Гандбол

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Гульня на Кубак Шлекера (2007). Сустракаюцца клюбы Хандбольд і Гумэрсбах

Гандбо́л (па-дацку: håndbold, па-ангельску: handball — ручны мяч) — камандная гульня зь мячом 7 на 7 гульцоў (па 6 палявых і брамнік у кожнай камандзе). Мэтаю гульні — забіць як найбольш галоў (толькі з дапамогаю рук) у браму суперніка.

Правілы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мэта гульні — закінуць як мага больш мячоў у вароты (3х2 м) суперніка. Пры гэтым пры кідку нельга заступаць за лінію, якая абмяжоўвае 6-мэтровую зону перад варотамі.

Гульнявое поле[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пляцоўка для гульні ў гандбол мае памеры 40×20 м, на супрацьлеглых канцох яе знаходзяцца брамы памерам 2×3 м. Каля брамаў намаляваныя паўкругі радыюсам 6 м, якія пазначаюць межы брамніцкае пляцоўкі, у якой мае права знаходзіцца толькі брамнік.

На адлегласьці 7 м ад брамы праведзеная рыса даўжынёю 1 м, зь якой б’юць штрафныя ўдары пры грубых парушэньнях правілаў (пэнальці). На адлегласьці 4 м ад брамы праведзеная раўналежная 7-мэтровай адзнацы рыса, якая адзначае мяжу выхаду брамніка дзеля адбіваньня 7-мэтровага кідку.

На адлегласьці 9 м ад брамы пункцірнай лініяй намаляваны паўкруг, зь якога разыгрываюць вольныя ўдары (9-мэтровая лінія).

Поле падзеленае цэнтральнай лініяй на дзьве роўныя часткі.

Каманда[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Каманды складаюцца з 14 гульцоў, 7 зь якіх знаходзяцца на пляцоўцы. Гульцы могуць мяняцца па ўказаньні трэнэра.

Пазыцыі ў гандболе:

  • брамнік
  • цэнтральны разыгрываючы — гуляе па цэнтры поля, распачынае атакі.
  • бакавыя разыгрываючыя ці паўсярэднія — між цэнтральным і скрайнімі.
  • скрайнія — на флянгах.
  • лінейны ці абаротны — гуляе ў абароне з мэтаю падбору адбітых мячоў.

Вопратка гульцоў каманды павінна быць аднолькавай, за выняткам брамніка. На цішотцы і шортах павінны быць нумары гульца. Нашэньне касак і абаронных масак забароненае, таксама нельга апранаць біжутэрыю і акуляры ў цьвёрдай аправе.

Мяч[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гандбольны мяч 3 памеру

Мяч сфэрычнае формы і мусіць быць зроблены са скуры ці з сынтэтычнага матэрыялу. Недапушчальна рабіць ягоную паверхню бліскучай альбо сьлізкай. Паколькі вядзеньне мяча адбываецца адной рукой, усталяваныя памеры залежаць ад узросту і стаці гульцоў.

Памер Кляса Даўжыня акружыны, см Маса, г
III Мужчыны ад 16-ці гадоў 58—60 425—475
II Жанчыны, юнакі ад 12-ці і дзяўчыны ад 14-ці гадоў 54—56 325—375
I Ад 8-мі гадоў 50—52 290—330

Працягласьць гульні[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Матчы дарослых камандаў (ад 16 гадоў) складаюцца з двух таймаў па 30 хвілінаў з 15-хвілінным перапынкам (матчы дзіцячых камандаў 8-12 гадоў складаюцца з двух таймов па 20 хвілінаў, а камандаў 12-16 гадоў — па 25 хвілінаў). Пасьля перапынку каманды мяняюць бакі пляцоўкі. Нічыя ў гандболе дапускаецца, аднак у выпадку неабходнасьці выяўленьня пераможцы можа быць прызначаны дадатковы час — два таймы па 5 хвілінаў з 1-хвілінным перапынкам. Асьлі першы дадатковы час ня выявіў пераможцу, тады праз 5 хвілінаў прызначаюць другі дадатковы час на тых самых умовах. Калі й другі дадатковы час скончыўся ўнічыю, прызначаюць сэрыю зь пяці 7-мэтровых кідкоў.

Пры кароткатэрміновых прыпынках у гульні (напрыклад, выхадзе мяча за бакавую лінію) адлік часу не спыняецца. У выпадку неабходнасьці больш працяглага перапынку судзьдзі могуць спыніць сэкундамэр. У прыватнасьці, спыненьне сэкундамэру абавязковае пры выдаленьні гульца, нарадзе судзьдзяў.

Кожная каманда мае права адзін раз цягам тайму ўзяць 1-хвілінны тайм-аўт, на час якога сэкундамэр таксама спыняецца. Тайм-аўт дазволена браць толькі тады, калі каманда валодае мячом.

Мінуўшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Лічыцца, што падобныя да гандболу гульні існавалі ўжо ў Старажытнай Грэцыі (уранія), Рыме (герпастум) і сярэднявечнай Нямеччыне (фангбальшпіль).

Сучасны гандбол сфармаваўся напрыканцы XIX стагодзьдзя ў Паўночнай Эўропе, найперш у Даніі, Нямеччыне, Нарвэгіі і Швэцыі, у якасьці замены футболу ў зімовую пару. У адрозьненьне ад футболу, гулялі мячом рукамі, а каманды складаліся з 7 чалавек. Датай нараджэньня сучаснае спартовае гульні зь мячом пад назваю «гандбол» прынята лічыць 1898 рок, калі Гольгер Нільсэн, выкладчык фізычнага выхаваньня рэальнае вучэльні дацкага места Ордруп, увёў ва ўрокі фізычнае культуры жаночых групаў гульню зь мячом, названую «håndbold» («гаанд» — рука і «болд» — мяч), у якой на невялікай пляцоўцы спаборнічалі каманды з 7 чалавек, перадаючы мяч адзін аднаму і намагаючыся закінуць яго ў браму. Ён жа ў 1906 року апублікаваў першыя правілы гульні.

29 кастрычніка 1917 року бэрлінец Макс Гайзэр апублікаваў новую рэдакцыю правілаў гульні ў гандбол. Паводле ягонага ўяўленьня гэтая гульня прызначалася для жанчынаў, бо пасавала ім лепей, чым таксама адносна маладая гульня ў футбол. Аднак у 1919 року Карл Шэленц дапрацаваў правілы гульні, зрабіўшы гандбол больш прыцягальным для мужчынаў.

13 верасьня 1925 паводле гэтых правілаў адбыўся першы міжнародны матч: у Гале Нямеччына перамагла Аўстрыю зь лікам 6:3. Падчас Алімпійскіх гульняў у Амстэрдаме ў 1928 року паўстала Міжнародная фэдэрацыя аматарскага гандболу (IAHF). У 1936 гандбол упершыню быў прадстаўлены на Алімпійскіх гульнях у Нямеччыне, дзе першы і адзіны раз гульні адбываліся на пляцоўках пад адкрытым небам памерам 90—100 × 55—65 м. Гэтая адмена гандболу атрымала назву фэльдгандбол. Фінальны матч з удзелам Нямеччыны наведалі 100 тысячаў чалавек, што дагэтуль застаецца рэкордам наведвальнасьці для гандбольных матчаў. Апошнія спаборніцтвы па фэльдгандболе адбыліся ў 1976 року.

Падчас правядзеньня Алімпіяды 1936 року IV кангрэс ІАГФ прыняў рашэньне ладзіць гандбольныя чэмпіянаты сьвету ў фарматах 7×7 (г. зв. дацкая вэрсія) і 11×11 гульцоў (г. зв. нямецкая вэрсія). Першы чэмпіянат прайшоў таксама ў Нямеччыне. У абодвух катэгорыях перамаглі гаспадары. Пэўны час абедзьве формы гандболу суіснавалі, аднак паступова 11-гульцовая вэрсія пачала зьнікаць; апошні чэмпіянат сьвету ў такой катэгорыі прайшоў у 1966 року. З 1995 року чэмпіянат сьвету ладзіцца кожныя два гады (дагэтуль — праз 4).

У 1946 року паўстала Міжнародная гандбольная фэдэрацыя (IHF). У 1948—1968, аднак, гандбол ня быў уключаны ў праграмы Алімпіядаў. Паўторны дэбют адбыўся ізноў у Нямеччыне на Алімпіядзе ў Мюнхене-1972. Жаночы гандбол упершыню быў прадстаўлены праз 4 гады на гульнях у Манрэалі.

Алімпійскія прызэры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Алімпійскія прызэры па гандболе
Рок Месца Золата Срэбра Бронза
Мужчыны
1936 Сьцяг Нямеччыны Бэрлін Нямеччына Нямеччына Аўстрыя Аўстрыя Швайцарыя Швайцарыя
1972 Сьцяг Нямеччыны Мюнхэн Югаславія Югаславія Чэхаславаччына Чэхаславаччына Румынія Румынія
1976 Сьцяг Канады Манрэаль СССР СССР Румынія Румынія Польшча Польшча
1980 Сьцяг СССР Масква Нямеччына Нямеччына СССР СССР Румынія Румынія
1984 Сьцяг ЗША Лос-Анджэлес Югаславія Югаславія Нямеччына Нямеччына Румынія Румынія
1988 Сьцяг Паўднёвай Карэі Сэўл СССР СССР Паўднёвая Карэя Паўднёвая Карэя Югаславія Югаславія
1992 Сьцяг Гішпаніі Барсэлёна СНД Швэцыя Швэцыя Францыя Францыя
1996 Сьцяг ЗША Атлянта Харватыя Харватыя Швэцыя Швэцыя Гішпанія Гішпанія
2000 Сьцяг Аўстраліі Сыднэй Расея Расея Швэцыя Швэцыя Гішпанія Гішпанія
2004 Сьцяг Грэцыі Атэны Харватыя Харватыя Нямеччына Нямеччына Расея Расея
2008 Сьцяг Кітаю Пэкін Францыя Францыя Ісьляндыя Ісьляндыя Гішпанія Гішпанія
2012 Сьцяг Вялікабрытаніі Лёндан Францыя Францыя Швэцыя Швэцыя Харватыя Харватыя
Рок Месца Золата Срэбра Бронза
Жанчыны
1976 Сьцяг Канады Манрэаль СССР СССР Нямеччына Нямеччына Вугоршчына Вугоршчына
1980 Сьцяг СССР Масква СССР СССР Югаславія Югаславія Нямеччына Нямеччына
1984 Сьцяг ЗША Лос-Анджэлес Югаславія Югаславія Паўднёвая Карэя Паўднёвая Карэя Кітай Кітай
1988 Сьцяг Паўднёвай Карэі Сэўл Паўднёвая Карэя Паўднёвая Карэя Нарвэгія Нарвэгія СССР СССР
1992 Сьцяг Гішпаніі Барсэлёна Паўднёвая Карэя Паўднёвая Карэя Нарвэгія Нарвэгія СНД
1996 Сьцяг ЗША Атлянта Данія Данія Паўднёвая Карэя Паўднёвая Карэя Вугоршчына Вугоршчына
2000 Сьцяг Аўстраліі Сыднэй Данія Данія Вугоршчына Вугоршчына Нарвэгія Нарвэгія
2004 Сьцяг Грэцыі Атэны Данія Данія Паўднёвая Карэя Паўднёвая Карэя Украіна Украіна
2008 Сьцяг Кітаю Пэкін Нарвэгія Нарвэгія Расея Расея Паўднёвая Карэя Паўднёвая Карэя
2012 Сьцяг Вялікабрытаніі Лёндан Нарвэгія Нарвэгія Чарнагорыя Чарнагорыя Гішпанія Гішпанія

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Гандболсховішча мультымэдыйных матэрыялаў