Глуск

Глуск
Касьцёл бэрнардынаў, зьнішчаны ў 1930-я
Герб Глуску Сьцяг Глуску
Першыя згадкі:	XV ст.
Вобласьць:	Магілёўская
Раён:	Глускі
Насельніцтва:	7500 (2009)
Часавы пас:	UTC+2
Тэлефонны код:	+375 2230
Паштовы індэкс:	213879
Геаграфічныя каардынаты:	52°53′28″ пн. ш. 28°41′19″ у. д.
Глуск на мапе Беларусі Глуск
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Глуск — мястэчка ў Беларусі, на рацэ Пціч. Адміністрацыйны цэнтар Глускага раёну Магілёўскай вобласьці. Насельніцтва 7,5 тыс. чал. (2009). Знаходзіцца за 170 км на паўднёвы захад ад Магілёва, за 33 км ад чыгуначнай станцыі Ратміравічы (лінія Бабруйск — Акцябарскі). Аўтамабільныя дарогі злучаюць мястэчка з Бабруйскам, Старымі Дарогамі, Рудобелкай, Любаньню.

Глуск — колішняя сталіца графства на гістарычнай Случчыне (частка Наваградчыны), каля мяжы з Панізоўем.

Этымалёгія назвы

На думку беларускага географа В. Жучкевіча тапонім «Глуск» утварыўся ў выніку трансфармацыі словаў глух, глуш.

Гісторыя

Упершыню згадваецца ў 2-й пал. XV ст. пад назвай Стары Глуск. У гэты час паўночнай часткай Глускай воласьці валодаў князь І. Гальшанскі, ягоны сын Юры збудаваў тут замак.

Касьцёл і кляштар бэрнардынаў, XIX ст.

Цягам XVІ—ХІХ стагодзьдзя мястэчка мела назву Глуск-Дубровіцкі. У 1525 яно атрымала ад вялікага князя Жыгімонта Старога прывілей на правядзеньне кірмашоў. З 1560 Глускам валодалі сёстры Анастасія і Соф’я Гальшанскія, якія падзялілі замак, мястэчка і навакольныя вёскі напапалам. Пазьней мясьціна перайшла да Хадкевічаў. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Глуск увайшоў у Наваградзкі павет (Слуцкае княства) Наваградзкага ваяводзтва. У 1568 Ян Хадкевіч атрымаў тытул «графа на Шклове, Быхаве, Мышы і Глуску». Станам на 1571 у мястэчку было 124 дамы і 12 крамаў.

У кан. XVI ст. Глускам супольна валодалі Палубінскія і Чартарыйскія. У гэты час тут збудавалі новы замак з бастыённай сыстэмай умацаваньняў. У 1626 М. Ю. Чартарыйскі прадаў сваю частку Глуску К. А. Палубінскаму, які зрабіўся адзіным яго ўладальнікам. У Трынаццацігадовую вайну ў сакавіку 1655 мястэчка «агнём і мячом датла» разбурылі казакі, па вайне ўлады Рэспублікі вызвалілі Глуск ад падаткаў тэрмінам на 10 рокаў. У 1667 князь Палубінскі заснаваў у мястэчку кляштар бэрнардынаў. У 1673 Глуск атрымаў паўторнае вызваленьне ад падаткаў яшчэ на 12 рокаў. Па сьмерці князя Палубінскага мясьціна перайшла да ягонай дачкі Ганны, жонцы Дамініка Мікалая Радзівіла. З гэтага часу і да канца XVIII ст. Глуск знаходзіўся ў валоданьні Радзівілаў, за якімі Глуская воласьць мела назву «графста». У 1775 мястэчка пацярпела ад пажару. У 1791 яно ўвайшло ў Случарэцкі павет Наваградзкага ваяводзтва.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Глуск апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Бабруйскім павеце. З 1800 мясьціна знаходзілася ў валоданьні графа Юдзіцкага, пазьней перайшла да Бжастоўскіх.

Станам на 1897 у Глуску было 500 дамоў; працавалі народная вучэльня, гарбарныя мануфактуры, 22 крамы; дзейнічалі 2 цэрквы, касьцёл, 5 сынагог. У Першую сусьветную вайну цягам лютага — сьнежня 1918 мястэчка займалі нямецкія войскі.

1 студзеня 1919 згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Глуск увайшоў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 Глуск вярнулі ў БССР, дзе ён зрабіўся цэнтрам раёну (цягам 1962—1966 уваходзіў у склад Бабруйскага раёну). 17 верасьня 1938 паселішча атрымала афіцыйны статус гарадзкога пасёлку.

У Другую сусьветную вайну з 28 чэрвеня 1941 да 27 чэрвеня 1944 Глуск знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.

• Даўнія графічныя выявы мястэчка
• 

  Касьцёл бэрнардынаў і бастыённы замак, XVIII ст.

• 

  Касьцёл

• 

  Вуліца мястэчка, удалечыні касьцёл

• 

  Царква

Насельніцтва

• ХIХ стагодзьдзе: 1861 — каля 3 тыс. чал.; 1897 — 5328 чал.
• ХХ стагодзьдзе: 1939 — 5125 чал.; 1970 — 5 тыс. чал.; 1977 — 6,4 тыс. чал.; 1995 — 8,6 тыс. чал.
• ХХI стагодзьдзе: 2006 — 7,7 тыс. чал.; 2008 — 7,6 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 — 7,5 тыс. чал.

Адукацыя

У Глуску працуюць 3 сярэднія, санаторная школа-інтэрнат, школа мастацтваў.

Мэдыцына

Мэдычныя паслугі надае местачковая лякарня.

Культура

Дзейнічаюць дом культуры, 2 бібліятэкі.

Мас-мэдыя

У мястэчку выдаецца раённая газэта «Радзіма».

Забудова

Даўні Рынак

Па апошняй вайне ў Глуску галоўным чынам будаваліся драўляныя хаты сядзібнага тыпу. Пазьней, паводле генэральнага пляну сфармаваліся паўночная жылая і паўднёвая прамысловая зоны, дзе ў наш час працуюць 8 прадпрыемстваў.

Эканоміка

Прадпрыемствы харчовай, дрэваапрацоўчай прамысловасьці.

• Глуская філія ААТ «Асіповіцкі малочны камбінат»
• ЗАТ «Глускдрэў»
• ПУП «Глускі камбінат каапэратыўнай прамысловасьці»

Турыстычная інфармацыя

Спыніцца можна ў гасьцініцы «Глуск».

Выдатныя мясьціны

• Гістарычная забудова мястэчка (кан. ХІХ — пач. ХХ стст.; фрагмэнты)
• Замчышча (XVI—XVII стст.)
• Могілкі габрэйскія

Страчаная спадчына

• Замак (XVI—XVІI стст.)
• Касьцёл і кляштар бэрнардынаў (1662)
• Кляштар марыявітак
• Царква Божага Яўленьня (XVI ст.)
• Царква могілкавая (1900)
• Царква Ўваскрэшаньня Хрыстова (1898)

Галерэя

• Краявіды Глуску
• 

  Падмуркі касьцёла

• 

  Паўночна-заходняя курціна фартэцыі

• 

  Рэшткі паўднёвага землянога бастыёна

• 

  Гістарычная забудова

• 

  Даўняя камяніца

• 

  Мяшчанская забудова

• 

  Вуліца мястэчка

• 

  Вуліца

Вядомыя асобы

• Янка Бобрык (1905—1942) — беларускі паэт
• Сяргей Грахоўскі (1913—2002) — беларускі паэт
• Аляксандар Тарасевіч (XVIІ — пач. XVIІІ стст.) — гравёр і мастак

Літаратура

• І. У. Ганецкая. Н. М. Дубіцкая. Л. У. Дучыц. М. М. Крывальцэвіч. М. І. Лашанкоў. А. А. Ярашэвіч. Глуская зямля: дыялог з гісторыяй. — Глуск, 1999.
• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т.Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. ISBN 985-11-0041-2.
• Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4.
• Iрына Ганецкая. Глускi замак: гiсторыя аднаго помнiка у асобах // Беларускi гiстарычны часопiс. — 2006. — N 9. — С. 22—29.
• Hłusk // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom III: Haag — Kępy. — Warszawa, 1882. S. 78—79.

Вонкавыя спасылкі

 Глуск — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• мяст. Глуск на Radzima.org
• Здымкі на Globus.tut.by