Любань

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Любань
Coat of Arms of Lubań, Belarus.png
Герб Любані
Першыя згадкі: 1566
Горад з: 1968
Вобласьць: Менская
Раён: Любанскі
Насельніцтва: 11,7 тыс. (2006)
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 1794
Паштовы індэкс: 222451
Геаграфічныя каардынаты: 52°46′55″ пн. ш. 28°03′09″ у. д. / 52.78194° пн. ш. 28.0525° у. д. / 52.78194; 28.0525Каардынаты: 52°46′55″ пн. ш. 28°03′09″ у. д. / 52.78194° пн. ш. 28.0525° у. д. / 52.78194; 28.0525
Любань на мапе Беларусі
Любань
Любань
Любань

Лю́бань — места ў Беларусі, на рацэ Арэса. Адміністрацыйны цэнтар Любанскага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва 11,7 тыс. чал. (2006). Знаходзіцца за 152 км на поўдзень ад Менску, за 25 км ад чыгуначнай станцыі Ўрэчча (лінія Баранавічы — Асіповічы); аўтамабільныя дарогі на Глуск, Жыткавічы, Вызну, Салігорск і Слуцак.

Любань — даўняе мястэчка гістарычнай Случчыны.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўспамін пра Любань як мястэчка Ярэміцкай воласьці Наваградзкага ваяводзтва датуецца 1566 годам. Мясьціна ўваходзіла ў склад Слуцкага княства і знаходзілася ў валоданьні Алелькавічаў.

Станам на 1560-я ў Любані было 35 двароў[1]. У 1582 сыны князя слуцкага Юрыя Алелькавіча падзялілі паміж сабою ўладаньні, што засталіся ім у спадчыну ад бацькі. Частка земляў і маёмасьці, у тым ліку Любань, трапіла да малодшага Алелькі — Аляксандра[2]. Цягам 15891621 Любань знаходзілася ў часовым валоданьні слуцкіх купцоў Тышэвічаў, якія трымалі мястэчка ў закладзе за грошы, пазычаныя ў іх князем. У 1617[1] мясьціна адыйшла да мужа памерлай Соф’і Алелькаўны Януша Радзівіла.

Станам на 1648 у Любані быў 81 двор, паводле іншых зьвестак на сяр. XVII ст. — 161 двор[1]. 28 лістапада 1661 князь Багуслаў Радзівіл выдаў статут, які рэгуляваў павіннасьці любанцаў. Мяшчане мусілі плаціць чынш, выконваць працы па аднаўленьні гацяў і плацінаў, будаваць масты. Жыхары мястэчка вызваляліся ад працаў на карысць князя. Б. Радзівіл зацьвердзіў самакіраваньне Любані ў на чале з бургамістрам, даў мяшчанам права апэляцыі да старосты Слуцкага княства. Магнацкая адміністрацыя ня мела права караць мяшчанаў — біць розгамі, кулакамі і інш. На 1682 — 100 двароў. У 1791 мястэчка ўвайшло ў склад новаўтворанага Случарэцкага павету.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Любань апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Бабруйскім павеце Менскай губэрні. 4 верасьня 1794 каля мястэчка адбылася бітва паміж 2-тысячным аддзелам паўстаўнцаў пад камандаю Стафана Грабоўскага і расейскімі карнікамі. У 1808 Любань увайшла ў склад Забалацкай воласьці. Станам на 1884 у мястэчку было 136 двароў. У 1839 тут адкрылася царкоўна-прыходзкая школа, у 1907 — народная вучэльня. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 157 двароў, на 1909 — 339 двароў.

У кастрычніку — лістападзе 1920 каля Любані праходзіла разьмежаваньне паміж бальшавікамі і польскім войскам. 26 траўня 1922 мястэчка ўвашло ў склад Слуцкага павету БССР. 17 ліпеня 1924 Любань зрабілася цэнтрам раёну. Станам на 1923 тут было 232 двары. 27 верасьня 1938 паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У Другую сусьветную вайну з 28 ліпеня 1941 да 30 чэрвеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У 1966 на поўнач ад Любані, на рацэ Арэса збудавалі вялікае вадасховішча. 7 сакавіка 1968 паселішча атрымала статус места. У красавіку 2009 мясцовыя ўлады разбурылі старадаўнюю драўляную сынагогу, не зважаючы на пратэсты грамадзкасьці[3].

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Любані працуюць 3 сярэднія, музычная і дзіцяча-юнацкая спартовая школы, 7 дашкольных установаў.

Мэдыцына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мэдычныя паслугі надаюць лякарня і паліклініка.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць дом культуры, 2 бібліятэкі.

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вуліцы і пляцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Цяперашняя назва Гістарычная назва
Інтэрнацыянальная вуліца Паддубская вуліца
Леніна вуліца Новажыдоўская вуліца
Тальская вуліца
Першамайская вуліца Надрэчная вуліца
Савецкая вуліца Шырокая вуліца[8]

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы харчовай, лёгкай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасьці. Рыбакамбінат «Любань».

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічае Любанскі музэй народнай славы. Спыніцца можна ў гасьцініцы «Любань»[9].

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Дом сьвятара (пач. ХХ ст.)
  • Могілкі габрэйскія
  • Сынагога (цяпер музычная школа)

У 1990-я ў Любані збудавалі касьцёл Маці Божай Фацімскай і царкву Праабражэньня Гасподняга (МП).

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Сынагога (ХІХ ст.)

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Любань // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 225.
  2. ^ Сіняк Н. У Вялікім княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай // Памяць: гіст.-дакум. хроніка Любанскага раёна. / Рэд.-уклад. В. Р. Феранц; Рэдкал.: В. А. Сойка , Н. М. Сiняк i iнш. — Мiнск: Ураджай, 1996. — 439 с.: iл.
  3. ^ Абакунчык Г. Любань: разбураная драўляная сынагога, ідзе змаганьне за другую // «Радыё Свабода», 13 траўня 2009.
  4. ^ Карпіевіч Д. Любань // Памяць: гіст.-дакум. хроніка Любанскага раёна. / Рэд.-уклад. В. Р. Феранц; Рэдкал.: В. А. Сойка , Н. М. Сiняк i iнш. — Мiнск: Ураджай, 1996. — 439 с.: iл.
  5. ^ Удальцоў В. Любань // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1997. С. 410.
  6. ^ Любань // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.
  7. ^ Удальцоў В. Любань // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1997. С. 409.
  8. ^ Горад Любань (гістарычная даведка). ЛюбаншчынаПраверана 2 верасьня 2012 г.
  9. ^ Любань // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Любаньсховішча мультымэдыйных матэрыялаў