Койданаўскі раён

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка
Койданаўскі раён
(Дзяржынскі раён)
Coat of Arms of Dziaržynsk, Belarus.png
Герб
Агульныя зьвесткі
Краіна Беларусь
Уваходзіць у Менская вобласьць
Адміністрацыйны цэнтар Койданаў
Найбольшы горад Койданаў
Іншыя буйныя гарады Фаніпаль
Дата ўтварэньня 17 ліпеня 1924
Насельніцтва (2009) 61 252[1]
Шчыльнасьць 45,56 чал./км²
Плошча 1151,85[2] км²
Месцазнаходжаньне Койданаўскага раёну
Койданаўскі раён на мапе
Мэдыя-зьвесткі
Часавы пас UTC +3
Тэлефонны код +375-17-16
Паштовыя індэксы 222 7хх
Афіцыйны сайт
Commons-logo.svg   Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы

Ко́йданаўскі раён1932 году — Дзяржы́нскі раён) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Менскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну складае 1,2 тыс. км²[2]. Насельніцтва — 61 252[1] чалавекі (2009). Адміністрацыйны цэнтар — места Койданаў.

Геаграфічнае становішча[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мяжуе са Стаўпецкім, Валожынскім, Менскім і Ўзьдзенскім раёнамі Менскай вобласьці.

Рэльеф і карысныя выкапні[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паўночную частку раёну займае Менскае ўзвышша, дзе знаходзіцца найвышэйшы пункт Беларусі — гара Сьвятая (345 м). Паўднёвую частку раёну займае Стаўпецкая раўніна.

Клімат і расьліннасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Клімат умерана кантынэнтальны. Сярэдняя тэмпэратура студзеня -6,7 °С, ліпеня 17,6 °С. Ападкаў 625 мм. Вэгетацыйны пэрыяд — 188 дзён. Пад лясамі 31% тэрыторыі раёну (хваёвыя, бярозавыя, яловыя).

Гідраграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Галоўныя рэкі — Вуса з прытокамі Ператуць, Вязенская, на ўсходзе рака Жэсьць з Алёхаўкай.

Гаспадарчая дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мяса-малочная жывёлагадоўля, птушкагадоўля. Пасевы льну, зерневых і кармавых культураў, бульбы. Прадпрыемствы лёгкай, харчовай, мэталаапрацоўчай прамысловасьці, па вытворчасьці будматэрыялаў.

Па тэрыторыі раёну праходзіць чыгунка і аўтамагістраль МенскБерасьце, аўтамабільныя дарогі ад Койданава на Барысаў, Івянец, Заслаўе.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Захаваліся помнікі архітэктуры: капліца-пахавальня (пачатак ХХ ст.) у в. Баравое, Усьпенскі касьцёл (2-я палова XVIII ст.) у в. Волма; сядзібы (ХІХ ст.) у в. Волма і Вялікія Навасёлкі, Сьвята-Пакроўская царква (сярэдзіна ХІХ ст.) у в. Дабрынёва, сядзібна-паркавы ансамбль і Сьвята-Мікалаеўская царква ў в. Станькава, касьцёл (1836) у в. Старынкі, жылыя будынкі (ХІХ ст.) у мястэчку Негарэлае.

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вёска Станькава — радзіма дзяржаўнага дзеяча, калекцыянэра й нумізмата Эмэрыка Чапскага (18281896), в. Крыловічы — аднаго з фундатараў беларускага тэатру Ўладзімера Крыловіча (18951937), в. Віцкаўшчына — беларускага гісторыка, этнографа, краязнаўцы Мікалая Ўлашчыка (19061986), в. Бакінава — паэта Станіслава Шушкевіча (19081991), в. Скварцы — беларускага пісьменьніка Лукаша Калюгі (19091937), в. Шпількі — контр-адмірала Героя Савецкага Саюзу Антона Гурына (19101962), в. Машчонае — навукоўцы-эканаміста, акадэміка НАН Беларусі Ф. З. Марцінкевіча (19201992), в. Малыя Навасёлкі — гісторыка, ляўрэата Дзяржаўнай прэміі Беларусі Міколы Ермаловіча (19212000), в.Навасёлкі - беларускага пэдагога, доктара пэдагагічных навук (1999), прафэсара (2000) Івана Цыркуна (нарадзіўся 1950), в. Скварцы — мовазнаўцы, акадэміка НАН Беларусі Мікалая Бірылы (19231992), в. Баравое — фізыка, акадэміка НАН Беларусі Леаніда Валадзько (19281978) ды філёзафа, член-карэспандэнта АН Беларусі (1989), доктара філязофскіх навук (1984), прафэсара (1985) Антона Савасьцюка (19271998), в. Грычына — паэта, публіцыста, перакладчыка Івана Калесьніка (19321979), в. Волма — беларускага гісторыка Станіслава Рудовіча.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У склад Койданаўскага раёну ўваходзяць 275 паселішчаў.

Згодна з афіцыйнай клясыфікацыяй, раён адміністрацыйна падзяляецца на 1 горад і 1 пасёлак гарадзкога тыпу раённага падначаленьня, 1 пасялковы савет і 12 сельсаветаў: Фаніпаль (горад), Негарэлае (пасёлак гарадзкога тыпу), Негарэльскі пасялковы савет, Бараўскі сельсавет, Волменскі сельсавет, Дзямідавіцкі сельсавет, Койданаўскі сельсавет, Дабрынёўскі сельсавет, Ляхавіцкі сельсавет, Негарэльскі сельсавет, Путчынскі сельсавет, Рубілкаўскі сельсавет, Станькаўскі сельсавет, Старынкаўскі сельсавет і Фаніпальскі сельсавет.

Назвы населеных пунктаў Койданаўскага раёну, якія не існуюць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Альхоўка, Анопаль, Атрачы, Бабаўцы, Бабкі, хутар Багулянка, Балоцічы, Бараўскія, Барлыгі, Бельдзюкі, Бліндажы, Бортнікі, Бразаўшчына, Брумараўшчына, Брыгідава, Бяляніца, Бяляўшчына, Бярозаўка, Ванячае, Вапельня, Вільшчына, Востраў, Вуглы, Гай, Гайбуты, Галабурды, Галенава, Гарэнаўка, Глінішча, Глыбокае, Горкі, Граніцы, Гуршчына, Дзярмілаўка, Дубава, Дубінцы, Дуброўка, Драчнікі, Дулічы, Ёсаўка, Жаброўшчына, Жувайды, Заграддзе, Загараны, Зады, Залеглі, Занеўшчына, Заслаўка, хутар Зварыкаўшчына, Зубава, Ільіча, Казакоўшчына, Калодзішча, Капыліншчына, Кастрыкаўшчына, Кастрычнік, Кімбары, Кірсанава, Клаўцова, Клімы, Княгінічы, Копаць, Кудрыцкія, Кулакоўцы, Курмялёва, Лагі, Лайчыха, Лапцевічы, Ласічы, Латушкі, Леніна, Ліпні, Лісі Вугал, Ляснікоўка, Ляхаўка, Ляхаўшчына, Мажэйкі, Макаўчыцы, Малаткоўшчына, Мелешава, Малінка, Маргі, Марозаўшчына, Марэцкія, Месшава, Мехаўка, Мілашы, Мілашэўшчына, Мітраўшчына, Мяцяжы, Новая Асінаўка, Падгор'е, Паддуб'е, Падліп'е, Падшумаўшчына, Пазнякі, Папельнікі, хутар Пархімоўшчына, Пелікі, Петышы, Пельні, Перасветаўшчына, Платыка, Плевакі, Плятніца, Прыцыплены, Пунішча, Ражы, Ракаедаўшчына, Рапаўшчына, Рудоды, Русецкаўшчына, Рэпішча, Сажалкі, Свабода, Свярчкова, Серафімаўка, Сівожынка, Сітнікі, Скаробава, Слаўшчына, Сніткі, Сталіна, Станавішча, Старая Асінаўка, Страчаны, Ступкаўшчына, Стэфанова, Сходы, Сяркі, Табар, Траёўка, Тэкляпольле, Ульянава, Уліцкаўшчына, Філіпавічы, Хадасы, Хмялёўка, Чапа, Чапля, Чарвякова, Чырвоны Араты, Чырвоны Мак, Чырвоны Сьцяг, Швабаўшчына, Шляшыншчына, Штабеты, Шуткава, Шчыгельшчына, Шыркі, Энергія, Ясева, Яхімава[3].

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б Перепись населения — 2009. Минская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. ^ а б Государственный земельный кадастр Республики Беларусь(рас.) (па стане на 1 студзеня 2010 г.)
  3. ^ Населеныя пункты Дзяржынскага раёна, якія не існуюць. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 20.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Дзержинский район // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.— 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Койданаўскі раёнсховішча мультымэдыйных матэрыялаў