўляецца наўпростым нашчадкам протагерманскай мовы індаэўрапейскай моўнай групы. Бліжэйшыя сваякі — старажытнаангельская, фрыская, ніжненямецкая мовы.

[рэдагаваць] Лінгвістычная характарыстыка

[рэдагаваць] Пісьменнасьць

[рэдагаваць] Фаналягічныя зьвесткі

[рэдагаваць] Склад

[рэдагаваць] Марфалёгія

[рэдагаваць] Марфалягічны тып мовы

[рэдагаваць] Склад і характар марфалягічных катэгорый

[рэдагаваць] Асноўныя спосабы словаўтварэньня

[рэдагаваць] Сынтаксіс

У сучаснае нідэрляндзкае мове няма склонаў (за выключэньнем дыялектаў). Ёсьць тры роды: ніякі, мужчынскі і жаночы. Апошнія два паступова зьліваюцца ў адзін агульны род: існуюць, напрыклад, толькі два вызначаныя артыклі — het, для ніякага роду, і de, для жаночага і мужчынскага роду.

[рэдагаваць] Структура прапановы

[рэдагаваць] Генэтычная і арэальная характарыстыка лексікі

[рэдагаваць] Зьвесткі аб дыялектах

Для нідэрляндзкае мовы характэрна вялікая колькасьць дыялектаў, толькі ў Фляндрыі іх каля дзьвюх з паловай тысяч. У адукацыі, СМІ і ў якасьці дзяржаўнай выкарыстоўваецца «ўсеагульная нідэрляндзкая мова» (AN, Algemeen Nederlands), зацьверджаны нідэрляндзкім моўным саюзам (Nederlandse Taalunie) афіцыйны варыянт мовы. З 15 кастрычніка 2005 праводзіцца рэформа артаграфіі (падрабязьней).

Ад нідэрляндзкае мовы параўнальна нядаўна адлучыўся афрыкаанс.

[рэдагаваць] Афрыкаанс

Гісторыя афрыкаанс пачынаецца з масавага перасяленьня фермераў (па-нідэрляндзку: boer) з Галяндыі, Фляндрыі і іншых рэгіёнаў паўночна-заходняй Эўропы, якія былі хутка асіміляваныя мясцовым насельніцтвам. ^[1]

Пасьля пераходу калёніі пад кіраўніцтва Брытаніі на пачатку XIX стагодзьдзя, каляністы пачалі засвойваць новыя ўнутраныя раёны Паўднёвае Афрыкі, забраўшы сваю мову з сабой. Наступствы ізаляцыі ад астатняга нідэрляндзкамоўнага сьвету зрабілі мову каляністаў такой, якая яна ёсьць на сёньняшні дзень, то бок афрыкаанс. ^[2]

На пачатку XX стагодзьдзя народны "афрыканскі" варыянт нідэрляндзкае мовы стаў пераважаць над літаратурнай "эўрапейскай" мовай. У 1925 року ў канстытуцыю Паўднёва-Афрыканскага Зьвязу ад 1909 року была ўнесена папраўка, якая сьцвярджала "нідэрлядзкае слова ў артыкуле 137 (...) уключае ў сябе афрыкаанс".^[3][4] Новая канстытуцыя ад 1961 року толькі пералічала ангельскую ды нідэрляндзкую мовы ў якасьці афіцыйных.

Згодна з прыкладнай ацэнкай, каля 90% словаў афрыкаанс маюць нідэрляндзкае паходжаньне. ^[5][6] Абедзьве мовы маюць высокую ступень узаемапаразуменьня, аднак гэтая ступень у некаторых выпадках (у дачыненьні да лексыкі, напісаньня) можа быць асыметрычнай: для нідэрлядзкамоўнага чалавека часьцей лягчэй зразумець афрыкаанс, чым жыхару ПАР зразумець нідэрляндзкую. ^[7]

[рэдагаваць] Крыніцы

[рэдагаваць] Бібліяграфія

[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

 Нідэрляндзкая мова — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• Нідэрляндзкая для ангельскамоўных (у Wikibooks)

	Афіцыйныя мовы Эўразьвязу
ангельская | баўгарская | вугорская | гішпанская | грэцкая | дацкая | ірляндзкая | італьянская | латыская | летувіская | мальтыйская | нідэрляндзкая | нямецкая | партугальская | польская | румынская | славацкая | славенская | фінская | француская | чэская | швэдзкая | эстонская