Мілан Кундэра

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Мілан Кундэра
Milan Kundera
Milan Kundera.jpg
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні Milan Kundera
Нарадзіўся 1 красавіка 1929
Брно, Чэхаславаччына
Грамадзянства Сьцяг Чэхіі Чэхаславаччына
Сьцяг Францыі Францыя
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці празаік, эсэіст
Напрамак постмадэрнізм
Жанр раман, аповед, эсэ
Прэміі Эўрапейская літаратурная прэмія (1987),
Ерусалімская прэмія (1985)

Míлан Ку́ндэра (па-чэску: Milan Kundera; нар. 1 красавіка 1929) — адзін з найбольш вядомых у сьвеце чэскіх аўтараў. Пісаў па-чэску й па-француску. Найбольш знакаміты яго твор называецца «Невыносная лёгкасьць быцьця».

Жыцьцё й творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Чэхаславаччына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Бацькам Мілана быў Людвік Кундэра, музыказнаўца й пазьней рэктар Музычнай Акадэміі ў Брно (з 1948 па 1961 год). Пісьменьнік рана навучыўся граць на піяніна, музыка моцна паўплывала на ўсю яго творчасьць. У 1945 годзе, будучы гімназістам, пераклаў верш Уладзімера Маякоўскага, які быў апублікаваны ў часопісе «Гонг». Тады ж пачаў сам пісаць вершы.

Пасьля вайны падпрацоўваў як рознарабочы й джазавы музыка. У 1948 годзе скончыў гімназію ў Брно й пачаў вывучаць музыку й літаратуру ў Праскім Карлавым унівэрсытэце. Аднак у хуткім часе пісьменьнік перайшоў у Кінаакадэмію. У 1950 годзе па палітычных прычынах вымушаны быў прыпыніць навучаньне на два гады (Кундэра й яго ўнівэрсытэцкі таварыш былі выключаныя з камуністычнай партыі, у якую Мілан уступіў у 1948 годзе, за антыпартыйныя дзеяньні). Яго раман «Жарт», напісаны ў 19651967 гадох, шмат у чым натхнёны падзеямі таго пэрыяду жыцьця маладога пісьменьніка. У 1956 годзе Кундэра зноў уступае ў кампартыю, аднак у 1970 годзе яго канчаткова выключаюць зь яе.

Пасьля заканчэньня вучобы Мілан Кундэра выкладаў на факультэце кіно Праскай акадэміі музыкі й драматургіі. У 1957 годзе ён выдаў лірычны зборнік «Маналёгі», у які ўвайшлі інтэлектуальныя вершы пра каханьне. Пісьменьнік піша шэраг эсэ, прысьвечаных авангарднай паэзіі, для пэрыядычных выданьняў «Literarni noviny» і «Listy».

Як і шматлікія іншыя чэскія інтэлектуалы, Кундэра прымаў актыўны ўдзел у падзеях Праскай вясны. З-за гэтага ён быў пазбаўлены магчымасьці выкладаць, ягоныя кнігі былі забароненыя і выняты зь усіх бібліятэк Чэхаславаччыны.

Францыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1975 годзе Кундэра з жонкай Верай Грабанковай імігравалі ў Францыю, дзе пісьменьнік атрымаў месца выкладчыка. У 1978 годзе, пасьля выданьня раману «Кніга сьмеху й забыцьця» (Kniha smíchu a zapomnění), чэскі ўрад пазбавіў пісьменьніка чэскага грамадзянства. З 1981 году ён зьяўляецца грамадзянінам Францыі. У 1978 годзе Кундэра пераехаў у Парыж, дзе ў 1984 годзе зьявіўся ягоны найзнакаміцейшы твор — раман «Невыносная лёгкасьць быцьця» («Nesnesitelná lehkost bytí»).

Пачынаючы з выдадзенага ў 1994 годзе раману «La lenteur» Кундэра піша па-француску.

Трохі аб усім[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сам Кундэра дзеліць сваю творчасьць на два этапы: пэрыяд нясьпеласьці (ад гэтай часткі сваёй творчасьці дыстанцуецца й забараняе публікаваць творы гэтага пэрыяду), і на пэрыяд сваіх лепшых твораў.

Сьмешныя каханкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Кундэра сьцьвярджае, што ўпершыню «знайшоў сябе», калі пісаў аповед «Я сумны Бог» (1958), пазьней уключаны ў першую з трох сшыткаў «Сьмешных каханак» (1963, 1965, 1968). Характэрная рыса «Сьмешных каханак» — анэкдатычнасьць, жартаўлівасьць. Па прызнаньні аўтара, ён пачаў пісаць аповеды для ўласнага задавальненьня. Першае агульнае выданьне ўсіх трох сшыткаў, якое складаецца з 8 аповедаў, выйшла ў Празе ў 1970, аднак пазьней аўтар перапрацаваў складанку, надаўшы ёй новую форму й кампазыцыйнае адзінства, і ўключыў толькі 7 аповедаў. Тэматыка «Сьмешных каханак» засяроджана на містыфікацыі, гульні з каханьнем і парадоксах донжуанства нашага часу. Кожны з аповедаў мае сваю апавядальную структуру, мадэль і тэму, якія аўтар развіў пазней у сваіх раманах.

Жарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Свой першы раман «Жарт» Кундэра пачаў пісаць яшчэ ў 1962, кніга была надрукавана ў 1967. Выкарыстоўваючы гратэскавую гісторыю пра чалавечае жыцьцё, сапсаванага з-за простага жарту, і пра няўдалую помсту героя, аўтар малюе зьмены, якія адбываліся ў чэскім грамадзтве зь сярэдзіны 1950-х, і прыводзіць свайго героя да адчуваньня адчужанасьці ад сьвету. Аўтар перапісаў раман у выглядзе сцэнара для фільма, які ён сам і паставіў.

Жыцьцё — ня тут[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У рамане «Жыцьцё — ня тут» (скончаны ў 1969 ці 1970, упершыню выйшаў у Парыжу на францускай мове ў 1973) апісваецца гісторыя маладога паэта, які паставіў свой мастацкі талент і юнацкае славалюбства на службу ідэалёгіі. Менавіта таму яму не даецца ні самакрытыка, ні цьвярозы погляд на грамадзкае становішча, урэшце ён бесцырымонна ўмешваецца ў лёс іншых людзей, прыносячы ім няшчасьця. Сама назва рамана зьяўляецца цытатай. Гэтай фразай, узятай зь А.Рэмбо, А.Брэтон у 1924 годзе завяршыў Маніфэст сюррэалізму. Той жа самы лёзунг можна было ўбачыць у Парыжу ў 1968 падчас студэнцкіх хваляваньняў.

Вальс на разьвітаньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

«Вальс на разьвітаньне» (скончаны ў 1971 ці 1972, упершыню выйшаў на францускай мове ў Парыжу ў 1976) — апошні раман, напісаны ў Празе. На першы погляд ён здаецца проста камэдыяй, якая апісвае калізіі паміж некалькімі любоўнымі парамі ў чэскім курортным мястэчку. На самім жа справе гэта кніга поўная смутку й роспачы, выкліканымі безвыходнасьцю сытуацыі. Галоўнага героя рамана прымушаюць зьехаць з краіны абыякавасьць людзей, пустэча, дробязнасьць праблем.

Кніга сьмеху й забыцьця[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

«Кніга сьмеху й забыцьця» была напісана ў першыя гады эміграцыі, і ўпершыню выйшла на францускай мове ў Парыжу ў 1979. Як і ў некаторых іншых творах Кундэры, кампазыцыя тэксту інсьпіравана музычнай кампазыцыяй. У рамана няма скончанага сюжэту, асобныя эпізоды зьяўляюцца рознымі варыяцыямі на агульную тэму: героі змагаюцца з забыцьцём і прыходзяць да таго, што мінулае нельга заклікаць на дапамогу сучаснасьці, мінулае нельга палепшыць.

Невыносная лёгкасьць быцьця[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Матывы эміграцыі й побытавай ідыліі Кундэра разьвівае ў рамане «Невыносная лёгкасьць быцьця» (скончаны ў 1972, упершыню апублікаваны на францускай мове ў 1984), героі якога пасьля жніўня 1968 зьяжджаюць у Швайцарыю, але потым вяртаюцца ў Чэхаславаччыну. У рамане шмат філязофскіх разважаньняў, заснаваных па перавазе на тлумачэньні лёгкасьці й цяжару ў духу старажытнагрэчаскага філёзафа Пармэніда й ідэі Фрыдрыха Ніцшэ пра вечнае вяртаньне. У 1988 амэрыканскі рэжысёр Піліп Каўфман зьняў па гэтым рамане аднайменны фільм.

Несьмяротнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У рамане «Несьмяротнасьць» (дапісаны ў 1988, упершыню апублікаваны на францускай мове ў 1990 годзе), апошнім рамане, напісаным на чэскай мове, Кундэра падкрэсьлівае фіктыўнасьць усяго адбывалага. Яго галоўным чынам цікавяць агульныя пытаньні быцьця й характэрныя рысы эўрапейскай культуры. У кнізе рэфлексіўнасьць настолькі пераважае над сюжэтнай лініяй, што яе можна лічыць нейкім сынтэзам рамана й эсэ.

Мастацтва рамана[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ключом да глыбейшага разуменьня творчасьці Кундэры можа быць складанка зь сямі эсэ «Мастацтва рамана», напісаных на францускай мове й выдадзеных у 1986. Гэта складанка ня мае нічога агульнага з раньняй аднайменнай тэарэтычнай працай, акрамя назвы. Тут аўтар кажа пра свой мэтад пісьма, асабліва акцэнтуе ўвагу на сьціплую ацэнку традыцыі цэнтральна-эўрапейскага рамана й выяўляе захапленьне мадэрнізмам «кафкаўскай» традыцыі.

Парушаныя запаветы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Наступныя эсэ апублікаваны ў складанцы «Парушаныя запаветы» (1993). Разважаньні пра магчымасьці рамана, а таксама апублікаваныя ў часопісах эсэ пра палітычнае й культурнае проціпастаўленьне «Захаду» й «Ўсходу» й пра канцэпцыю Цэнтральнай Эўропы зрабілі Кундэру папулярным публіцыстам яшчэ ў 1980-е. Ён таксама публікаваўся ў чэскіх, францускіх, і нават у ісьляндзкіх і мэксыканскіх пэрыядычных выданьнях.

Павольнасьць. Сапраўднасьць. Недасьведчанасьць.[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Кундэра не раз падкрэсьліваў, што чэрпае натхненьне ў творах эўрапейскай літаратуры пэрыяду Адраджэньня й Асьветы, асабліва ў раманах Д.Бакачча, Ф.Рабле, Л.Стэрна й Д.Дыдро. Сваю п’есу «Жак і яго спадар», прысьвечаную Дзідро й якая зьяўляецца варыяцыяй на тэму рамана самага Дзідро «Жак фаталіст» напісаў у гады, наступныя за савецкай акупацыяй. Упершыню п’еса была апублікавана ў Парыжу ў перакладзе аўтара ў 1981.

У 1990-е гады піша свае раманы на францускай мове. «Павольнасьць» (1995) і «Сапраўднасьць» (1997) уяўляюць хутчэй нейкія рэзюмэ, у якіх намёк на больш пэўную гісторыю толькі ілюструе абстрактныя разважаньні, эсэ чаргуюцца з сюжэтнай лініяй, і ў сьвет рамана пранікаюць больш ці меней відавочныя алюзіі на традыцыі рамана мінулых стагоддзяў.

Апошні раман «Недасьведчанасьць» (2000) быў упершыню апублікаваны па жаданьні аўтара на гішпанскай мове. Тэмы рамана — эміграцыя, адзінота, памяць, забыцьцё, настальгія, абыякавасьць.

Творы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Раманы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • 1967 «Жарт» (Žert)
  • 1972 «Вальс на разьвітаньне» (Valčík na rozloučenou)
  • 1973 «Жыцьцё ня тут» (Život je jinde)
  • 1978 «Кніга сьмеху й забыцьця» (Kniha smíchu a zapomnění)
  • 1984 «Невыносная лёгкасьць быцьця» (Nesnesitelná lehkost bytí)
  • 1990 «Несьмяротнасьць» (Nesmrtelnost)
  • 1995 «Павольнасьць» (La lenteur)
  • 1997 «Сапраўднасьць» (L’Identité)
  • 2000 «Недасьведчанасьць» (L’Ignorance)

Эсэ[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • 1955 «Пра спрэчкі спадчыны» (O sporech dědických)
  • 1960 «Мастацтва рамана» (Umění románu: Cesta Vladislava Vančury za velkou epikou)
  • 1968 «Чэская дамова» (Český úděl)
  • 1969 «Радыкалізм і эксгібіцыянізм» (Radikalismus a exhibicionismus)
  • 1983 «Выкрадзены Захад ці трагедыя Цэнтральнай Эўропы» (Únos západu aneb Tragédie střední Evropy)
  • 1986 «Мастацтва рамана» (L’art du Roman (Umění románu))
  • 1992 «Парушаныя запаветы» (Les testaments trahis (Zrazené testamenty))
  • 19912004 «Мой Яначак» (Můj Janáček))
  • 2005 «Невядомая спадчына Сэрвантэса» (Zneuznávané dědictví Cervantesovo)
  • 2005 «Заслона» (Le Rideau (Opona))
  • 2006 «Каструсь — цень сьвятога Гарту» (Kastrující stín svatého Garty)
  • 2006 «Ня тут, дома, мой сябра» (Nechovejte se tu jako doma, příteli)
  • 2009 «Сустрэча» (Une rencontre (Setkání))

Паэзія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • 1953 «Чалавек — неабсяжны сад» (Člověk zahrada širá)
  • 1955 «Апошні травень» (Poslední máj)
  • 1957 «Маналёгі» (Monology)

П’есы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • 1962 "Уладальнік ключоў " (Majitelé klíčů)
  • 1966 «Дзьве плёткі, два вясельля» (Dvě uši, dvě svatby)
  • 1968 «Прамашка» (Ptákovina)
  • 1971 «Жак і яго спадар» (Jakub a jeho pán: Pocta Denisu Diderotovi)

Зборнікі аповедаў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • 1968 «Сьмешныя каханкі» (Směšné lásky)

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Мілан Кундэрасховішча мультымэдыйных матэрыялаў