Сальвадор Далі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Гэтая назва мае некалькі сэнсаў. Калі вас цікавяць іншыя сэнсы, глядзіце таксама Сальвадор (неадназначнасьць).
Сальвадор Далі
Salvador Dali NYWTS.jpg
Імя пры нараджэньні: Сальвадор Дамінґа Фэліпэ Хасінта Далі і Дамэнэч
Нарадзіўся: 11 траўня 1904
Гішпанія
Памёр: 23 студзеня 1989
Гішпанія
Нацыянальнасьць: Сьцяг ГішпанііГішпанія
Грамадзянства: гішпанец
Заняткі: жывапіс, малюнак, фатаграфія, скульптура
Плынь: сюррэалізм

Сальвадо́р Дамі́нґа Фэлі́пэ Хасі́нта Далі́ і Дамэ́нэч (па-гішпанску: Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech, па-каталёнску: Salvador Domingo Felip Jacint Dalí Domènech), больш вядомы проста як Сальвадо́р Далі́ (па-гішпанску: Salvador Dalí, па-каталёнску: Salvador Dalí) (11 траўня 1904 — 23 студзеня 1989) — гішпанскі мастак-сюррэаліст, графік, скульптар, рэжысэр. Далі быў майстэрскім мастком, самыя вядомыя зьбь ягоных яркіх і дзіўных вобразаў адбіліся ў ягоных сюррэалістычных працах. Ягоныя маляўнічыя навыкі часта зьвязваюць з уплывам майстроў эпохі Адраджэньня[1][2]. Ягоная самая вядомая праца, «Сталасьць памяці», была завершана ў 1931 годзе. Экспансіўны мастацкі рэпэртуар Далі ўключае ў сябе фільмы, скульптуры й фатаграфіі, у супрацоўніцтве з цэлым шэрагам мастакоў.

Далі шырока вядомы сваёй любоўю да ўсяго пазалочанага й празьмернага, а таксама запалам да раскошы й усходніх адзеньняў у арабскім стылі[3]. На конт гэтага сам Далі сьцьвярджаў, што ягоныя продкі былі нашчадкамі маўраў. Далі быў вельмі багатым на ўяўленьні, а таксама меў цягу да незвычайных і грандыёзных паводзінаў. Ягоная эксцэнтрычная манера прыцягвала ўвагу грамадзкасьці часам больш, чым ягоныя мастацкія працы[4].

Зьмест

Біяграфія [рэдагаваць]

Дзяцінства [рэдагаваць]

Далі нарадзіўся 11 траўня 1904 году ў гішпанскім горадзе Фігэрасе ў правінцыі Жырона на поўдні Гішпаніі ў сям’і заможнага натарыюса. Па нацыянальнасьці быў каталёнцам, ўспрымаў сябе ў гэтай якасьці й настойваў на гэтай сваёй асаблівасьці. Меў сястру й старэйшага брата, які памёр ад мэнінгіту. Пазьней ува ўзросьце 5 гадоў, на ягонай магіле, бацькі сказалі Сальвадору, што ён рэінкарнацыя свайго старэйшага брата.

У дзяцінстве Далі быў кемлівым, але агрэсіўным і некіравальным дзіцём. Аднойчы ён нават задумаў скандал на гандлёвай плошчы дзеля ледзянца, вакол сабраўся натоўп і паліцыянты папрасілі гаспадара крамы адкрыць яе падчас сіесты й падарыць такі няслухмянаму хлопчыку дадзеную слодыч. Ён дамагаўся свайго капрызамі й сымуляцыяй, заўсёды імкнуўся вылучыцца й прыцягнуць да сябе ўвагу. Шматлікія комплексы й фобіі, як то страх перад коньнікамі, перашкаджалі яму ўключыцца ў звычайнае школьнае жыцьцё, завесьці зь дзецьмі звычайныя сувязі сяброўства й сымпатыі. Але, як і любы чалавек, выпрабоўваючы сэнсарны голад, ён шукаў эмацыйны кантакт зь дзецьмі любымі спосабамі, імкнучыся ужыцца ў іхны калектыў калі ня ў ролі таварышча, то ў любой іншай ролі, а дакладней той адзінай, на якую быў здольны — у ролі эпатажнага й непаслухмянага дзіцяці, дзіўнага, дзівакаватага, заўсёды паступаючага насуперак чужых меркаваньняў. Прайграючы ў школьных азартных гульнях, ён вёў сябе так, быццам выйграўваў ці трыюмфаваў. Часам без прычыны ладзіў бойкі. Часткова комплексы, якія прывялі да ўсяго гэтага, былі выкліканыя й самімі аднаклясьнікамі: яны ставіліся да «дзіўнага» дзіцяці даволі нетрывальна, выкарыстоўвалі ягоны страх перад коньнікамі, падсоўвалі яму за каўнер гэтых вусякоў, чым даводзілі Сальвадора да істэрыкі, пра што ён пазьней распавёў у сваёй кнізе «Тайнае жыцьцё Сальвадора Далі, расказаная ім самім».

Навучацца выяўленчаму мастацтву пачаў у муніцыпальнай мастацкай школе. З 1914 па 1918 гады выхоўваўся ў Акадэміі братоў ордэна марыстаў у Фігерасе. Адным зь сяброў дзяцінства быў футбаліст «Барсэлёны» Хасэп Саміт’ер. У 1916 годзе, зь сям’ёй Рамона Пішо, адправіўся на канікулы ў горад Кадакес, дзе пазнаёміўся з сучасным мастацтвам.

Юнацтва [рэдагаваць]

У 1922 годзе Сальвадор пераехаў ў «Рэзыдэнцыю студэнтаў» (гішп. Residencia de Estudiantes) (студэнцкі інтэрнат у Мадрыдзе для адораных маладых людзей) і паступіў у Акадэмію Сан-Фэрнанда. У тыя гады ўсё адзначалі ягонае франтаўство. У гэты час ён пазнаёміўся ​​з Люісам Буньнюэлем, Фэдэрыка Гарсія Лёркай і Пэдра Гарфіасам. У гэты ж пэрыяд Сальвадор З захапленьнем чытаў працы Зыгмунда Фрэйда.

Знаёмства з новымі плынямі ў жывапісу разьвівалася — Далі экспэрымэнтаваў з мэтадамі кубізма і дадаізмуа. У 1926 годзе яго выганяюць з Акадэміі за пыхлівае й грэблівае стаўленьне да выкладчыкаў. У тым жа годзе ён упершыню наведаў Парыж, дзе пазнаёміўся з Паблё Пікаса. Спрабуючы знайсьці ўласны стыль, у канцы 1920-х Далі стварыў шэраг працаў пад уплывам Пікасо й Хуана Міро. У 1929 годзе Сальвадор браў удзел разам з Буньнюэлем у стварэньні сюррэалістычнага фільма «Андалюскі сабака».

Тады ж ён упершыню сустрэў сваю будучую жонку Галу (Алену Дзьяканаву), якая на той момент зьяўлялася жонкай паэта Поля Элюара. Зьблізіўшыся з Сальвадорам, Гала, аднак, працягвала сустракацца са сваім мужам, а таксама заводзіць спадарожныя адносіны зь іншымі паэтамі й мастакамі, што ў той час здавалася прымальным у тых багемных колах, дзе круціліся Далі, Элюар і Гала. Разумеючы, што ён фактычна адвёў у аднаго жонку, Сальвадор ў якасьці «кампэнсацыі» напісаў ягоны партрэт.

Маладосьць і сталасьць [рэдагаваць]

1929 г. — сустрэча з Гала (Аленай Дзьмітрыеўнай Дзяканавай), зь якою ён ажаніўся ў 1934. Майклівая, часам непрыемная асоба, дрэнная маці (кінула свайго першага мужа і дачку Сесіль), няверная жонка, але вельмі разумная, з шырокім кругаглядам, яна натхняла Далі, шукала яму спонсараў; суцяшала, калі трэба — прымушала да працы: ўсё гэта было трэба геніяльнай, але бязвольнай і неарганізаванай натуры Далі. 1940 г. — эміграцыя ў ЗША ў сувязі з пачаткам Другой сусьветная вайны. Супрацоўніцтва з Ў. Дыснэям і А. Хічкокам. 1948 г. — вяртаньне ў Каталёнію. 1965 г. — наведваньне Парыжу, які мастак зной захапляе сваёй творчасьцю, як і ў першым візыце 36 гадоў таму. 1968 г. — адносіны с Гала пагаршаюцца, і Далі купляе ёй асобнае жыльлё — замак у вёсцы Пубаль. 1981 г. — Гала памірае. Далі ўпадае ў дэпрэсію. 1984 г. — Пажар у замку Пубаль. Далі дастаўлены ў шпіталь. 1989 г. — сьмерць мастака.


Творчасьць [рэдагаваць]

Стварыў каля 1500 карцінаў, малюнкаў, скульптураў.

Творчасьць мастака можна падзяліць на наступныя пэрыяды:

  • 1910—1918 гг. — Далі адпаведна 6-14 гадоў. Раньнія дзіцячыя працы, паза межамі жанраў («Партрэт маці» «Партрэт бацькі», «Два цыганскіх хлопчыкі»).
  • 1918—1926 гг. — Спробы з мэтай знайсьці ўласны жанр. Ужо падлетак і юнак (14-22 гады) Далі ўражвае рознабаковасьцю свайго талента: працы па тэхніцы імпрэсіянізму, кубізму, прымітывізму, але разам з тым захапляючы сваім рэалізмам «Кошык з хлебам» (1926 г.). Іншыя працы: «Аўтапартрэт з рафаэлеўскай шыяй», «Хворы хлопчык», «Сьпіна дзяўчыны» і г. д.
  • 1926—1929 гг. — Далі адпаведна 22-25 гадоў. Візыт у Парыж збліжае мастака зь сюррэалістамі, і ў іх жанры ён знаходзіць сябе. Працы: «Маленькія рэшткі», «Цёмная гульня», «Вялікі мастурбатар», «Партрэт Поля Элюара».
  • 1929—1937 гг. — Далі адпаведна 25-34 гады. Пэрыяд пачынаецца знаёмствам з Гала, а заканчваецца наведваньнем Італіі, якая зачаравала мастака творамі Мікелянджэлё і Рафаэля. Тады Далі вырашае адыйсьці ад рэалізму. Яго пазьнейшыя карціны можна аднесьці да фантастычнага рэалізму: дапасаваньне сюррэалістычных фантазіяў да рэальна намаляваных чалавечых постацяў. Але ў пэрыяд 1929—1937 гг. Далі стварае найбольш знакамітыя шэдэўры («Мэтамарфозы Нарцыса», «Нязьменнасьць памяці», «Прадчуваньне грамадзянская вайны»).
  • 1940-я гг. — амэрыканскі пэрыяд. «Паэзія Амэрыкі», «Разбураны мост мары», «Мёд саладзейшы за кроў» і інш.
  • 1950-я гг. — Далі ужо каля 50-і гадоў. Карціны, прасякнутыя рэалізмам і веліччу, вяртаючыя гледача да клясыкі і акадэмізму, але на новы лад, з новым сэнсам («Атамная Леда», «Крыж сьвятога Іаана Круса», «Мадонна Порт-Льігата»).
  • 1960-70-я гг. — Далі 60-70 гадоў. Узьнікае пачуцьцё, нібыта ён пачынае вычэрпваць сябе й паўтарацца: зноў вобразы мяккага гадзіньніка, раялю, чалавека-віялянчэлі. Амаль нічога новага ў пляне жывапісу ў гэты пэрыяд створана не было.
  • 1982 — 85 гг. — Сьмерць Гала, дэпрэсія, хвароба Паркінсона. Апошнія працы вельмі скромныя й падчас прымітыўныя па тэхніцы. Спробы самавыразу старога, хворага чалавека. Некаторыя зь іх Далі зьнішчыў, больш не знаходзячы ў карцінах самого сябе.

Цікавыя факты [рэдагаваць]

  • Далі стварыў дызайн для Чупа-Чупса ў 1961 годзе. Энрыке Бэрнат назваў сваю карамель «Чупсам», і спачатку ў яе было толькі сем смакаў: трускаўкі, цытрына, мяты, апэльсіна, чакаляду, кавы зь вяршкамі й трускавак зь вяршкамі. Папулярнасьць «Чупса» расла, павялічвалася колькасьць створанай карамелі, зьяўляліся новыя смакі. Карамель ужо не магла заставацца ў першапачатковай сьціплай абгортцы, трэба было прыдумаць нешта арыгінальнае, каб пра «Чупс» даведаліся ўсе. У 1961 годзе Энрыке Бэрнат зьвярнуўся да свайго земляка, знакамітага мастака Сальвадора Далі з просьбай намаляваць што-небудзь запамінальнае. Мастак думаў нядоўга і за гадзіну накідаў яму малюначак з выявай рамонак «Чупа-Чупс», які ў некалькі зьмененым выглядзе сёньня вядомы ў якасьці лягатыпу «Чупа-Чупс» ва ўсіх кутках плянэты. Адрозьненьнем новага лягатыпа было і ягонае месцазнаходжаньне: ён знаходзіцца ня ўзбоч, а зьверху цукеркі.
  • У гонар Сальвадора Далі названы кратэр на Мэркурыі.
  • У 2003 годзе кампаніяй «Ўолт Дызнэй» быў створаны мультыплікацыйны фільм «Destino». Распрацоўка фільма пачалася з супрацоўніцтва Далі з амэрыканскім мультыплікатарам Ўолтам Дызнэем яшчэ ў 1945 годзе, але была адкладзена з прычыны фінансавых праблемаў кампаніі.

Найбольш вядомыя творы [рэдагаваць]

Гэта адзін зь першых твораў Сальвадора. Выкананы ў імпрэсіянісцкім стылі.

  • Партрэт Луіса Бунюэля (1924)

Як і «Нацюрморт» (1924) ці «Пурыстычны нацюрморт» (1924), дадзеная карціна створана падчас пошуку Далі сваёй манеры й стылю выкананьня, па атмасфэры ж нагадвае палотны Дэ Кырыко.

  • Цела на камянях (1926)

Далі зваў Пікаса сваім другім бацькам. Дадзенае палатно выканана ў неўласьцівай Сальвадору кубістычнай манеры, як і раней напісаны «Кубістычны аўтапартрэт» (1923). Акрамя таго, Сальвадорам былі напісаны і некалькі партрэтаў Пікаса.

  • Прыстасаваньне і рука (1927)

Працягваюцца экспэрымэнты зь геамэтрычнымі формамі. Ужо адчуваецца тая містычная пустэча, манера напісаньня пэйзажу, уласьцівая Далі «сюррэалістычнага» пэрыяду, а таксама некаторым іншым мастакам.

Фільмаграфія [рэдагаваць]

  • «Андалюскі пёс»
  • «Залатое стагодзьдзе»
  • «Зачараваны»
  • «Водгульле мінулага».

Крыніцы [рэдагаваць]

  1. ^ Phelan, Joseph, «The Salvador Dalí Show». Artcyclopedia.com.
  2. ^ Dalí, Salvador. (2000) «Dalí: 16 Art Stickers», Courier Dover Publications. ISBN 0-486-41074-9
  3. ^ Ian Gibson (1997). «The Shameful Life of Salvador Dalí». W. W. Norton & Company.
  4. ^ Saladyga, Stephen Francis. «The Mindset of Salvador Dalí». lamplighter (Niagara University). Vol. 1 No. 3, Summer 2006.

Вонкавыя спасылкі [рэдагаваць]

Commons-logo.svg  Сальвадор Далі — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

Выява накіду Гэта — накід артыкула пра мастацтва. Вы можаце дапамагчы Вікіпэдыі, пашырыўшы яго.

Атрымана з «http://be-x-old.wikipedia.org/w/index.php?title=Сальвадор_Далі&oldid=1540929»