Куба

Куба República de Cuba
(Сьцяг)
Нацыянальны дэвіз: Patria o Muerte
Дзяржаўны гімн «La Bayamesa»
Афіцыйная мова	Гішпанская
Сталіца	Гавана
Найбуйнейшы горад	Гавана
Форма кіраваньня Прэзыдэнт	Сацыялістычныя рэспубліка Раўль Кастра
Плошча  • агульная  • адсотак вады	105-е месца ў сьвеце 110 861 км² нязначны
Насельніцтва  • агульнае (2006)  • шчыльнасьць	73-е месца ў сьвеце 11 394 043 102/км²
СУП  • агульны (2006)  • на душу насельніцтва	Сьпіс краінаў паводле СУП $46,22 млрд $4500
Валюта	Кубінскае пэса (CUP)
Часавы пас	EST (UTC-5)
Незалежнасьць — дэкляраваная — абвяшчэньне рэспублікі — Кубінская рэвалюцыя	ад Гішпаніі 10 кастрычніка 1868 20 траўня 1902 1 студзеня 1959
Аўтамабільны знак	C
Дамэн верхняга ўзроўню	.cu
Тэлефонны код	+53

Рэспубліка Куба (па-гішпанску: Cuba ці República de Cuba) — краіна на поўначы Карыбскага мора на мяжы паміж Карыбскім морам, Мэксыканскай затокай і Атлянтычным акіянам. На поўнач ад Кубы разьмешчана ўсходняе ўзьбярэжжа ЗША і Багамскія выспы, на захад — Тэркс і Кэйкас, Гаіці і ўсход Мэксыкі. На ўсход ад Кубы Кайманавы выспы і Ямайка, Складаецца з выспы Куба (самая вялікая і другая паводле колькасьці насельніцтва выспа сярод Вялікіх Антыльскіх выспаў), выспы Ювэнтуд (па-гішпанску: Isla de la Juventud) і некалькіх блізкіх выспаў. Нацыянальная кветка — Hedychium Coronarium Koenig, больш вядомая пад назвай матылёк (па-гішпанску: mariposa), нацыянальнай птушкай зьяўляецца Кубінскі Трагон (па-гішпанску: Tocororo) зь сямейства Трагонавых.

Гісторыя

Гісторыя незалежнай кубінскай дзяржавы тыповая для краіны Трэцяга сьвету. Фульхенсіё Сальдывара Батыста па сваім паходжаньні быў мулатам і не належыў да заможных слаёў кубінскага грамадзтва. Да перавароту, які зрынуў у 1933 годзе «антыльскага Мусаліні» — генэрала Мачада ён займаў пасаду сяржанта-стэнаграфіста Генэральнага штаба. Ён даволі хутка атрымаў падтрымку кубінскіх камуністаў, бо абвесьціў сваёй мэтай зьмяненьне існага ладу. Пры наўпростым удзеле кампартыі ў 1940 годзе была выйграная прэзыдэнцкая кампанія Батысты і прынятая канстытуцыя, што дэкляравала мноства правоў і палёгкаў для народу. Але неўзабаве ў краіне ўсталёўваецца дыктатарскі рэжым.

Праз чатыры гады Батыста быў вымушаны зьехаць у Фларыду, але ўжо празь дзесяць гадоў ён ізноў апынуўся на чале дзяржавы. Новы пераварот, фінансаваны італійскай мафіяй і дамініканскім дыктатарам Трухільё, адбыўся 10 сакавіка 1952 году напярэдадні заплянаваных прэзыдэнцкіх выбараў. Таму другі рэжым Батыста ня меў у вачах большасьці кубінцаў легітымнасьці. Батыста спрабаваў утрымацца за кошт падтрымкі ЗША і пастаяннага зьнішчэньня сваіх апанэнтаў.

Большасьць кубінскай апазыцыі, уключаючы камуністаў, было скампрамэтаваная карупцыяй ці колішняй супрацай з Батыстам. Радыкальная моладзь утварыла новы «Рух 26-га ліпеня» на чале з маладым адвакатам Фідэлем Кастрам. Кастра амаль варагаваў з кубінскімі камуністамі, бо памятаў пра іх былы хаўрус з Батыстам, кампартыя лічыла яго прадстаўніком буржуазіі.

Кастра ўзначаліў спробу паўстаньня, пачаўшы няўдалы штурм казармаў Манкада. Новы імпульс змаганьне надала высадка паўстанцаў зь яхты «Гранма», калі распачалася партызанка ў гарах Сіера-Маэстра. Але і напрыканцы 1958 году рэжым Батысты здаваўся дастаткова моцным. Яму ўдалося задушыць усеагульны палітычны штрайк. Урадавая армія ў 10 разоў пераважала сілы паўстанцаў, што ня мелі ні авіяцыі, ні флёту.

Узяцьце аддзелам Чэ Гевары места Санта-Кляра паказала, што паўстанцы здольныя атрымаць перамогу ў адкрытым сутыкненьні з рэгулярным войскам, а сустрэчы лідэраў апазыцыі з прадстаўнікамі амэрыканскага ўрада засьведчылі, што паўночны сусед больш ня лічаць Батысту безальтэрнатыўным. Гэтыя дзьве падзеі прымусілі кубінскіх генэралаў перагледзець свае стасункі з Батыстам і ўступіць у перамовы з паўстанцамі. Пагадненьне аднак дасягнутае не было. Паўстанцы былі незадаволеныя тым, што Батысту далі ўцячы, і таму ўвайшоўшы ў Гавану пасьля перамогі рэвалюцыі ў 1959 годзе, пачалі расправу над ўсімі, хто быў зьвязаны з рэжымам. Усяго па абвінавачаньню ў саўдзеле ў батыстаўскіх злачынствах было растраляна каля 600 чалавек - ад начальніка таемнай паліцыі да абслугі дыктатара. Ідыёма «батыстаўскі злачынец» на доўгія гады стала абыдзённай фразай на Кубе для апісаньня ці ня ўсіх уцекачоў і палітзьняволеных.

Дзяржаўны лад

Дзеючая канстытуцыя была ўхваленая ўсенародным рэферэндумам 15 лютага 1976 і ўступіла ў сілу 24 лютага 1976. У чэрвені 2002 у тэкст Канстытуцыі быў занесены шэраг паправак, якія замацавалі сацыялістычны выбар разьвіцьця краіны і кіруючую ролю Кампартыі.

Вышэйшы орган дзяржаўнай улады – Нацыянальная асамблея народнай улады, якая складаецца з 609 дэпутатаў, абіраных на 5 гадоў. З ліку яе дэпутатаў фармуецца Дзяржаўны Савет (31 дэп.) – стала дзеючы орган, які прадстаўляе асамблею ў перапынку паміж сесіямі (праводзяцца два разы на год). Дзяржсавет падсправаздачны Нацыянальнай асамблеі. Нацыянальная асамблея прызначае членаў Савета Міністраў – вышэйшага выканаўчага і адміністрацыйнага органа.

У адпаведнасьці з канстытуцыяй (арт. 101) у мірны час з мэтай кіраваньня краінай ва ўмовах падрыхтоўкі да вайны, вайны, усеагульнай мабілізацыі або надзвычайнага становішча на сталай аснове дзейнічае Савет нацыянальнай абароны пад кіраўніцтвам главы дзяржавы. У Савет уваходзяць, апроч старшыні, яшчэ 6 членаў – кіраўнікі Нацыянальнай асамблеі, Міністэрства Рэвалюцыйных узброеных сіл, МУС, МЗС, а таксама сакратар Выканкама Саўміна і Генпракурор.

У 2003 адбыліся выбары ў Нацыянальную асамблею чарговага, 6-га скліканьня. На яе першай сесіі главой дзяржавы – Старшынёй Дзяржаўнага Савета, Савета нацыянальнай абароны і Савета Міністраў – быў абраны шосты раз запар Фідэль Кастра Рус (находзіцца на гэтым пасту нязьменна з 1976); старшынёй Нацыянальнай асамблеі – у трэці раз Рыкарда Аларкон дэ Кесада.

Мясцовыя органы дзяржаўнай улады - правінцыйныя і муніцыпальныя асамблеі, першыя зь якіх абіраюцца дэлегатамі муніцыпальных асамблей, а другія – грамадзянамі, якія дасягнулі 16 гадоў. Тэрмін паўнамоцтваў дэлегатаў правінцыйных асамблей – 5 гадоў, муніцыпальных – 2,5 гады.

У судовую сістэму ўваходзяць выбарныя Вярхоўны народны суд, правінцыйныя і муніцыпальныя суды. На чале органаў пракуратуры Генеральны пракурор, абіраны Нацыянальнай асамблеяй, які, у сваю чаргу, прызначае пракурораў.

Палітычныя й грамадскія арганізацыі: Камуністычная партыя - 840 тыс. чал., Саюз маладых камуністаў - больш 456 тыс., Прафсаюзны цэнтр працоўных - каля 3,8 млн., Камітэты абароны рэвалюцыі – больш 8 млн., Федэрацыя кубінскіх жанчын - 3,6 млн.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел

Куба падзяляецца на 14 правінцыяў, якія ў сваю чаргу падзяляюцца на 169 муніцыпальных раёнаў, і адзін спэцыяльны муніцыпальны раён.

1. спэцыяльны муніцыпальны раён Ізла-дэ-ла-Хувэнтуд
2. правіцыя Пінар-дэль-Рыё
3. правіцыя Гавана
4. горад Гавана
5. правіцыя Матансас
6. правіцыя Сьенфуэґас
7. правінцыя Вільля-Клара
8. правінцыя Санкты-Сьпірытус
9. правінцыя Сьеґа-дэ-Авіла
10. правінцыя Камаґуэй
11. правінцыя Тунас
12. правінцыя Ґранма
13. правінцыя Гальґін
14. правінцыя Сант'яґа-дэ-Куба
15. правінцыя Ґуантанама

Унутрыпалітычная сітуацыя

На Кубе захоўваецца сістэма, якая абапіраецца на адміністрацыйна-камандныя метады кіраваньня, партыйныя й сілавыя структуры. На V зьездзе кампартыі (кастрычнік 1997) быў пацьверджаны цяперашні курс – «забеспячэньне выжываньня рэвалюцыі» і працяг будаўніцтва «сацыялізму з кубінскай спэцыфікай».

Са другой паловы 2001 у краіне ідзе падрыхтоўка да VI зьезду Кампартыі. Адзначаецца больш актыўнае прызначэньне на кіруючыя пасады маладых кадраў.

У выніку пагаршэньня стану здароўя 31 ліпеня 2006 Ф. Кастра зьвярнуўся да кубінскага народа з заявай аб тым, што часова перадае абавязкі і паўнамоцтвы Першага сакратара ЦК Кампартыі Кубы, а таксама Старшыні Дзяржаўнага Савета і Савета Міністраў свайму брату Раўлю Кастра, што прадугледжана кубінскім заканадаўствам. Працэс выздараўленьня Ф. Кастра ідзе павольна і непроста. Тым не менш унутрыпалітычная сітуацыя ў краіне пакуль застаецца стабільнай. У студзені 2008 Фідэль Кастра зноў абраны дэпутатам Нацыянальнай асамблеі, але 19 лютага 2008 заявіў, што не пагадзіцца зноў заняць пасады Старшыні Дзяржсавета і Савета нацыянальнай абароны пры новым фарміраваньні гэтых органаў улады.

Замежная палітыка

Стратэгічнай мэтай Гаваны застаецца нэўтралізацыя лініі Вашынгтону на міжнародную ізаляцыю Кубы, пераадоленьне эканамічнага эмбарга з боку ЗША і інтэграцыя ў сусьветную гаспадарку праз разьвіцьцё супрацоўніцтва «па ўсіх азімутах». Прыкметных посьпехаў кубінская дыпляматыя дабілася ў разьвіцьці гандлёва-эканамічнага супрацоўніцтва са краінамі Эўрапейскага Зьвязу, Канадай, Кітаем, збліжэньні зь дзяржавамі Лацінскай Амэрыкі, першым чынам, Вэнэсуэлай.

Эканоміка

Аб’ём зьнешняга гандлю ў 2006 па ацэнках склаў 12,5 млрд дал. ЗША. Асноўныя гандлёвыя партнэры — Вэнэсуэла, Канада, Кітай, Гішпанія, Нідэрлянды.

У краіне працягвае часткова дзейнічаць размеркавальна-карткавая сістэма. Застаюцца вострымі праблемы беспрацоўя (афіцыйная – 2,6 %, схаваная – каля 10% эканамічна актыўнага насельніцтва), забеспячэньні насельніцтва прадметамі першай неабходнасьці.

Нягледзячы на шкоды, прычыненыя ў 2004 прыроднымі катаклізмамі, азначыліся прыкметы некаторага паляпшэння эканамічнай сітуацыі на востраве, што зьвязана з павелічэньнем сусьветных цэнаў на асноўныя тавары кубінскага экспарту і прыбыткаў ад турызму. Дадатная дынаміка працягвалася і ў 2006, рост ВУП у якім склаў 12,5% (2005 – 11,8%), а яго аб'ем перавысіў 38 млрд. дал. у сталых цэнах. ВУП на душу насельніцтва з улікам рэальнай пакупніцкай здольнасьці склаў 3900 дол. Інфляцыя ў 2006 нахадзілася на ўзроўні 4%.

Сродкі масавай інфармацыі

Куба мае чатыры агульнанацыянальныя тэлеканалы — «Кубавісьён», «Тэле — Ребельдэ», «Эдукатыва», «Эдукатыва II», а таксама кабельным каналам «Кубавісьён інтэрнасіёналь». Маюцца 6 агульнанацыянальных, 56 правінцыйных і муніцыпальных радыёстанцыяў, вядзецца радыёвяшчаньне на краіны Лацінскай Амэрыкі. Выходзяць 3 цэнтральныя газэты — штодзённыя «Гранма» (орган Кампартыі) і «Хувентуд рэбельдэ» (газэта Саюзу маладых камуністаў) і штотыднёвая «Трабахадорэс» (орган Прафцэнтру працоўных), маецца шэраг іншых штотыднёвікаў.

Вядомыя асобы

• Кампай Сэгунда — музыка, сьпявак і кампазытар

Вонкавыя спасылкі

 Куба — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• Government of Cuba
• Chief of State and Cabinet Members
• Cuba from UCB Libraries GovPubs
• Map of Cuba (Political) 1994 C.I.A./Univ. of Texas, Austin
• Welcome To Cuba – slideshow by Life magazine
• fotopedia.com, Selected photos of Cuba