Ёд

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Тэлюр ← Ёд → Ксэнон
Br

I

At
Выгляд
бліскучы мэталічна-шэры
крышталі ёду
крышталі ёду
пары ёду у празрыстай колбе
пары ёду у празрыстай колбе
Агульная інфармацыя
Назва, сымбаль, атамны нумар Ёд, I, 53
Катэгорыя элемэнту Галяген
Група, пэрыяд, блёк 17, 5, p
Адносная атамная маса 126,90447(3) г·моль−1
Канфігурацыя электронаў [Kr] 4d10 5s2 5p5
Электронаў у абалонцы 2, 8, 18, 18, 7
Electron shell 053 Iodine.svg
Фізычныя ўласьцівасьці
Колер цёмна-фіялетавы
Фаза Цьвёрдае цела
Шчыльнасьць (пры п. т.) 4,933 г·см−3
Тэмпэратура плаўленьня 386,85 K, 113,7 °C, 236,66 °F
Тэмпэратура кіпеньня 457,4 K, 184,3 °C, 363,7 °F
Патройны пункт 386.65 K (113°C), ​12,1 кПа
Крытычны пункт 819 K, 11,7 МПа
Удзельная цеплыня плаўленьня (I2) 15,52 кДж·моль−1
Удзельная цеплыня выпарваньня (I2) 41,57 кДж·моль−1
Цеплаёмістасьць (25 °C) (I2) 54,44 Дж·моль−1·K−1
Насычаная пара
P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T/K 260 282 309 342 381 457
Уласьцівасьці атама
Ступені затляненьня 7, 5, 3, 1, −1
Электраадмоўнасьць 2,66
Атамны радыюс 140 пм
Кавалентны радыюс 139±3 пм
Радыюс Ван дэр Ваальса 198 пм
Структура крышталічнай краты orthorhombic
Магнэтызм diamagnetic
Электрычны супор (0 °C) 1,3×107Ω·m
Цеплаправоднасьць (300 K) 0,449 Вт·м−1·K−1
Нумар CAS 7553-56-2

Ёд (па-лацінску: Iodium ад грэцкага iodes — фіялетавы) I — хімічны элемэнт VII групы пэрыядычнай сыстэмы; атамны нумар 53. Адносіцца да галягенаў. Свабодны ёд — крышталі чорна-шэрага колеру з мэталічным бляскам. Здабываецца галоўным чынам з буравых вод нафтавых сьвідравін. Галоўныя спажыўцы — фармацэўтычная прамысловасьць і мэдыцына. Ёд упершыню ідэнтыфікаваў францускі хімік Бэрнардам Куртуа ў 1811 годзе. Ёд зьяўляецца аднаізатопным элемэнтам (масавы лік A=127). Вядома 22 ізатопы радыеактыўнага ёду з масавымі лікамі ад 117 да 126 і ад 128 да 139[1]. Элемэнтарны ёд існуе ў аморфным выглядзе або ў дзьвюх крышталічных мадыфікацый — октарамбічнай ды манакліннай. Крышталі ўзганяюцца пры звычайнай тэмпэратуры і ператвараюцца ў фіялетавыя пары. Вадкі ёд рашчынаецца ў шэрагу рэчываў і ўтварае рашчыны з добрай правадзімасьцю. Элемэнт ёд вельмі слаба рашчынальны ў вадзе, але рашчынаецца ў водных рашчынах ядыдаў лужных мэталаў, утвараючы іён I^-_3. Ёд атрымліваюць пры апрацоўцы ядыдаў сернай кісьлі ў прысутнасьці атляняльнікаў ці награваньнем акісьляльнікаў ці награваньнем ядатаў ў прысутнасьці бісульфіту натру.

Харчовыя крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Папярэджаньне захворваньняў шчытападобнай залозы(be) ад нястачы ёду вымагае спажываньне 100—200 мікраграмаў ёду ў суткі. Найбольш багатым на ёд харчаваньнем ёсьць баклажаны(be), белакачанная капуста(en), марская капуста(be), марская рыба і печань траскi[2].

Хімічныя злучэньні ёду[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Неарганічныя
    • Ёдная кісьля HI
    • Солі ёднай кісьлі (ядыды)
    • ёдзісты бар BaI
    • ёдзісты каль ці ядыд калю KI
    • ёдзісты натар NaI
    • CsI5
    • CsI3
    • CsICl2
    • Пяцівокіс I2O5
    • Ёдаватыстая кісьля HIO
    • Ёднаватая кісьля HIO3
    • Пэрыёднаватая кісьля HIO4
  • Арганічныя
    • ёдабэнзол C6H5IO
    • ядзілбэнзол C6H5IO2
    • дыфэнілядоній (C6H5)2I+
    • ёдатыраглабін
    • ёдатыразын
    • ёдатыранамін
    • ёдатыранын

Ізатопы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ізатоп t1/2 від распад
125I 60 дзён электронны захоп
129I 1,7×107 год β-
131I 8,04 дзён β-, γ
132I 2,3 гадзін β-, γ
133I 20,9 гадзін β-, γ
137I 2 сек β-

Прымяненьне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Радыеактыўныя ізатопы ёду знайшлі шматлікія дастасаваньні ў фізычнай хіміі, біялёгіі і мэдыцыне. Сьпіртавая рашчына ёду, вядомая як настойка ёду, валодае антысэптычнымі ўласьцівасьцямі. Ёд і яго вытворныя знаходзяць шматлікія дастасаваньні ў мэдыцыне ды фармацэўтычнай прамысловасьці, а таксама ўжываюцца ў якасьці каталізатараў у хімічным аналізе і ў мэталюргіі гафну, тытану ды цыркону. Ядыд срэбра ўжываюць у фатаграфіі і для атрыманьня штучнага дажджу. Увядзеньне ёду ў лямпы напальваньня з вальфрамавымі ніцямі прыводзіць да ўтварэньня асадку вальфраму на сьценках (рэакцыя WI2\longrightarrowW+2I), што, у сваю чаргу, замаруджвае працэс выпарваньня самой ніці (ёдны цыкл). Ён выкарыстоўваецца пры радыёлізе арганічных злучэньняў для паглынаньня свабодных радыкалаў, якія ўтвараюцца пры апрамяненьні.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Радиохимический словарь элементов(рас.)
  2. ^ Ці можа ёду быць замнога // Зьвязда : Газэта. — 6 жніўня 2004. — № 187-188.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Ёдсховішча мультымэдыйных матэрыялаў