Магілёўская вобласьць
| Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка | |
| Магілёўская вобласьць Магілёўская вобласць |
|
 |
 |
| Герб | Сьцяг |
| Агульныя зьвесткі | |
| Краіна | Беларусь |
| Статус | вобласьць |
| Адміністрацыйны цэнтар | Магілёў |
| Улучае | 21 раён |
| Найбуйнейшыя гарады | Бабруйск Горкі Асіповічы Крычаў |
| Дата ўтварэньня | 15 студзеня 1938 року |
| Насельніцтва (2013) |
1 075 900[1] (12%, 5-е месца) |
| Шчыльнасьць | 39 чал./км² |
| Нацыянальны склад | беларусы — 88,7% расейцы — 7,8% украінцы — 1,2%[2] |
| Плошча | 29 тыс. км² |
| Вышыня па-над узр. м. · найвышэйшая кропка · найніжэйшая кропка |
239 м 126 м |
| Месцазнаходжаньне Магілёўскай вобласьці | |
 |
|
| Мэдыя-зьвесткі | |
| Часавы пас | UTC +3 |
| Код ISO 3166-2 | BY-MA |
| Тэлефонны код | +375-22 |
| Паштовыя індэксы | 212 ххх, 213 ххх |
| Код аўтам. нумароў | 6 |
| Афіцыйны сайт | |
 Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы |
|
Магілёўская во́бласьць — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Беларусі. Плошча вобласьці складае 29 тыс. км². Насельніцтва — 1 075 900[1] чалавек (2013). Адміністрацыйны цэнтар — места Магілёў.
Зьмест |
Гісторыя [рэдагаваць]
- ХII ст.: са складу Смаленскага вылучылася Амсьціслаўскае ўдзельнае княства.
- ХIII ст.: першыя згадкі пра Магілёўскую воласьць (староства).
- 1566: Магілёўскае староства Амсьціслаўскае ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага, пазьней Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў.
- 1772: Магілёўская губэрня Расейскай імпэрыі.
- 1863—1864: удзельнікі нацыянальна-вызваленчага паўстаньня пад кіраўніцтвам К. Каліноўскага ўтварылі Магілёўскае ваяводзтва.[3]
- 1 студзеня 1919: Магілёўскі раён у складзе Беларускай ССР.[4]
- 15 студзеня 1938: Магілёўская вобласьць БССР.
- 27 ліпеня 1990: Магілёўская вобласьць у складзе незалежнай Беларусі.
Геаграфічнае становішча [рэдагаваць]
Магілёўская вобласьць разьмешчаная на ўсходзе Беларусі. Максымальная працягласьць тэрыторыі з поўначы на поўдзень — 150 км, а з усходу на захад — больш за 300 км. Тэрыторыя вобласьці займае 29 тыс. км².
На поўдні мяжуе з Гомельскай вобласьцю, на захадзе — зь Менскай, на поўначы — зь Віцебскай абласьцямі Беларусі, на ўсходзе — са Смаленскай, на паўднёвым-усходзе — з Бранскай абласьцямі Расеі.
Рэльеф [рэдагаваць]
Паверхня вобласьці пераважна раўнінная. Усходнюю частку займае Аршанска-Магілёўская раўніна, заходнюю — Цэнтральнабярэзінская раўніна. На паўночным захадзе разьмешчаная частка Аршанскага ўзвышша, на паўночным усходзе знаходзяцца Горацка-Амсьціслаўская раўніна і частка Смаленскага ўзвышша, дзе разьмешчаны найвышэйшы пункт вобласьці — 239 м над узроўнем мора. Пераважаюць вышыні 150—200 мэтраў, найніжэйшая адзнака Магілёўскай вобласьці — 126 мэтраў (абалона ракі Сож, ніжэй вёскі Гойшын Прапошаскага (Слаўгарадзкага) раёну). Перапад вышыняў паміж найвышэйшым і найніжэйшым пунктамі вобласьці складае ўсяго 113 мэтраў.
Карысныя выкапні [рэдагаваць]
На тэрыторыі рэгіёну знаходзяцца радовішчы разнастайных карысных выкапняў, у тым ліку ўнікальных для Беларусі — фасфарытаў. У вобласьці сканцэнтраваныя найбуйнейшыя ў краіне запасы цэмэнтавай сыравіны (крэйда, мэргель, гліны і суглінкі цэмэнтавыя), буйныя запасы будаўнічых і сылікатных пяскоў, пяcкова-жвіровых сумесяў, торфу, бузаў, мінэральных водаў. Ва ўсходняй частцы вобласьці (на тэрыторыі Хоцімскага раёну) знаходзяцца вялізныя запасы мінэральнай сыравіны — трэпэла, які характарызуецца высокімі тэхналягічнымі ўласьцівасьцямі.
Клімат і расьліннасьць [рэдагаваць]
Клімат умерана-кантынэнтальны. Сярэдняя тэмпэратура студзеня ад −8,2 °C на паўночным усходзе да −6, °С на паўднёвым захадзе, у ліпені ад +17,8 °C на паўночным усходзе да +18,7 °C на паўднёвым захадзе. Вэгетацыйны пэрыяд працягваецца 180—190 дзён. За рок выпадае 575—675 мм ападкаў, 70% зь іх прыпадае на красавік-кастрычнік.
Лес займае 37%[5] тэрыторыі вобласьці, у асноўным гэта іглічныя пароды (54,9%), ёсьць таксама яловыя і бярозавыя па 15,1%, алешнікавыя 5,6%, дубовыя 5,4%. Плошча дзяржаўнага ляснога фонду складае больш за 1 млн га. Захаваліся ўнікальныя абалонавыя дубровы ў далінах Бярэзіны і Дняпра.
На тэрыторыі вобласьці разьмешчаныя гідралягічныя заказьнікі дзяржаўнага значэньня Заазер’е і Астравы Дулебы, 72 заказьнікі мясцовага значэньня. Аддаленасьць заказьнікаў ад местаў павялічвае іх рэкрэацыйную каштоўнасьць. Унікальныя азёры ў гэтых заказьніках маюць ледавіковае паходжаньне.
Гідраграфія [рэдагаваць]
Тэрыторыя Магілёўшчыны належыць басэйну Дняпра, які перасякае вобласьць з поўначы на поўдзень. Яго найбуйнейшыя прытокі Лахва, Друць, Бярэзіна (праваруч), Сож (леваруч). Найбуйнейшыя прытокі Бярэзіны — Сьвіслач, Ольса, Ала; Друці — Восьлік, Вабіч, Грэза; Сажа — Лабжанка, Волчас, Проня з Басяй і Растай, Бесядзь з Суровам і Жадунькай; на паўднёвым захадзе цячэ рака Пціч (прыток Прыпяці).
Найбуйнейшыя вадасховішчы — Чыгірынскае (на рацэ Друць) і Асіповіцкае (на рацэ Сьвіслач).
Транспарт [рэдагаваць]
Тэрыторыю вобласьці перасякаюць чыгункі Віцебск — Ворша — Магілёў — Жлобін, Жлобін — Бабруйск — Менск, Ворша — Крычаў — Унеча, Крычаў — Магілёў — Асіповічы. Іх працягласьць звыш 800 км. Найбольш важныя вузлы Магілёў, Бабруйск, Асіповічы, Крычаў.
Асноўныя аўтамагістралі: Санкт-Пецярбург — Кіеў, Рослаў (Расея) — Бабруйск — Берасьце, Магілёў — Менск, Магілёў — Бабруйск. Дарогі зь цьвёрдым пакрыцьцём складаюць 8 тыс. км. Даўжыня эксплуатуемых водных шляхоў (Дняпро, Бярэзіна, Сож) больш за 400 км.
Прамысловасьць [рэдагаваць]
Магілёўшчына мае вялікі прамысловы патэнцыял. Тут выпускаецца 100% шынаў для аўтамабіляў і сельгасмашынаў, ліфтаў, цюлю-гардынных вырабаў, магнітафонаў, 76% хімічных валокнаў і нітак, 67% гумовага абутку, 52% электрарухавікоў. Асноўныя прамысловыя прадпрыемствы сканцэнтраваныя ў Магілёве і Бабруйску. Гэтыя месты зьяўляюцца шматгаліновымі цэнтрамі. У вобласьці функцыянуе вольная эканамічная зона «Магілёў».
Сельская гаспадарка [рэдагаваць]
Агульная плошча сельскагаспадарчых земляў складае 50,3% тэрыторыі вобласьці. За 1986—1991 рокі зь сельгаззвароту выведзеныя 47 тыс. га забруджаных земляў. Глебы ў асноўным дзярнова-падзолістыя, тарфяна-балотныя, суглінкавыя, супясковыяыя, пясковыя. 18% пад лугамі, у большасьці сваёй — нізіннымі. Вядучую ролю ў аграпрамысловым комплексе грае расьлінаводства. Жывёлагадоўля мае малочна-мясны кірунак. У шэрагу раёнаў спэцыялізаваныя гаспадаркі займаюцца футравым зьвераводзтвам, разьвядзеньнем рыбы. Ёсьць птушкафабрыкі. У цяперашні час праводзіцца рэфармаваньне сельскагаспадарчага комплексу. Ствараюцца вытворчыя каапэратывы, АТ, працуюць калгасы, саўгасы, фэрмэрскія й дапаможныя гаспадаркі.
Насельніцтва [рэдагаваць]
Колькасьць насельніцтва Магілёўскай вобласьці складае 1137,5 тысячаў чалавек. У тым ліку ў сельскай мясцовасьці пражывае 290,5 тысячаў чалавек, у местах — 847 тысяч. У Магілёўскай вобласьці 602,9 тысячы жанчын і 534,6 тысячы мужчын. Колькасьць дзяцей ва ўзросьце да 18 гадоў складае 288,1 тысячаў, людзей старэй за працаздольны ўзрост — 267,3 тысячаў.
Сярэдняя колькасьць працаўнікоў народнай гаспадаркі Магілёўскай вобласьці 385 тысячаў чалавек. У тым ліку на прадпрыемствах і ў арганізацыях сельскай гаспадаркі працуюць 49,2 тысячаў чалавек, у прамысловасьці — 115 тысячаў, у адукацыі — 54 тысячы, у ахове здароўя — 29,8 тысячаў, у сфэры сацыяльнага забесьпячэньня — 2,7 тысячы.
Нацыянальны склад насельніцтва (перапіс 2009 году): беларусы — 88,7%, расейцы — 7,8%, украінцы — 1,2%, іншыя — 2,3%[2].
На тэрыторыі Магілёўскай вобласьці дзейнічае 157 рэлігійных суполак, 16 канфэсіяў і веравызнаньняў, праваслаўнае эпархіяльнае ўпраўленьне, праваслаўны жаночы манастыр.
Сярод іх 69 суполак Беларускай праваслаўнай царквы, 17 — Рымска-каталіцкага касьцёлу, 6 — Стараверскай царквы, 1 — Грэка-каталіцкай царквы, 29 — Эвангельскіх хрысьціянаў-баптыстаў, 4 — Рады цэркваў ЭХБ, 31 — Хрысьціянаў веры Эвангельскай, 3 — Адвэнтыстаў 7-го Дня, 2 — Наваапостальской царквы, 1 — Хрысьціянаў Поўнага Эвангельля, 1 — Царквы Хрыстовай, 1 Сьведак Еговы, 3 — Юдайскай рэлігіі, 2 — Прагрэсіўнага юдаізму, 1 — Мусульманскай рэлігіі, 2 — Крышнаітаў.
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел [рэдагаваць]
Вобласьць налічвае 21 раён, 14 местаў, 11 мястэчак, 3120 вёсак.
Крыніцы [рэдагаваць]
- ^ а б [1](анг.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь, 3 сакавіка 2013
- ^ а б Перепись населения — 2009. Могилёвская область. Национальный состав населения(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
- ^ Міхась Біч. Паўстанне 1863—1864 гг. Кастусь Каліноўскі // Гістарычны Альманах. Том 6, 2002
- ^ У якіх межах былі абвешчаныя Беларуская Народная Рэспубліка і БССР? // 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002.— 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
- ^ Канстанцін Карнялюк (9 лютага 2011) Мы тут душой чысьцеем. Газэта «Зямля і людзі». Праверана 25 студзеня 2013 г.
Літаратура [рэдагаваць]
- Могилевская область // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.— 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9.
Вонкавыя спасылкі [рэдагаваць]
Магілёўская вобласьць — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
- Магілёўская вобласьць, гарады і вёскі. Фота славутасьцяў
- Магілёўская вобласьць (рас.) на «Глёбусе Беларусі»
- Аблвыканкам
- Свабодная энцыкляпэдыя Магілёва(рас.)
- Мой край — Магілёўшчына
|
|||||||||||||||||
|
||||||||||
