Кніганошы

Кніганошы (па-летувіску: knygnešiai) — людзі, якія ў час абмежаваньняў летувіскага друку ў Расейскай імпэрыі (1864—1904), нелегальна прывозілі і распаўсюджвалі пазазаконныя лацінкавыя кнігі на летувіскай мове.

Гісторыя

Летувіскі малебнік, аддрукаваны кірыліцай

Пасьля паўстаньня 1863—1864 гадоў у Паўночна-Заходнім краі Расейскай імпэрыі, генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў забараніў увоз і друк летувіскіх лацінкавых кніг. Летувіскія кнігі друкаваліся кірыліцай. Гэтая акцыя ўваходзіла ў праграму русыфікацыі Літвы. Ініцыятарам і пачатковым арганізатарам нелегальнага летувіскага лацінкавага друку і кніганоства быў жамойцкі біскуп Матэюс Валанчус. Летувіскія лацінкавыя кнігі друкавалася ў Прусіі (на тэрыторыі гэтак званай Малой Літвы) і ў ЗША. Знаходзіліся людзі, якія нелегальна правозілі гэтыя кнігі на тэрыторыю Расеі для распаўсюджаньня на Літве, звычайна яны хавалі кнігі ў сене, дровах і іншых месцах, нават у дамавінах з падвойным дном. Выкрытыя кніганошы караліся. Напрыклад, Вінцас Юшка (1860—1939), затрыманы 30 сьнежня 1894 з забароненай літаратурай, быў асуджаны на 2 гады турэмнага зьняволеньня і 3-гадовай высылкі ў Валагодзкую губэрню, але гэта не спыняла астатніх. Аднаму зь вядомых кніганошаў, Юргісу Бялінісу, 5 разоў удалося ўцячы ад жандармаў.

Вобраз кніганошаў вывеў Уладзімер Караткевіч у аднайменнай навэле.

Літаратура

• Дзярновіч А. Кніг@ноша ўратуе нацыю // Нашу Нiву on-line: Культура. 2005, 16 снежн. 10:51 — Эл.рэсурс nn.by

Вонкавыя спасылкі

 Кніганошы — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• Кніганошы Літвы ў 1864—1904 гадах^(рас.)
• Apie knygnešius^(лет.)
• Žymūs knygnešiai^(лет.)
• Knygnešių sienelė^(лет.)
• Lietuvos knygnešio draugija^(лет.)
• Spaudos laisvės ir knygnešystės analizė^(лет.)