Аргентына

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Аргентына
República Argentina
Сьцяг Аргентыны Герб Аргентыны
(Сьцяг) (Герб)
Нацыянальны дэвіз: En Unión y Libertad
Дзяржаўны гімн
«Himno Nacional Argentina»
Месцазнаходжаньне Аргентыны
Афіцыйная мова Гішпанская
Сталіца Буэнас-Айрэс
Найбуйнейшы горад Буэнас-Айрэс
Форма кіраваньня Рэспубліка
Крыстына Кірхнэр
Хуліё Кобас
Плошча
 • агульная
 • адсотак вады
8-е месца ў сьвеце
2 780 403 км²
1,1%
Насельніцтва
 • агульнае (2008)
 • шчыльнасьць
30-е месца ў сьвеце
40 482 000
14/км²
СУП
 • агульны (2008)
 • на душу насельніцтва
31-е месца ў сьвеце
$338,7 млрд
$8522
Валюта Аргентынскае пэса (ARS)
Часавы пас
 • улетку
ART (UTC-3)
ARST (UTC-3)
Незалежнасьць
ад Гішпаніі
9 ліпеня 1816
Аўтамабільны знак RA
Дамэн верхняга ўзроўню .ar
Тэлефонны код +54
Мапа Аргентыны

Рэспу́бліка Аргенты́на, Аргенты́на, Аргенціна (па-гішпанску: Republika Argentina, Аўдыё Es-Argentina.ogg ) — краіна ў Паўднёвай Амэрыцы. На поўначы мяжуе з Парагваем і Балівіяй на паўночным ўсходзе — з Бразыліяй і Уругваем, на захадзе — з Чылі. З поўдня краіна амываецца пралівам Дрэйка. Аргентына прэтэндуе на Фолклэндзкія астравы, а таксама на частку Арктыкі. Назва паходзіць ад лацінскага argentum «срэбра» — гэтым мэталам індзейцы ўзнагародзілі тых, хто застаўся жывым пасьля караблекрушэньня з экспэдыцыі Хуана Дыяса дэ Соліса. Аргентына зьяўляецца чальцом гаспадарчай арганізацыі Мэркосур.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Перад тым, як сюды прыбылі эўрапейцы ў 1516 годзе, тэрыторыі сучаснай Аргентыны былі заселеныя індзейцамі. У 1536 годзе быў закладзены Буэнас-Айрэс. З 1776 году гэтыя землі былі ў складзе віцэ-каралеўства Пэру.

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сальта.

Аргентына з поўначы на поўдзень мае 3700 км, з усходу на захад 1400 у найшырэйшым месцы. Цэнтральная і паўднёва-заходняя частка Аргентыны — гэта нізіна і выпалены стэп Пампа, які мяжуе з багатым нафтай пласкаўзвышшам Патагонія. Далей на поўдзень знаходзіцца субпалярная Вогненная Зямля. Заходняя частка краіны — гэта прадузгор’е, а таксама пачатак Андаў з найвышэйшым шчытом Паўднёвай Амэрыкі пікам Аканкагуа. Цэнтральная частка — гэта пагор’е Куё. На поўначы ёсьць субтрапікальныя раўніны Гран Чако. На паўднёвым захадзе знаходзіцца Мэсапатамія.

Агульная даўжыня мяжы 14 644 км. Зь іх узьбярэжжа — 4989 км. Даўжыня межаў з суседнімі краінамі:

Найвышэйшым шчытом Аргентыны зьяўляецца пік Аканкагуа — 6962 м н. у. м.

Найдаўжэшай ракой Аргентыны зьяўляецца Парана.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 18901930 гадах Аргентына належала да адной зь дзесяці найбагацейшых краінаў сьвету. Разьвіцьцё краіны падтрымлівалася, у асноўным, брытанскім капіталам і тычылася сельскай гаспадаркі ды інфраструктуры. Насельніцтва краіны расло на 4% штогод. Даходы расьлі яшчэ хучэй. На пераломе 20—30-х гадоў у Аргентыне, як і ў іншых краінах сьвету, пачаўся эканамічны крызыс. Падчас крызысу ў Аргентыну прыйшоўся дадатковы наплыў эмігрантаў. Гэта прывяло да таго, што Аргентыне цяжэй за іншыя краіны было вярнуцца да ранейшага ўзроўню даходаў на жыхара. У той час эканамічны лібэралізм зьмяніўся палітыкай інтэрвэнцыянізму і пратэкцыянізму.

У 50-х гадах тагачасны прэзыдэнт Хуан Дамінга Пэрон вырашыў ператварыць Аргентыну ў сацыялістычную дзяржаву па ўзорах заходніх краінаў. На жаль, сацыяльныя праграмы вымагалі вельмі шмат грошай, і ўжо ў другой палове 50-ых, калі Пэрона скінулі з пасады прэзыдэнта, пачаліся гады вострай эканоміі. З крызісам, які выклікалі сацыяльныя рэформы, здолелі справіцца ў 60-ых гадах ХХ стагодзьдзя, якія былі адзначаныя найбольш нізкай інфляцыяй. Але ўжо праз 10 гадоў Аргентыну, як і ўвесь капіталістычны сьвет, ахапіў чарговы эканамічны крызыс, рост СУПа быў невялікі, а інфляцыі наадварот. Каб справіцца з крызісам, Аргентына набрала шмат крэдытаў у іншых краінаў, і гэта павялічыла запазычанасьць краіны, што разам зь нестабільнай палітычнай сытуацыяй толькі пагоршыла стан краіны. У 80-ых гадах эканамічны крызыс перарос у катастрофу, некалькі дэфолтаў запар, гіпэрінфляцыю, а таксама спад вытворчасьці. Каб перамагчы крызіс, пачынаюцца эканамічныя рэформы, у якія ўваходзіць прыватызацыя і лібэралізацыя замежнага гандлю. Гэта абумовіла рост СУПу ў 19911998 гадах каля 6%, што было блізкім да тагачаснага росту СУП Чылі. Інфляцыя спала з 4000% у год да 1—2%. Але вялікая запазычанасьць перад іншаземнымі крэдыторамі, а таксама спад СУП у 1999 і 2000 гадах выклікалі чарговы эканамічны крызыс. Гвалтоўна ўзросла безпрацоўе. Чарговы прэзыдэнт Нэстар Крыхнэр распачаў новыя эканамічныя рэформы. Увёў абмежаваны эканамічны кантроль, але зрабіць нацыяналізацыю не наважыўся. Эфэктам такой палітыкі быў рост СУПу ў 20032007 гадах 7-11% штогод. Тым ня менш, у 2014 годзе шэраг фінансавых арганізацыяў адзначылі пагрозу дэфолту краіны.

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Найбольшыя аглямэрацыі
Месца Галоўны горад Правінцыя Насельніцтва (тыс.) Рэгіён
1 Буэнас-Айрэс (горад і правінцыя) 19 251 Пампа
2 Кордава Кордава 1 513 Пампа
3 Пакап’ё Санта-Фэ 1 295 Пампа
4 Мэндоса Мэндоса 1 009 Куё
5 Ля-Плята Буэнас-Айрэс 858 Пампа
6 Сан-Мігель-дэ-Тукуман  Тукуман 833 Паўднёвы-Захад
7 Мар-дэль-Плята Буэнас-Айрэс 700 Пампа
8 Сальта Сальта 531 Паўднёвы-Захад
9 Санта-Фэ Санта-Фэ 524 Пампа
10 Сан-Хуан Сан-Хуан 456 Куё
11 Рэзыстэнсія Чако 400 Гран-Чако
12 Нэўкен Нэўкен 392 Патагонія
13 Сант’яга-дэль-Эстэра Сант’яга-дэль-Эстэра 389 Гран-Чако
14 Карэнтас Карэнтас 332 Мэсапатамія
15 Бая-Блянка Буэнас-Айрэс 310 Пампа

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Аргентынасховішча мультымэдыйных матэрыялаў