Нэльсан Мандэла

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Перайсьці да: навігацыя, пошук
Нэльсан Раліхлахла Мандэла
11-ы прэзыдэнт ПАР
27 красавіка 1994 года — 14 чэрвеня 1999 года
Папярэднік: Фрэдэрык Вілем дэ Клерк
Наступнік: Таба Мбэкі
генэральны сакратар Руху недалучэньня
3 верасьня 1998 года — 14 чэрвеня 1999 года
Папярэднік: Андрэс Пастрана Аранга
Наступнік: Таба Мбэкі
Асабістыя зьвесткі:
Партыя: Афрыканскі нацыянальны кангрэс
Сужэнец: 1. Эвялін
2. Віні
3. Граса
Дзеці: 2 сына і 3 дочкі
Узнагароды: Нобэлеўская прэмія міру
Кавалер ордэна сьвятога Олафа

Нэ́льсан Раліхла́хла Мандэ́ла (па-афрыкаанс: Nelson Rolihlahla Mandela; нар. 18 ліпеня, 1918, Куну, каля Умтаты) — з 10 траўня 1994 па 14 ліпеня 1999 — прэзыдэнт Паўднёва-Афрыканскай рэспублікі, адзін з самых вядомых актывістаў у барацьбе за правы чалавека ў пэрыяд існаваньня апартэіду, за што 27 гадоў правёў у турме, ляўреат Нобэлеўскай прэміі міру 1993 г.

Зьмест

[рэдагаваць] Біяграфія

У студэнцкія гады ўдзельнічаў у страйку, пазьней быў карэспандэнтам у Ёханэсбургу і паступіў у Унівэрсытэт Вітватэрсранда.

У 1944 удзельнічаў у стварэньні моладзевай лігі Афрыканскага нацыянальнага кангрэса (АНК). Пазьней, з-за абвастрэньні дужаньня, распрацаваў так званы «плян М», паводле якога вочкі АНК сыходзілі ў падпольле.

З 1948 году — нацыянальны сакратар Моладзевай ліі АНК.

З 1949 году — чалец Нацыянальнага выканкама АНК.

З 1950 году — нацыянальны прэзыдэнт Моладзевай лігі АНК.

У 1952 годзе Мандэла сумесна са сваім сябрам Олівэрам Тамба адкрыў першую легальную фірму, кіраваную чарнаскурымі.

З 1952 году — віцэ-прэзыдэнт АНК.

У 1956 годзе арыштаваны, а з 1960 году знаходзіўся ў падпольле.

У 1961 годзе ўзначаліў радыкальнае крыло АНК, «Умкхонта вэ сызвэ», пачаўшы палітыку сабатажу супраць ураду. Праз год Мандэла зьехаў у Аьлжыр для вербаваньня новых чальцоў крыла, але па вяртаньні быў затрыманы за нібы нелегальны выезд з краіны і за падбухторваньня да пратэсту.

У лістападзе 1968 Мандэла быў арыштаваны і першапачаткова прысуджаны да пажыцьцёвага зьняволеньня ў турме Робэн Айлэнд.

18 лютага 1990 г. Мандэла быў вызвалены са зьняволеньня, 11 лютага абвясьціў аб перамір'і і спыненьні ўзброенага дужаньня.

1991—1997 — прэзыдэнт АНК.

З 10 траўня 1994 па 14 чэрвеня 1999 — прэзыдэнт ПАР.

З 3 верасьня 1998 па 14 чэрвеня 1999 — генэральны сакратар Руху недалучэньня.

Марка СССР, 1988 г.


Ганаровы чалец больш 50 міжнародных унівэрсытэтаў. Пасьля таго, як у 1999 годзе Мандэла пакінуў пост прэзыдэнта ПАР, ён стаў актыўна заклікаць да больш актыўнаму асьвятленьню праблем ВІЧ і СНІДа. Па адзнаках экспэртаў, у ПАР цяпер каля пяці мільёнаў носьбітаў ВІЧ і хворых СНІДам - больш, чым у любой іншай краіне.

Калі Макгаха, старэйшы сын Нэльсана Мандэлы, памёр ад СНІДу, Мандэла заклікаў дужацца з распаўсюджваньнем гэтага сьмяротнага захворваньня.

[рэдагаваць] Сям'я

  • Макгаха Мандэла — старэйшы сын — памёр ад СНІДу ў 2005 г. ва ўзросьце 54 гадоў.
  • Тэмбэкіле, малодшы сын Мандэлы, загінуў у аўтакатастрофе. У часы рэжыму апартэіду Мандэла правёў за рашоткай 27 гадоў. Калі загінуў яго малодшы сын, улады не дазволілі Нэльсану Мандэле нават наведаць яго пахаваньні.
  • Цяпер у Мандэлы засталіся тры дочкі: адна - ад першай жонкі Эвялін, якая сканала ў 2004 годзе, і дзьве — ад другой жонкі Віні.
  • Эвялін была маці Макгаха. Таксама ў 2004 годзе сканала жонка Макгаха — Зондзі. [1]

[рэдагаваць] Узнагароды

[рэдагаваць] Творы

Прыведзеныя арыгінальныя назвы.

[рэдагаваць] Крыніцы

  1. ^ Сын Мандэлы памёр ад СНІДу
  2. ^ The Order of Mapungubwe. List of Recipients.(анг.)
  3. ^ Указ прэзыдэнта Расейскай Фэдэрацыі ад 24.08.1995 № 871 «Аб узнагароджаньні ордэнам Сяброўства Мандэлы Н.Р.»
  4. ^ Order of Canada. Nelson Mandela, C.C (анг.)

[рэдагаваць] Літаратура

  • Кто есть кто в мировой политике / Редкол.: Кравченко Л.П. (отв. ред.) и др. — М.: Политиздат, 1990. ISBN 5-250-00513-6
п • а • р
Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру (1976—2000)
Бэці Ўільямс / Мэйрыд Карыган (1976) • Міжнародная амністыя (1977) • Анвар Садат / Мэнахэм Бэгін (1978) • Маці Тэрэза (1979) • Адольфа Эсківэль (1980) • КВКУ ААН (1981) • Альва Мюрдаль / Альфонса Гарсія Роблес (1982) • Лех Валэнса (1983) • Дэсмонд Туту (1984) • ЛСПЯВ (1985) • Элі Візэль (1986) • Оскар Арыяс (1987) • УС ААН (1988) • Тэндзін Г'яца (Далай-лама XIV) (1989) • Міхаіл Гарбачоў (1990) • Аўн Сан Су Чжы (1991) • Рыгабэрта Мэнчу (1992) • Нэльсан Мандэла / Фрэдэрык дэ Клерк (1993) • Ясір Арафат / Шымон Пэрэс / Іцхак Рабін (1994) • Пагуашскія канфэрэнцыі / Джозаф Ротблат (1995) • Карлуш Бэлу / Жазэ Рамуш-Орта (1996) • МРЗПМ / Джодзі Ўільямс (1997) • Джон Хьюм / Дэвід Трымбл (1998) • Лекары бяз меж (1999) • Кім Дэ Чжун (2000)
Поўны сьпіс | (1901—1925) | (1926—1950) | (1951—1975) | (1976—2000) | (2001—2025)



п • а • р
Чалавек году (па вэрсіі часопіса Тайм)
Джымі Картэр (1976) · Анвар Садат (1977) · Дэн Сяопін (1978) · Рухола Мусаві Хамэйні (1979) · Рональд Рэйган (1980) · Лех Валэнса (1981) · Кампутар (1982) · Рональд Рэйган / Юры Андропаў (1983) · Пітэр Юбэрот (1984) · Дэн Сяопін (1985) · Корасан Акіна (1986) · Міхаіл Гарбачоў (1987) · Зямля, якая падвяргаецца небясьпецы (1988) · Міхаіл Гарбачоў (1989) · Джордж Гэрбэрт Ўокер Буш (1990) · Тэд Цёрнэр (1991) · Біл Клінтан (1992) · «Міратворцы»: Ясір Арафат / Фрэдэрык Вілем дэ Клерк / Нэльсан Мандэла / Іцхак Рабін (1993) · Ян Павал II (1994) · Ньют Гінгрыч (1995) · Дэвід Хо (1996) · Эндру Гроўв (1997) · Біл Клінтан / Кэнэт Стар (1998) · Джэфры Бэзас (1999) · Джордж Ўокер Буш (2000)
Поўны сьпіс · 1927-1950 · 1951-1975 · 1976-2000 · з 2001
Атрымана з «http://be-x-old.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8D%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8D%D0%BB%D0%B0»
Асабістыя прылады