Шклоў

Шклоў
Меская ратуша
Герб Шклова
Першыя згадкі:	1520
Магдэбурскае права:	10 красавіка 1762
Вобласьць:	Магілёўская
Раён:	Шклоўскі
Плошча:	10,7 км²
Насельніцтва:	17 800 (2009)
Часавы пас:	UTC+3
Тэлефонны код:	+375 2239
Паштовы індэкс:	213010
Геаграфічныя каардынаты:	54°13′25″ пн. ш. 30°17′11″ у. д.
Шклоў на мапе Беларусі Шклоў
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons
Афіцыйны сайт(рас.)(анг.)

Шклоў — места ў Беларусі, на правым беразе Дняпра. Адміністрацыйны цэнтар Шклоўскага раёну Магілёўскай вобласьці. Насельніцтва 17,8 тыс. чал. (2009). Знаходзіцца за 30 км на поўнач ад Магілёва. Чыгуначная станцыя на лініі Ворша — Магілёў.

Шклоў — магдэбурскае места гістарычнай Аршаншчыны (частка Віцебшчыны), колішняя сталіца графства.

Назва

Паводле распаўсюджанага меркаваньня тапонім «Шклоў» утварыўся ад беларускага слова шкло.

Гісторыя

Шклоў, гравюра XVІІI ст.

Першы пісьмовы ўспамін пра Шклоў зьмяшчаецца ў «Запісках» З. Гербэрштэйна і датуецца 1520. Даўняе паселішча знаходзілася на месцы сучасных вёсак Стары Шклоў і Хоцімка. У XVI—XVІI стст. у Шклове існаваў магутны замак і мескія ўмацаваньні. З 2-й пал. XVI ст. места зрабілася сталіцай графства.

У 1619 ваявода троцкі Аляксандар Хадкевіч фундаваў у Шклове кляштар дамініканаў. Станам на 1650 у месьце налічвалася 1220 будынкаў.

Упершыню маскоўскія войскі спалілі Шклоў у 1535. У Інфлянцкую вайну захопнікі тройчы (у 1562, 1564 і 1581) палілі места. У пачатку Трынаццацігадовай вайны ў 1654 жыхары Шклова вытрымалі маскоўскую аблогу, але пазьней здалі места; улетку 1655 у Шклове разьмясьцілася часовая стаўка цара маскоўскага Аляксея Міхайлавіча. Толькі ў 1660 войска Вялікага Княства Літоўскага вызваліла места, аднак неўзабаве ягоныя жыхары вытрымалі яшчэ адну маскоўскую аблогу. На 1661 у Шклове засталося толькі 490 будынкаў. У 1666 маскоўскія войскі зноў захапілі Шклоў (акупацыя працягвалася да 1667), мясцовую шляхту за «здраду» прымусова вывезьлі ў Казань.

У выніку ваенных спусташэньняў у кан. XVI ст. адбыўся перанос Шклова на цяперашняе месца (паводле беларускага гісторыка М. Ткачова ў 1580 або, паводле іншых зьвестак, па 1668).

Шклоў з боку Магілёва. Ю. Пешка, 1802

За часамі Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) у 1708 расейскія войскі зруйнавалі Шклоў за дапамогу швэдам. У 1731 мясьціна перайшла ў валоданьне Чартарыйскіх. Станам на 1739 тут дзейнічалі 2 грэка-каталіцкія царквы.

10 красавіка 1762 кароль і вялікі князь Аўгуст Сас надаў Шклову Магдэбурскае права, пячатку і герб: «у блакітным полі рука, якая трымае срэбны бязьмен». У 1769 па тым, як вялікі пажар зьнішчыў амаль 300 дамоў Старога места, распачалася будова Новага места (сучасная тэрыторыя Шклова).

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Шклоў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе цягам 1773—1777 быў цэнтрам павету Магілёўскай правінцыі і губэрні. Аднак у 1777 расейскія ўлады панізілі статус паселішча да мястэчка, цэнтру воласьці Магілёўскага павету. У 1778 колішняе магдэбурскае места перадалі ў валоданьне расейскаму вайскоўцу С. Зорычу.

На пач. ХІХ ст. Шклоў быў важным гандлёвым цэнтрам Беларусі, прыстаньню на Дняпры. У 1898 А. Крывашэін заснаваў тут кардонавую фабрыку. У пач. ХХ ст. празь места прайшла чыгунка Ворша — Магілёў.

1 студзеня 1919 згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Шклоў увайшоў ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 Шклоў вярнулі БССР, дзе ён зрабіўся цэнтрам раёну. У 1925 паселішча зноў атрымала статус места. 26 ліпеня 2002 адбылося афіцыйнае зацьверджаньне гістарычнага гербу Шклова.

• Места на старых здымках
• 

  Ратуша

• 

  Сынагога

• 

  Царква

• 

  Кардонавая фабрыка

Насельніцтва

• XVII стагодзьдзе: 1650 — 8540 чал.; 1661 — 4375 чал.
• XIX стагодзьдзе: 1880 — 2393 чал., зь іх праваслаўных 1268, каталікоў 33, юдэяў 1092
• XX стагодзьдзе: 1923 — 6617 чал.; 1939 — 8,1 тыс. чал.; 1959 — 7,8 тыс. чал.; 1979 — 11,8 тыс. чал.; 1991 — 15 тыс. чал.
• XXI стагодзьдзе: 2004 — 15,9 тыс. чал.; 2006 — 15,6 тыс. чал.; 2008 — 16,6 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 — 17,8 тыс. чал.

Адукацыя

У Шклове працуюць 3 сярэднія школы, школа мастацтваў, спэцшкола, цэнтар разьвіцьця і рэабілітацыі, сацыяльны прытулак.

Культура

Дзейнічаюць дом культуры, бібліятэка.

Мас-мэдыя

У месьце выдаецца газэта «Ўдарны фронт».

Забудова

Сучасная меская тэрыторыя выцягнулася ўздоўж Дняпра. Забудова галоўным чынам сядзібнага тыпу. У цэнтры і жылых масівах узводзяцца 2—5-павярховыя будынкі. Захаваўся фрагмэнт пабудоваў XVIII ст. Ёсьць паркавая зона.

Вуліцы і пляцы

Цяперашняя назва	Гістарычная назва
Дзікуна вуліца	Сялянская вуліца
Ленінская вуліца	Прабойная вуліца
Луначарскага вуліца	Касьцельная вуліца
Пралетарская вуліца	Маставая вуліца
Савецкая вуліца	Мяшчанская вуліца

Эканоміка

Прадпрыемствы харчовай, папяровай, камбікормавай прамысловасьці.

Пералік прамысловых прадпрыемстваў Шклова
ААТ «Папяровая фабрыка „Спартак“» ААТ «Шклоўскі льнозавод» ААТ «Шклоўскі масларобны завод» ААТ «Шклоўскі камбікормавы завод»

Турыстычная інфармацыя

Кантора фабрыкі «Спартак»

Шклоў уваходзіць у турыстычныя маршруты «Гістарычна-культурная спадчына Магілёўскага краю» і «Айчыны славутыя імёны». Спыніцца можна ў гасьцініцы «Крынічка».

Выдатныя мясьціны

У Шклове знаходзіцца геалягічны помнік прыроды дзяржаўнага значэньня Ніжнінскі роў.

На паўднёвай ускраіне места (в. Рыжкавічы) месьціцца археалягічны комплекс ХІV—XVIIІ стст., які складаецца з замчышча, рэштак касьцёла і кляштару дамініканаў і руінаў вуніяцкай царквы Сьвятых Апосталаў Пятра й Паўла.

• Будынак канторы папяровай фабрыкі «Спартак» (1898)
• Гістарычная забудова (XVIІІ—ХІХ стст.; фрагмэнты)
• Касьцёл (1849)
• Могілкі габрэйскія
• Парк пры былой сядзібе Крывашэіна (1902). Занядбаны, драўляны сядзіны дом пач. ХХ ст. спалены ў траўні 2004
• Ратуша (XVIІІ ст.)
• Сынагога (XVIІ ст.)
• Царква Праабражэньня Гасподняга (кан. ХІХ ст.)

Страчаная спадчына

• Кадэцкі корпус (XVIІІ ст.)
• Сядзіба Крывашэіна (пач. ХХ ст.)
• Царква Ўваскрэшаньня Хрыстова (XVIІ ст.)

Шклоўскі кадэцкі корпус, рысунак пач. XІX ст.

Галерэя

• Краявіды Шклова
• 

  Касьцёл

• 

  Царква

• 

  Сынагога

• 

  Гістарычная забудова

Вядомыя асобы

• Клім Міхайлаў (XVII ст.) — разьбяр
• Міхаэль Гузікаў (1806—1837) — беларускі музыка

Літаратура

• Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0.
• Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.— 287 с. ISBN 985-07-0131-5.
• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2003. — 616 с.: іл. ISBN 985-11-0276-8.
• Szkłów // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola. — Warszawa, 1890. S. 922—923.

Вонкавыя спасылкі

 Шклоў — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• м. Шклоў на Radzima.org
• Шклоў — парафія Святых апосталаў Пятра і Паўла на Catholic.by
• Здымкі на Globus.tut.by
• Шклоў — подых гісторыі і сучаснасьці