Тонґа

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

(Перанакіраваная з Тонга)


(Сьцяг)	(Герб)

Нацыянальны дэвіз: "Ko e ʻOtua mo Tonga ko hoku tofiʻa"

Афіцыйная мова тонга, ангельская

Сталіца

Нукуалофа

Найбуйнейшы горад Нукуалофа

Урад

кароль
прэм'ер-міністар

канстытуцыйная манархія
Георг Тупоў V
Фелеці Сэвеле

Плошча
- Агульная
- % вады 186-е месца ў сьвеце
748 км²
4

Насельніцтва
- Агульнае (2005)
- Шчыльнасьць 194-е месца ў сьвеце
112 000
153/км²

СУП
- Агульны (2005)
- на душу насельніцтва 167-е месца ў сьвеце
0,817 млрд.$
7 984 $

Валюта Паанга (TOP)

Часавы пас
- улетку UTC+13 (UTC+13)
+13 (UTC+13)

Незалежнасьць
ад Вялікабрытаніі 4 чэрвеня 1970

Дзяржаўны гімн «"Ko e fasi ʻo e tuʻi ʻo e ʻOtu Tonga"»

Аўтамабільны знак TON

Дамэн верхняга ўзроўню

.to

Тэлефонны код +676

То́нга – выспавая краіна разьмешчаная ў Палінэзіі, у паўднёвай частцы Ціхага акіяна, на поўдні ад Самоа, і на захадзе ад Фіджы.

[рэдагаваць] Гісторыя

Першыя людзі зьявіліся на выспах Тонга 6000 гадоў таму. Тут знайшлі самыя старажытныя паселішчы ў Палінэзіі. Каля ХІІ стагодзьдзя танганцы стварылі значную цывілізацыю ў Ціхім акіяне, якая некаторымі навукоўцамі называецца “Танганская імпэрыя”. Ў ХV і XVII стагодзьдзях на выспах Тонга адбываліся грамадзянскія войны. У гэтыя часы тут высадзіліся першыя эўрапейцы – галяндзкія вандроўнікі Віллем Шоўтэн і Якаб Лемэр ў 1616 годзе, а потым Джэймс Кук у 1773, 1774 і 1777 гадах. Джэймс Кук назваў выспы "выспамі Сяброўства". З 1774 года на выспах пачалі зьяўляцца ангельскія місіянэры.

У 1845 годзе выспы Тонга былі аб’яднаныя ў каралеўства Палінэзіі мясцовым уладаром Таўфаахаў, які быў ахрышчаны і атрымаў хрысьціянскае імя Георг. У 1875 годзе ён абвясьціў стварэньне на тэрыторыі Тонга канстытуцыйнай манархіі, увёў заканадаўчую сыстэму, дараваў роўныя правы жанчынам, права землеўладаньня, свабоду прэсы, і абмежаваў свабоду лякальных уладароў. Аднак, пасьля ўсшэсьця на трон другога караля ў 1900 годзе, краіна трапіла пад брытанскі пратэктарат.

Незалежнасьць Тонга атрымала ў 1970 годзе, застаўшыся ў складзе Брытанскай Садружнасьці Нацый. У 1999 годзе краіна стала ўдзельніцай ААН.

[рэдагаваць] Палітыка

Тонга зьяўляецца адзінай манархіяй ў Ціхім акіяне. Улада манарха значна большая чым у эўрапейскіх краінах, а аўтарытэт караля зьяўляецца такім жа высокім як і стагодзьдзі назад, згодна з традыцыямі Тонга. Каралеўская сям’я, а так сама мясцовыя ўладары зьяўляюцца самымі багатымі людзьмі краіны, між тым большасьць насельніцтва Тонга жыве па за рысай беднаты.

Кіраўніком краіны зьяўляецца кароль, які назначае прэм’ер-міністра і Кабінэт міністраў (часта пажыцьцёва). Часткай палітычнага жыцьця Тонга зьяўляецца парлямэнт, але яго ўлада значна абмежаваная. Грамадзяне краіны маюць права выбіраць толькі 9 з 23 дэпутатаў парлямэнта, а астатнія паходзяць з сем’яў мясцовых уладароў і назначаюцца каралём.

Дзейнасьць палітычных партыяў у Тонга забаронена, але пасьля прыняцьця канстытуцыі 1980-х г.г. у краіне ўзьнік апазыцыйны рух, які змагаецца за дэмакратызацыю Тонга.

11 лютага 2006 года з пасады прэм’ер-міністра пайшоў сын караля, і пасьля сэрыі дэманстрацыяў, удзельнікі якіх дамагаліся дэмакратызацыі краіны, на гэтую пасаду быў упершыню назначаны чалавек, які не зьяўляецца ўдзельнікам каралеўскай сям’і.

[рэдагаваць] Эканоміка

[рэдагаваць] Дэмаграфія

[рэдагаваць] Геаграфія

На поўначы краіна мяжуе з Самоа, на паўночным захадзе з Валісам і Фартунай, з захаду з Фіджы, з усходу з Ніўе, а з паўночнага ўсходу з Амэрыканскім Самоа. Архіпэляг Тонга складаецца з 169 выспаў зь якіх толькі 45 заселеныя, яны дзеляцца на тры групы: Тонгатапу, Хаапаі, Ваваў. Выспы Тонга пераважна нізінныя каралавыя атолы, толькі некаторыя маюць вульканічнае паходжаньне з дзейнічаючымі вульканамі. Самай высокай кропкай краіны зьяўляецца гара на высьпе Као (1 030 м).