Конрад Валенрод (паэма)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Конрад Валенрод, малюнак Уладзіслава Маяраноўскага (1844)

Ко́нрад Валенро́д — раман-паэма Адама Міцкевіча, якая апісвае падзеі літоўскай і прускай гісторыі[1], напісаная ім у Пецярбургу паміж 1824 і 1828 гадамі. Выдадзеная ў лютым 1828 году паэма лічыцца адным з найбольш знакамітых літаратурных твораў польскага рамантызму.

Сюжэт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пры нападзе на літоўскую вёску немцы сярод іншых выкрадаюць хлопчыка Альфа. Хлопца прымае да сабе і выхоўвае як роднага сына сам Вялікі магістар Вінрых. Нягледзячы на добрае абыходжаньне з боку немцаў хлопец, зьнешне скарыўшыся, употай трымае нянавісьць да Ордэну захоўваючы гарачую любоў да зьнявечанай Радзімы, якую падаграе палонны літоўскі пясьняр, які нагадвае яму, што Альф павінен спачатку даведацца ад немцаў усё, а затым выкарыстаць веды супраць іх: «адзінай зброяй нявольнікаў ёсьць здрада». У першай жа сутычцы зь літоўцамі, у якой Альф бярэ ўдзел, ён пераходзіць на бок літоўцаў і дапамагае ім перамагчы. За ўдзел у бітве, ягоную адвагу і здольнасьць камандаваць у баі літоўскі князь Кейстут аддае Альфу сваю дачку Альдону.

Першае выданьне Конрада Валенрода, Пецярбург (1828)

Тым ня менш, вайна працягваецца, Літва пакутуе ўсё больш і больш. Альф наведвае Ерусалім, пазьней выдае сабе за загінуўшага ў Сьвятой Зямлі пры невядомых абставінах графа Конрада Валенрода. Стары пясьняр падарожнічае зь ім у вобразе старога манаха Гальбана. Альф-Валенрод у сутычках з маўрамі і на рыцарскіх турнірах здабывае сабе вялікую славу. Па прыбыцьці ў ордэнскія ўладаньні, рэзыдэнцыю Вялікіх магістраў крэпасьць Марыенбург Альф удзельнічае ў выбарах новага Вялікага магістра, дзе яго абіраюць пад імем слыннага і шляхетнага Конрада Валенрода.

Між тым, Альдона ўвесь гэты час праводзіла ў манастыры ў вежы недалёк ад Марыенбургу. Пасьля вяртаньня і абраньня Альф-Валенрод часта наведвае яе ноччу і гаворыць зь ёй пад вокнамі вежы. Між тым, пад ціскам з боку братоў-рыцараў Ордэну распачынаецца новая вайна зь Літвой. Падчас галоўнай бітвы Валенрод першым уцякае з поля бою, падстаўляючы нямецкае войска, якое прайграе бітву. Ацалелыя войскі церпяць ад голаду, бо іхныя запасы зьнішчаны літоўцамі. Нарэшце, наступае холад. Валенрод не клапоціцца аб захаваньні рэшткаў сваёй арміі, шмат рыцараў гіне ад голаду і маразоў.

Валенрода падазраюць у здрадзе, але і ён больш ня хоча помсьціць. Лічачы што ён поўнасьцю выканаў сваю клятву Валенрод-Альф вырашае бегчы разам з Альдонай, але састарэлая Альдона ня хоча варушыць былыя адносіны і адмаўляе Альфу, жадаючы пакінуць усё так як ёсьць. Уначы да Валенрода прыходзяць змоўшчыкі, каб забіць яго, але той перш пасьпявае выпіць келіх з атрутаю. Даведаўшыся пра сьмерць Альфа ў сваёй вежы ня вытрымаўшы гора памірае і Альдона.

Пераклады на беларускую мову[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На беларускую мову сярод іншых пісьменьнікаў паэму часткова аба цалкам перакладалі Адам Гурыновіч[2], Арцём Вярыга-Дарэўскі[3], Пятро Бітэль, Кастусь Цьвірка[4].

Цікавыя факты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Пры выданьні паэмы ў Расейскай Імпэрыі з тэксту рамана былі адцэнзараваныя радкі «Ты нявольнік, адзінай зброяй нявольнікаў ёсьць здрада» (Tyś niewolnik, jedyna broń niewolników jest zdrada)[5]
  • Сярод некаторых прыхільнікаў тэорыі замаскаванага гістарызму рамана, паэма ўспрымаецца як алегорыя на праблемы польскіх патрыятычных колаў XIX стагодзьдзя.
  • Ад назвы раману паходзіць тэрмін «Валенрадызм», які вызначае этычна-маральныя палажэньні польскіх народна-вызваленчых рухаў, якія мелі за аснову дактрыну Ніколы Макіявэлі[6][7].
  • «Конрад Валенрод» двойчы быў адаптаваны для опэры: опэра «Літвіны» (па-італьянску: I Lituani) Амількарэ Панк'елі і «Конрад Валенрод» Уладзіслава Жэленскага (1885). Пад уражаньнем ад паэмы Міцкевіча Фрэдэрык Шапэн натхніўся на напісаньне сваёй ​​«Балады №1 соль мінор»[1].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б Jonathan Bellman (2009). Chopin's Polish Ballade Op. 38 as Narrative of National Martyrdom. Oxford University Press US. p. 72. ISBN 978-0-19-533886-7.
  2. ^ Нацыянальнае канструяваньне Міцкевіча, Андрэй Катлярчук.
  3. ^ Вярыга-Дарэўскі Арцём, Леанiд Маракоў.
  4. ^ Філаматы і філарэты, Зборнік.
  5. ^ Ludwik Bazylow, Polacy w Petersburgu, 1984, s. 138—139.
  6. ^ Christopher John Murray (2004). Encyclopedia of the Romantic Era, 1760-1850, volume 2. Taylor & Francis. p. 740. ISBN 978-1-57958-422-1
  7. ^ Czeslaw Milosz (1984). History of Polish Literature. University of California Press. p. 220. ISBN 978-0-520-04477-7

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]