Шклоў

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Шклоў
Меская ратуша
Меская ратуша
Coat of Arms of Škloŭ, Belarus.png
Герб Шклова
Першыя згадкі: 1520[1]
Магдэбурскае права: 10 красавіка 1762
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Магілёўская
Раён: Шклоўскі
Плошча: 10,7 км²
Насельніцтва (2009)
колькасьць: 16 439 чал.[2]
шчыльнасьць: 1536,36 чал./км²
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 2239
Паштовы індэкс: 213010
Нумарны знак: 6
Геаграфічныя каардынаты: 54°13′25″ пн. ш. 30°17′11″ у. д. / 54.22361° пн. ш. 30.28639° у. д. / 54.22361; 30.28639Каардынаты: 54°13′25″ пн. ш. 30°17′11″ у. д. / 54.22361° пн. ш. 30.28639° у. д. / 54.22361; 30.28639
Шклоў на мапе Беларусі ±
Шклоў
Шклоў
Шклоў
Шклоў
Шклоў
Шклоў
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Шклоў — места ў Беларусі, на правым беразе Дняпра. Адміністрацыйны цэнтар Шклоўскага раёну Магілёўскай вобласьці. Насельніцтва 16 439 чал.[2] (2009). Знаходзіцца за 30 км на поўнач ад Магілёва. Чыгуначная станцыя на лініі Ворша — Магілёў.

Шклоў — магдэбурскае места гістарычнай Аршаншчыны (частка Віцебшчыны), колішняя сталіца графства.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле распаўсюджанага меркаваньня тапонім «Шклоў» утварыўся ад беларускага слова шкло[3].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Шклоў, гравюра XVІІI ст.
Шклоў, гравюра XVІІI ст.

Першы пісьмовы ўспамін пра Шклоў зьмяшчаецца ў «Запісках» З. Гербэрштэйна і датуецца 1520[1]. Даўняе паселішча знаходзілася на месцы сучасных вёсак Стары Шклоў і Хоцімка. У XVIXVІI стст. у Шклове існаваў магутны замак і мескія ўмацаваньні. З 2-й пал. XVI ст. места зрабілася сталіцай графства.

У 1619 ваявода троцкі Аляксандар Хадкевіч фундаваў у Шклове кляштар дамініканаў. Станам на 1650 у месьце налічвалася 1220 будынкаў[1].

Упершыню маскоўскія войскі спалілі Шклоў у 1535[1]. У Інфлянцкую вайну захопнікі тройчы (у 1562, 1564 і 1581) палілі места[1]. У пачатку Трынаццацігадовай вайны ў 1654 жыхары Шклова вытрымалі маскоўскую аблогу, але пазьней здалі места; улетку 1655 у Шклове разьмясьцілася часовая стаўка цара маскоўскага Аляксея Міхайлавіча. Толькі ў 1660 войска Вялікага Княства Літоўскага вызваліла места, аднак неўзабаве ягоныя жыхары вытрымалі яшчэ адну маскоўскую аблогу. На 1661 у Шклове засталося толькі 490 будынкаў[1]. У 1666 маскоўскія войскі зноў захапілі Шклоў (акупацыя працягвалася да 1667), мясцовую шляхту за «здраду» прымусова вывезьлі ў Казань[1].

У выніку ваенных спусташэньняў у кан. XVI ст. адбыўся перанос Шклова на цяперашняе месца (паводле беларускага гісторыка М. Ткачова ў 1580 або, паводле іншых зьвестак, па 1668).

Шклоў з боку Магілёва. Ю. Пешка, 1802

За часамі Вялікай Паўночнай вайны (17001721) у 1708 расейскія войскі зруйнавалі Шклоў за дапамогу швэдам. У 1731 мясьціна перайшла ў валоданьне Чартарыйскіх. Станам на 1739 тут дзейнічалі 2 грэка-каталіцкія царквы.

10 красавіка 1762 кароль і вялікі князь Аўгуст Сас надаў Шклову Магдэбурскае права, пячатку і герб: «у блакітным полі рука, якая трымае срэбны бязьмен»[4]. У 1769 па тым, як вялікі пажар зьнішчыў амаль 300 дамоў Старога места, распачалася будова Новага места (сучасная тэрыторыя Шклова).

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Шклоў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе цягам 17731777 быў цэнтрам павету Магілёўскай правінцыі і губэрні. Аднак у 1777 расейскія ўлады панізілі статус паселішча да мястэчка, цэнтру воласьці Магілёўскага павету. У 1778 колішняе магдэбурскае места перадалі ў валоданьне расейскаму вайскоўцу С. Зорычу.

На пач. ХІХ ст. Шклоў быў важным гандлёвым цэнтрам Беларусі, прыстаньню на Дняпры. У 1898 А. Крывашэін заснаваў тут кардонавую фабрыку. У пач. ХХ ст. празь места прайшла чыгунка Ворша — Магілёў.

1 студзеня 1919 згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Шклоў увайшоў ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 Шклоў вярнулі БССР, дзе ён зрабіўся цэнтрам раёну. У 1925 паселішча зноў атрымала статус места. 26 ліпеня 2002 адбылося афіцыйнае зацьверджаньне гістарычнага гербу Шклова[5].

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Шклове працуюць 3 сярэднія школы, школа мастацтваў, спэцшкола, цэнтар разьвіцьця і рэабілітацыі, сацыяльны прытулак.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць дом культуры, бібліятэка.

Мас-мэдыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У месьце выдаецца газэта «Ўдарны фронт».

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сучасная меская тэрыторыя выцягнулася ўздоўж Дняпра. Забудова галоўным чынам сядзібнага тыпу. У цэнтры і жылых масівах узводзяцца 2—5-павярховыя будынкі. Захаваўся фрагмэнт пабудоваў XVIII ст. Ёсьць паркавая зона.

Вуліцы і пляцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Цяперашняя назва Гістарычная назва
Дзікуна вуліца Сялянская вуліца
Ленінская вуліца Прабойная вуліца
Луначарскага вуліца Касьцельная вуліца[8]
Пралетарская вуліца Маставая вуліца
Савецкая вуліца Мяшчанская вуліца[9]

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы харчовай, папяровай, камбікормавай прамысловасьці.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Кантора фабрыкі «Спартак»

Шклоў уваходзіць у турыстычныя маршруты «Гістарычна-культурная спадчына Магілёўскага краю» і «Айчыны славутыя імёны»[10]. Спыніцца можна ў гасьцініцы «Крынічка».

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Шклове знаходзіцца геалягічны помнік прыроды дзяржаўнага значэньня Ніжнінскі роў.

На паўднёвай ускраіне места (в. Рыжкавічы) месьціцца археалягічны комплекс ХІV—XVIIІ стст., які складаецца з замчышча, рэштак касьцёла і кляштару дамініканаў і руінаў вуніяцкай царквы Сьвятых Апосталаў Пятра й Паўла[11].

  • Будынак канторы папяровай фабрыкі «Спартак» (1898)
  • Гістарычная забудова (XVIІІ—ХІХ стст.; фрагмэнты)
  • Касьцёл (1849)
  • Могілкі габрэйскія
  • Парк пры былой сядзібе Крывашэіна (1902). Занядбаны, драўляны сядзіны дом пач. ХХ ст. спалены ў траўні 2004
  • Ратуша (XVIІІ ст.)
  • Сынагога (XVIІ ст.)
  • Царква Праабражэньня Гасподняга (кан. ХІХ ст.)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Кадэцкі корпус (XVIІІ ст.)
  • Сядзіба Крывашэіна (пач. ХХ ст.)
  • Царква Ўваскрэшаньня Хрыстова (XVIІ ст.)
Шклоўскі кадэцкі корпус, рысунак пач. XІX ст.


Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в г д е ё ж з Андрэй Лукашэвіч. Шклоў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 757.
  2. ^ а б в Перепись населения — 2009. Могилевская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  3. ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 411.
  4. ^ Шклоў // Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.
  5. ^ Геральдика на Шкловский районный исполнительный комитет
  6. ^ Szkłów // Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў(пол.). Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola. — Warszawa, 1890. S. 922.
  7. ^ Шклов // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.
  8. ^ У Шклове толькі тры вуліцы захавалі свае гістарычныя назвы. Радыё СвабодаПраверана 2 верасьня 2012 г.
  9. ^ Грудзіна А. «І родныя сэрцу мясціны...». — Шклоў, 2007.
  10. ^ Шклов // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.
  11. ^ Дадатак 1 да пастановы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 19.08.2009 № 1088 [1]

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Шклоўсховішча мультымэдыйных матэрыялаў