Жан-Жак Русо

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Жан-Жак Русо
Jean-Jacques Rousseau
Русо ў 1753 годзе працы Марыса Кантэна дэ Ля Тура
Русо ў 1753 годзе працы Марыса Кантэна дэ Ля Тура
Дата нараджэньня 28 чэрвеня 1712
Месца нараджэньня Жэнэва, Швайцарыя
Дата сьмерці 2 ліпеня 1778
Месца сьмерці Эрмэнанвіль, Каралеўства Францыя
Школа/традыцыя Рамантызм
Асноўныя зацікаўленасьці палітычная філязофія, музыка, адукацыя, літаратура

Жан-Жак Русо́ (па-француску: Jean-Jacques Rousseau; 28 чэрвеня 1712, Жэнэва, Швайцарыя2 ліпеня 1778, Эрмэнанвіль, Каралеўства Францыя) — францускі й швайцарскі філёзаф, пісьменьнік і кампазытар XVIII стагодзьдзя францускага рамантызму. Ягоная палітычная філязофія значна паўплывала на Вялікую францускую рэвалюцыю, а таксама агульнае разьвіцьцё сучасных палітычнай, сацыялягічнай і пэдагагічнай думкі. Русо распрацаваў прамую форму панаваньня народа дзяржавай — прамую дэмакратыю, якая выкарыстоўваецца й па гэты дзень, напрыклад у Швайцарыі.

На зьмену барочнаму рацыяналізму XVIII стагодзьдзя прыйшоў сэнтымэнталізм, галоўнай асаблівасьцю якога была новая культурная бруя, ейнай крыніцай было пачуцьцё. Яно змяніла культурнага чалавека, ягонае стаўленьне да самога сябе, да людзей, да прыроды й да культуры. Самым арыгінальным і ўплывовым прадстаўніком і правадніком гэтага кірунку быў Жан-Жак Русо. Ягоны раман «Эміль, ці пра выхаваньне» зьяўляецца трактатам пра адукацыю чалавека на атрыманьне грамадзянкай пазыцыі. Ягоны сэнтымэнтальны раман «Жулі, ці Новай Элаіза» меў важнае значэньне для разьвіцьця прад-рамантызма[1] й рамантызма ў мастацкай літаратуры[2].

Русо быў пасьпяховым музыкальным кампазытарам. Ён напісаў 7 опэраў, а таксама музыку ў іншых формах, і ён зрабіў унёсак у музыку як тэарэтык. У пэрыяд Вялікай францускай рэвалюцыі, Русо быў самым папулярным з філёзафаў сярод чальцоў якабінскага клюб. Русо быў перапахаваны як нацыянальны герой у Пантэоне ў Парыжы, у 1794 годзе, праз 16 гадоў пасьля сваёй сьмерці.

Пэдагагічная дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Тэорыя натуральнага выхаваньня: выхаваньне будзе садзейнічаць разьвіцьцю чалавека толькі ў тым выпадку, калі набудзе натуральны, прыродамэтазгодны характар. У выхаваньні ўдзельнічаюць прырода, людзі і рэчы: «Унутранае разьвіцьцё нашых здольнасьцяў і нашых ворганаў ёсьць выхаваньне, якое атрымоўваецца ад прыроды, а навучаньне таму, як карыстацца гэтым разьвіцьцём, ёсьць выхаваньне з боку людзей, набыцьцё ж уласнага досьведу адносна прадметаў, якія даюць успрыманьні, ёсьць выхаваньне з боку рэчаў».

Русо патрабаваў дбайнага вывучэння дзіцяці, добрага веданьня ягоных ўзроставых і індывідуальных асаблівасьцяў. Выхавальнік не павінен навязваць дзіцяці (які ідэальны ад прыроды) свае погляды і перакананьні, гатовыя маральныя правілы, а павінны даць яму расьці і разьвівацца вольна, адпаведна ягонай прыродзе і па магчымасьці адхіляць усё тое, што гэтаму можа перашкодзіць. Натуральнае выхаваньне — гэта вольнае выхаваньне.

«Мэтад натуральных наступстваў» — гарачы прас. «Ён павінны жадаць толькі тое, што вы жадаеце прымусіць яго рабіць». Не саслоўнае, не прафэсійнае, а агульначалавечае выхаваньне. «Прывучайце дзяцей да выпрабаваньняў».

Першы пэрыяд — ад нараджэньня да 2 гадоў (да зьяўленьня маўленьня) — фізычнае выхаваньне. Другі пэрыяд — ад 2 да 12 — «сон розуму», разьвіцьцё зьнешніх пачуцьцяў. Трэці пэрыяд — ад 12 да 15 — разумовае і працоўнае выхаваньне. Чацьверты пэрыяд — ад 15 да паўналецьця, «пэрыяд бур і запалу» — маральнае выхаваньне. Русо штучна разьяднаў разьвіцьцё адчуваньняў і разважаньня і выказаў неадпаведную рэчаіснасьці згадку, што дзеці да 12 гадоў няздольныя да абагульненьняў і таму іхняе навучаньне варта адтэрмінаваць да дванаццацігадовага ўзросту. Ён адмаўляў падручнікі і заўсёды ставіў выхаванца ў становішча дасьледчыка, які адчыняе навуковыя ісьціны. «Хай ён не завучвае навуку, а выдумляе яе сам». Пасьля 15: выпрацоўка добрых пачуцьцяў, добрых меркаваньняў і добрай волі. Непасрэднае сутыкненьне з чалавечым горам і няшчасьцем, а таксама добрыя прыклады.

Выхаваньне жанчыны: падпарадкаваньне і пакора, здольнасьць засвоіць чужыя погляды, нават калі яны не супадаюць зь яе ўласнымі; вядзеньне гаспадаркі, уменьне падабацца і быць карыснай мужу; усялякая дзеўчына павінная спавядаць рэлігію маці, а ўсялякая жонка — рэлігію мужа.

Асоба[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Лёс Русо, які шмат у чым залежыў ад ягоных асабістых уласьцівасьцяў, у сваю чаргу кідае сьвятло на ягоную асобу, тэмпэрамэнт і густ, якія адбіліся ў ягоных творах. Біёграфу даводзіцца, перш за ўсё, адзначыць поўную адсутнасьць правільнага вучэньня. Дэйвід Юм нават адмаўляў Русо ў гэтым, знаходзячы, што ён мала чытаў, мала бачыў і быў пазбаўлены ўсялякага жаданьня бачыць і назіраць. Русо быў абвінавачаны ў «дылетантызме» нават у тых прадметах, якімі ён адмыслова займаўся, то бок батаніка й музыка.

Русо быў несумненна бліскучым стылістам, але не дасьледчыкам ісьціны. Нэрвовая рухомасьць была сьледзтвам любові Русо да прыроды. Яму было цесна ў горадзе, ён прагнуў адзіноты, каб даць волю мроям сваёй фантазіі й гаеньню ранаў самалюбства. Нясьмелы па натуры й нязграбны па адсутнасьці выхаваньня, зь мінулым, з-за якога яму прыходзілася аб’яўляць «забабонамі» звычаі й паняткі сучаснікаў, Русо ў той жа час ведаў сабе кошт, прагнуў славы літаратара й філёзафа, і таму адначасова й пакутаваў у грамадзтве, і праклінаў яго за гэтыя пакуты.

Разрыў з грамадзтвам быў для яго тым больш немінучы, што ён, пад уплывам глыбокай, прыроджанай падазронасьці й запальчывага самалюбства, лёгка парываў з самымі блізкімі людзьмі. Разрыў апыняўся непапраўным з прычыны дзіўнай «няўдзячнасьці» Русо, ягонай злапомнасьцю, але й схільнасьці забываць учынёныя яму дабрадзействы.

Спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ «Preromanticism Criticism». Enotes.com.
  2. ^ Robert Darnton, «The Great Cat Massacre», chapter 6.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Жан-Жак Русосховішча мультымэдыйных матэрыялаў