Гарадок

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Гэтая назва мае некалькі сэнсаў. Калі вас цікавяць іншыя сэнсы, глядзіце таксама Гарадок (неадназначнасьць).
Гарадок
Краязнаўчы музэй
Краязнаўчы музэй
Coat of Arms of Haradok, Belarus.png Flag of Haradok and Haradok Rajon.png
Герб Гарадку Сьцяг Гарадку
Першыя згадкі: 1128
Горад з: 1772
Вобласьць: Віцебская
Раён: Гарадоцкі
Насельніцтва: 12 968[1] (2009)
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 2139
Паштовы індэкс: 211573
Геаграфічныя каардынаты: 55°28′ пн. ш. 29°59′ у. д. / 55.467° пн. ш. 29.983° у. д. / 55.467; 29.983Каардынаты: 55°28′ пн. ш. 29°59′ у. д. / 55.467° пн. ш. 29.983° у. д. / 55.467; 29.983
Гарадок на мапе Беларусі
Гарадок
Гарадок
Гарадок
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Гарадо́к — места ў Беларусі, на рацэ Гаражанка. Адміністрацыйны цэнтар Гарадоцкага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва 12 968[1] чал. (2009). Знаходзіцца за 30 км на поўнач ад Віцебску, за 2 км ад чыгуначнай станцыі Гарадок (лінія Віцебск — Невель); на аўтамабільнай дарозе Віцебск — Невель.

Зьмест

Гісторыя [рэдагаваць]

У гістарычных крыніцах ХVІ ст. існуюць зьвесткі пра «Гарадок каля Полацку», дзе апавядаецца пра выдуманую бітву сяр. XIII ст. паміж палачанамі і літоўскім войскам на чале зь мітычным князям Мінгайлам. Тым часам першы дакладны пісьмовы ўспамін пра паселішча зьмяшчаецца ў «рэестры сярэбшчыны» зь местаў Вялікага Княства Літоўскага і датуецца 1551. У дакумэнце паведамляецца, што «з места Городка» ў скарб плацілі «20 коп грошей…». На мапе, складзенай С. Пахалавіцкім (1579), значыцца Вялікі і Малы Гарадок. У кан. XVI ст. тут існаваў бастыённы замак з магутнымі абарончымі валамі і 5 вежамі. У тым жа XVI ст. мястэчка атрымала герб: «у залатым полі леў»[2].

Герб Гарадку, XVIII ст.

На мапе Т. Макоўскага (1613) Гарадок значыцца як мястэчка. У пач. ХVІІ ст. мясьціна ўваходзіла ў склад Віцебскага павету і знаходзіўся ў дзяржаўнай уласнасьці. У 1650 тут існавала Ільлінская царква, пераўтвораная ўва ўніяцкую і таго ж року вернутая праваслаўным[3].

Плян места, 1839

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Гарадок апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе 9 ліпеня 1772 атрымаў статус места. У 1777 ён зрабіўся цэнтрам павету ў Полацкай, з 1796 у Беларускай, з 1802 Віцебскай губэрні. У 1778 зьявіўся першы генэральны плян Гарадку з рысамі клясыцызму. У 1781 места атрымала новы герб з выявай Пагоні. У кан. ХVІІІ ст. тут было 169 дамоў.

У красавіку 1855 Канстанцін Вераніцын напісаў у Гарадку паэму «Тарас на Парнасе». Станам на 1860 колькасьць будынкаў павялічылася да 377; працавалі фабрыка паташу, 19 дробных саматужных прадпрыемстваў, 75 крамаў; дзейнічалі царква і 6 малітоўных дамоў. На 1887 працавалі 23 прадпрыемствы, лякарня, рамесная школа, царкоўнапрыходзкая вучэльня. У 2-й пал. ХІХ ст. паводле праекту плянаваньня 1846 року места пашырылася ўздоўж шашы Віцебск — Пецярбург.

У 1904 па пракладаньні чыгункі Гарадок разьвіваўся паміж вакзалам і рынкам. Станам на 1905 у месьце былі 21 мураваны і 834 драўляныя дамы; працавалі 14 заводаў, фабрыка, паравы млын, 2 мужчынскія, 3 жаночыя вучэльні, лякарня, 3 аптэкарскія магазыны, бібліятэка; дзейнічалі 2 царквы і 10 сынагогаў. На 1912 налічвалася 240 гандлёвых і прамысловых установаў; праводзіліся 3 кірмашы.

1 студзеня 1919 згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Гарадок увайшоў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. 17 ліпеня 1924 Гарадок вярнулі БССР, дзе ён зрабіўся цэнтрам раёну. У Другую сусьветную вайну з 10 ліпеня 1941 да 24 сьнежня 1943 места знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 20 студзеня 2006 адбылося афіцыйнае зацьверджаньне гістарычнага гербу, а 28 лютага 2011 — сьцяга места[4].

Насельніцтва [рэдагаваць]

  • XIX стагодзьдзе: 1860 — 4075 чал.; 1879 — 4449 чал., зь іх 2802 праваслаўныя, 210 каталікоў, 19 раскольнікаў, 15 эвангелістаў, 1402 юдэі, 1 магамэтанін[5]; 1897 — 5023 чал., зь іх 39,5% пісьменных
  • XX стагодзьдзе: 1905 — 6480 чал., зь іх 2184 праваслаўныя, 29 каталікоў, 57 старавераў, 5 пратэстантаў, 4205 юдэяў; 1939 — 7,3 тыс. чал.; 1959 — 7,6 тыс. чал.; 1969 — 9,0 тыс. чал.; 1991 — 14,5 тыс. чал.[6]; 1992 — 14,6 тыс. чал.[7]
  • XXI стагодзьдзе: 2003 — 14,1 тыс. чал.; 2006 — 13,8 тыс. чал.; 2008 — 13,6 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 — 13,4 тыс. чал.; 2009 — 12 968[1] чал. (перапіс)

Адукацыя [рэдагаваць]

Краязнаўчы музэй

У Гарадку працуюць аграрна-тэхнічны каледж, прафэсійна-тэхнічны каледж сельскагаспадарчай вытворчасьці, 2 сярэднія, базавая, дзіцяча-юнацкая спартовая школы, школа мастацтваў.

Культура [рэдагаваць]

Дзейнічаюць дом культуры, 2 бібліятэкі, раённы краязнаўчы музэй, дом рамёстваў і фальклёру.

Мас-мэдыя [рэдагаваць]

Выдаецца раённая газэта «Гарадоцкі весьнік» (да 1991 — «Прамень камунізму»). Наклад 2250 асобнікаў.

Забудова [рэдагаваць]

У 1966 зьявіўся праект плянаваньня, у 1977 — генэральны плян Гарадку. Узводзяцца тыповыя будынкі, утварыліся новыя мікрараёны з шматпавярховымі дамамі.

Эканоміка [рэдагаваць]

Прадпрыемствы лёгкай, дрэваапрацоўчай, харчовай прамысловасьці. Ільнозавод.

Транспарт [рэдагаваць]

Праз Гарадок праходзяць аўтамабільныя дарогі Р114 (Гарадок — Вула) і Р115 (Віцебск — Гарадок — траса M8). За 1 км на ўсход ад места праходзіць магістраль М8E95.

Турыстычная інфармацыя [рэдагаваць]

Камень-помнік паэме «Тарас на Парнасе»

Дзейнічаюць Гарадоцкі краязнаўчы музэй, РУП «Гарадоцкі цэнтар спорту і турызму Раўбічы». Спыніцца можна ў гасьцініцы «Раўбічы».

Гарадок — вядомы цэнтар ганчарнага рамяства (г.зв. «гарадоцкая кераміка»)[8].

Выдатныя мясьціны [рэдагаваць]

  • Гістарычная забудова (кан. ХІХ — пач. ХХ стст.; фрагмэнты)
  • Замчышча (XIV—XVII стст.)
  • Могілкі габрэйскія
  • Паштовая станцыя (сяр. ХІХ ст.)

У 1990-я будынак царкоўнапрыходзкай школы (пач. ХХ ст.) перабудавалі на царкву Сьвятой Тройцы. Апроч таго, дзейнічае каталіцкая парафія Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі, пры якой будуецца касьцёл.

Страчаная спадчына [рэдагаваць]

  • Сынагога
  • Царква Дабравешчаньня Прасьвятой Багародзіцы (XIX ст.)
  • Царква Сьвятога Прарока Ільлі (XVII ст.; грэка-каталіцкая)
  • Царква Сьвятога Мікалая (XVII ст.)

Вядомыя асобы [рэдагаваць]

Крыніцы [рэдагаваць]

  1. ^ а б в Перепись населения — 2009. Витебская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. ^ Гарадок // Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.
  3. ^ Гарадок // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 511.
  4. ^ Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных единиц Витебской области. Указ Президента Республики Беларусь от 28.02.2011 г. № 86(рас.)
  5. ^ Horodek // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom III: Haag — Kępy. — Warszawa, 1882. S. 133.
  6. ^ Городок // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.
  7. ^ Вячаслаў Насевіч. Гарадок // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. С. 477.
  8. ^ Городок // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.

Літаратура [рэдагаваць]

Вонкавыя спасылкі [рэдагаваць]

Commons-logo.svg  Гарадок — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

 
Гісторыя (1924 — наш час)
Горад
Гарадок
Мястэчка
Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі базавага ўзроўню

Бычыхінскі с/с (1962) · Вайханскі с/с (Новавайханскі с/с) · Віраўлянскі с/с (1924—1935, 1962) · Гуркінскі с/с (1962) · Даўгапольскі с/с (?) · Мяжанскі с/с (1931—1935, 1962) · Пальмінскі с/с · Першамайскі с/с (1929) · Руднянскі с/с (1931—1935, 1962) · Стадолішчанскі с/с (1973)


Былыя: Аляксандраўскі с/с (1924—1954) · Асіпоўскі с/с (1929—?) · Болецкі с/с (1924—?) · Бяскатаўскі с/с (1924—1973) · Вышадзкі с/с (1931—?) · Вярэцкі с/с (1931—2004) · Газьбенскі с/с (Газьбянскі с/с) (1931—1935, 1962—2004) · Гарадоцкі с/с (1924—?) · Горкаўскі с/с (Горацкі с/с) (1929—1935) · Езярышчанскі п/с (1962—?) · Езярышчанскі с/с (1929—1935) · Зайкаўскі с/с (1931—1935, 1962—2004) · Іванаўскі с/с (1924—1929) · Кабішчанскі с/с (1931—?) · Казьянскі с/с* (1962—1963) · Канашоўскі с/с (1960—?) · Канчанскі с/с (1924—?) · Кудзінскі с/с (1962—?) · Кузьмінскі с/с (1924—1935) · Марчанскі с/с (?—2004) · Маскаляняцкі с/с (1924—?) · Мехаўскі с/с (1929—1935) · Обальскі с/с (?—1935) · Паташненскі с/с (Паташнянскі с/с) (1924—1929) · Паташненскі с/с (Паташнянскі с/с) (1931—1935) · Пралетарскі с/с (1929—?) · Прудніцкі с/с (1954—2004) · Пылькінскі с/с (1929—1935) · Саладухінскі с/с (1929—1935) · Селішчанскі с/с (1924—?) · Халамерскі с/с (1929—1935, 1962—2004) · Хвошненскі с/с (Хвашнянскі с/с) (1929—1935) · Хмяльніцкі с/с (1962—2004) · Шабраўскі с/с (Шаброўскі с/с) (1962—?)
  • часткова
Раёны
Герб Віцебскай вобласьці
Гарады
Мястэчкі
 — ¹ У дужках прыводзіцца час атрыманьня Магдэбурскага права; — ² Вылучаным пазначаюцца месты
Атрымана з «http://be-x-old.wikipedia.org/w/index.php?title=Гарадок&oldid=1542787»