Дуброўна

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Дуброўна
Coat of Arms of Dubroŭna, Belarus.png Flag of Dubroŭna.png
Герб Дуброўна Сьцяг Дуброўна
Горад з: 1925
Вобласьць: Віцебская
Раён: Дубровенскі
Насельніцтва: 8041[1] (2009)
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 2137
Паштовы індэкс: 211040
Геаграфічныя каардынаты: 54°34′ пн. ш. 30°41′ у. д. / 54.567° пн. ш. 30.683° у. д. / 54.567; 30.683Каардынаты: 54°34′ пн. ш. 30°41′ у. д. / 54.567° пн. ш. 30.683° у. д. / 54.567; 30.683
Дуброўна на мапе Беларусі
Дуброўна
Дуброўна
Дуброўна
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Дубро́ўна — места ў Беларусі, на рацэ Дняпро пры ўтоку ў яго рэчак Дубровенка і Сьвінка. Адміністрацыйны цэнтар Дубровенскага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва 8041[1] чал. (2009). Знаходзіцца за 107 км на паўднёвы ўсход ад Віцебску, за 8 км ад чыгуначнай станцыі Асінаўка (лінія Ворша — Смаленск). Аўтамабільныя дарогі злучаюць места з Воршай, Горкамі, Асінторфам.

Дуброўна — колішняя сталіца графства на гістарычнай Аршаншчыне (частка Віцебшчыны).

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У аснове тапоніму «Дуброўна» паняцьце, якое пазначае тып лесу — дубовы лес, дуброва[2].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Гісторыя Дуброўна

Датаваньне першага ўспаміну пра Дуброўна няпэўнае. Пад 1392 або 1393 годам у Мэтрыцы Вялікага Княства Літоўскага згадваецца «зямля пустая Дубровенская», якую князь Дзьмітры Сямёнавіч запісаў княгіні Соф’і і яе дзецям. Аднак сучасныя дасьледнікі мяркуюць, што ў грамаце ідзе гаворка пра іншае «Дуброўна» або насамрэч адбылося няслушнае датаваньне падзеі[3].

Кляштар бэрнардынаў, зь піктаграфічнай мапы XVIII ст.

У канцы XV ст. неаднаразова згадваецца воласьць «Дубровенскі шлях». Расейскі гісторык М. Любаўскі лічыў, што цэнтрам гэтай воласьці была вёска Дубровенка (цяпер не існуе) на захадзе Смаленшчыны, аднак цалкам магчыма, што воласьць сьпярша мела сваім цэнтрам Дуброўна, ад якога і атрымала назву[3]. Пагатоў, да гэтага часу тут ужо збудавалі замак.

Першы дакладны пісьмовы ўспамін пра Дуброўна як «горад» у значэньні ўмацаванага паселішча[3] датуецца 1514 годам. З пачатку XVІ ст. яно зрабілася цэнтрам воласьці на мяжы Віцебскага і Смаленскага ваяводзтваў[4]. Пазьней тут утварылася Дубровенскае графства. У розныя часы мясьціна знаходзілася ў валоданьні вялікіх князёў, Глябовічаў, Сапегаў, Любамірскіх і іншых.

У 1535, 1536 і 1564 Дуброўна пацярпела ад набегаў маскоўскіх захопнікаў. У 1630 Мікалай Глябовіч заснаваў у мястэчку касьцёл і кляштар бэрнардынаў. У Трынаццацігадовую вайну (16541667) па працяглай аблозе цягам чэрвенякастрычніка 1654 Дуброўна занялі маскоўскія войскі, якія спалілі замак і вывезьлі мясцовых жыхароў у Смаленск[3]. У 1664 напярэдадні адступленьня маскоўскія акупанты зноў вывезьлі зь мястэчка і ваколіцаў вялікую колькасьць мяшчанаў і сялянаў з жонкамі і дзецьмі.

За часамі Вялікай Паўночнай вайны (17001721) у 1708 загоны казакаў і калмыкаў на чале з расейскім капітанам Салаўёвым спалілі Дуброўна. У 1732 Юры Станіслаў Сапега атрымаў дазвол на правядзеньне ў мястэчку рэгулярнага кірмашу на дзень Сьв. Ільлі. У 1750 тут заснавалі суконную мануфактуру.

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Дуброўна апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Аршанскай правінцыі; з 1777 у Аршанскім павеце Магілёўскага намесьніцтва, пазьней губэрні. У 1781 у мястэчку пачала працаваць гадзіньнікавая фабрыка, першая ў Расейскай імпэрыі; у 1793 — суконна-талесная мануфактура, у 1870 — кумыса-лекавальная ўстанова. У 1785 у Дуброўне пры кляштары піяраў (адкрыўся замест бэрнардынскага ў 1774) пачаў дзейнічаць калегіюм. У 1809 Ф. К. Любамірскі збудаваў тут новы касьцёл.

1 студзеня 1919 згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Дуброўна ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 Дуброўна вярнулі БССР, дзе яно зрабілася цэнтрам раёну (цягам 19621965 уваходзіла ў склад Аршанскага раёну). У 1925 паселішча атрымала статус места. У Другую сусьветную вайну з 16 ліпеня 1941 да 26 чэрвеня 1944 Дуброўна знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Дуброўне працуюць 2 сярэднія, дзіцяча-юнацкая спартовая і музычная школы, дапаможная школа-інтэрнат, дашкольныя ўстановы, сярэдняя прафэсійна-тэхнічная вучэльня мэханізацыі сельскай гаспадаркі.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць дом культуры, дом рамёстваў, 2 бібліятэкі.

Мас-мэдыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выдаецца раённая газэта «Дняпроўская праўда».

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Генэральныя пляны Дуброўна складаліся ў 1973 і 1985. У месьце захавалася плянавальная структура XVІІXVІІІ стагодзьдзяў. На месцы старога цэнтру сфармаваўся новы адміністрацыйны і грамадзкі цэнтар. Забудова пераважна індывідуальная, таксама ўзводзіліся 2—5-павярховыя дамы. Прамысловая зона знаходзіцца ва ўсходняй і паўднёвай частках места.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы харчовай, лёгкай прамысловасьці, вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў.

Транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Праз Дуброўна праходзіць аўтамабільная дарога Р22 (Ворша — Буда (да М1)). За 8 км на поўнач ад места — аўтамагістраль М1E30.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дуброўна — цэнтар традыцыйнага ганчарнага рамяства, г. зв. «дубровенскай керамікі». Ад 1993 году ў месьце праводзіцца рэгіянальны фэст музыкі Падняпроўя «Дняпроўскія галасы ў Дуброўне». Спыніцца можна ў мескай гасьцініцы[9].

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У цэнтры Дуброўна і за 100 м на ўсход ад утоку ракі Дубровенка ў Дняпро захаваліся 2 гарадзішчы, якія зьяўляюцца помнікамі археалёгіі.

У наш час дзейнічае каталіцкая капліца Маці Божай Фацімскай, вядзецца будова касьцёла.

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Палац Любамірскіх, каля 1918
  • Касьцёл бэрнардынаў
  • Сынагога (XIX ст.)
  • Царква Сьв. Мікалая (XVIII ст.)
  • Палац Любамірскіх (XVIII ст.)



Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Перепись населения — 2009. Витебская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 112.
  3. ^ а б в г В. Насевіч. Дубровеншчына ў складзе Вялікага княства Літоўскага // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Дубровенскага раёна / Рэдкал. П. М. Бараноўскі, І. Я. Скарынкін — Мн.: Універсітэцкае, 1997. У 2-х кн.Кн. 1. — Мн., 1997. С. 50—67.
  4. ^ Вячаслаў Насевіч. Дуброўна // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 608.
  5. ^ а б в г д е Вячаслаў Насевіч. Дуброўна // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. С. 310.
  6. ^ Дуброўна на Прыдзвінскі крайн: Гісторыя і сучаснасць
  7. ^ Дубровна // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.
  8. ^ Прамысловасьць(рас.). Дубровенский районный исполнительный комитетПраверана 24 ліпеня 2011 г.
  9. ^ Дубровно // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Дуброўнасховішча мультымэдыйных матэрыялаў