Дуга Струвэ

Геадэзічная дуга Струвэ
Struve Geodetic Arc*
Сусьветная спадчына ЮНЭСКО
Краіна	Беларусь Эстонія Фінляндыя Латвія Летува Нарвэгія Малдова Расея Швэцыя Украіна
Тып	Культурны
Крытэры	ii, iv, vi
Спасылка	1187
Рэгіён**	Эўропа і Паўночная Амэрыка
Гісторыя ўключэньня
Уключэньне	2005  (29-я сэсія)
* Назва ў афіцыйным сьпісе па-ангельску ** Рэгіён паводле клясыфікацыі ЮНЭСКО

Геадэзічная дуга Струвэ — сетка з 265 пунктаў, якія ўяўлялі сабой закладзеныя ў зямлю каменныя кубы памерам 2 на 2 мэтры, працягласьцю больш за 2820 кілямэтраў. Стваралася з мэтай вызначэньня парамэтраў Зямлі, яе формы і памеру.

Геадэзічная дуга Струвэ была вымераная за 40 гадоў, з 1816 да 1855 гг., на працягу 2820 км ад Фугленэсу недалёка ад мыса Норд-Кап у Нарвэгіі (шырата 70° 40′ 11″ п. ш.) да Ізмаілу паблізу Чорнага мора (шырата 45° 20′ 03″ пн. ш.), што ўтварыла дугу мэрыдыяна з амплітудай 25° 20′ 08″.

У цяперашні час пункты дугі можна знайсьці на тэрыторыі Нарвэгіі, Швэцыі, Фінляндыі, Расеі, Эстоніі, Латвіі, Летувы, Беларусі, Малдовы і Ўкраіны. Гэтыя краіны 28 студзеня 2004 г. зьвярнуліся ў Камітэт ЮНЭСКО па Сусьветнай спадчыне з прапановай аб наданьні 34 пунктам Дугі Струвэ, якія захаваліся да нашых дзён, статусу Помніка Сусьветнай спадчыны.

Каардынаты дугі

Нарвэгія

Самы паўночны пункт Дугі Струвэ, Хамэрфэст, Нарвэгія

• «Фугленэс» у Хамэрфэсце 70°40′12″ пн. ш. 23°39′48″ у. д.
• «Райпас» у Алце 69°56′19″ пн. ш. 23°21′37″ у. д.
• «Luvdiidcohkka» у Каўтакейна 69°39′52″ пн. ш. 23°36′08″ у. д.
• «Baelljasvarri» у Каўтакейна 69°01′43″ пн. ш. 23°18′19″ у. д.

Швэцыя

• 68°15′18″ пн. ш. 22°58′59″ у. д.
• 67°16′36″ пн. ш. 23°14′35″ у. д.
• 66°38′47″ пн. ш. 23°46′55″ у. д.
• 66°01′05″ пн. ш. 23°55′21″ у. д.

Фінляндыя

• «Стуор-Ойві» (зараз «Стуораханаайві») ў раёне гары Тарвантаваара, Энантэкіё 68°40′57″ пн. ш. 22°44′45″ у. д.
• «Авасакса» на скале Аавасакса, Юлітарнія 66°23′52″ пн. ш. 23°43′31″ у. д.
• «Тарнэа» на званіца царквы Алатарніа, Тарнія 65°49′48″ пн. ш. 24°09′26″ у. д.
• «Пуалака» на гары Аравівуоры, Карпілахці 61°55′36″ пн. ш. 25°32′01″ у. д.
• «Парлом II» на гары Тарнікаліа ў Парламі, Лапінярві 60°42′17″ пн. ш. 26°00′12″ у. д.
• «Свартвіра» на выспе Муставііры, Пюхцяа 60°16′35″ пн. ш. 26°36′12″ у. д.

Расея

«Кропка Z», в. Гоглянд

• «Пункт Мякіпялюс» — в. Гоглянд 60°04′27″ пн. ш. 26°58′11″ у. д.
• «Кропка Z» — в. Гоглянд 60°5′9.8″ пн. ш. 26°57′37.5″ у. д.

Эстонія

• 59°03′28″ пн. ш. 26°20′16″ у. д.
• 59°02′54″ пн. ш. 26°24′51″ у. д.
• «Дорпат» (Абсэрваторыя Тарту) 58°22′43.64″ пн. ш. 26°43′12.61″ у. д.

Латвія

• 56°50′24″ пн. ш. 25°38′12″ у. д.
• 56°30′05″ пн. ш. 25°51′24″ у. д.

Летува

• 55°54′09″ пн. ш. 25°26′12″ у. д.
• 54°55′51″ пн. ш. 25°19′00″ у. д.
• 54°38′04″ пн. ш. 25°25′45″ у. д.

Беларусь

в. Шчакоцк, Іванаўскі раён, Беларусь

На тэрыторыі Беларусі знаходзіўся 31 пункт дугі. У 2001 годзе сіламі спэцыялістаў «Белаэракосмагеадэзіі» былі знойдзеныя 19 пунктаў, закладзеных у пэрыяд з 1825 па 1826 год. З усіх 10 краін, па тэрыторыі якіх праходзіла Дуга Струвэ, тут знойдзена найбольшая колькасьць геадэзычных пунктаў. Уключаныя ў сьпіс ЮНЭСКО такія беларускія пункты:

• Тупішыкі, Ашмянскі раён (54°17′29″ пн. ш. 26°2′43″ у. д.)
• Лапаты, Шчучынскі раён (53°33′37″ пн. ш. 24°52′11″ у. д.)
• Асаўніца, Іванаўскі раён 52°17′21″ пн. ш. 25°38′58″ у. д.
• Чэкуцк, Іванаўскі раён (52°12′55″ пн. ш. 25°33′12″ у. д.)
• Лескавічы, Іванаўскі раён (52°9′38″ пн. ш. 25°34′17″ у. д.)

Іншыя пункты на тэрыторыі рэспублікі:

Гарадзенская вобласьць

• Дзергелі, Зэльвенскі раён
• Тарасаўцы, Дзятлаўскі раён
• Пуцэвічы, Навагрудзкі раён
• Амальенгоф, Навагрудзкі раён
• Дакудава, Лідзкі раён
• Іўе, Іўеўскі раён
• Даўкны, Воранаўскі раён
• Віднопаль, Іўеўскі раён
• Лойцы, Ашмянскі раён
• Дэйбісі, Ашмянскі раён
• Канрады, Астравецкі раён

Берасьцейская вобласьць

• Белін астра, Драгічынскі раён
• Опаль, Іванаўскі раён
• Безьдзеж, Драгічынскі раён
• Гаць, Івацэвіцкі раён
• Марынус, Івацэвіцкі раён

Малдова

Самы паўднёвы пункт Дугі Струвэ ў вёсцы Старая Някрасаўка (Адэская вобласьць), Украіна

Сяло Рудзь 48°19′05″ пн. ш. 27°52′35″ у. д. на поўначы Малдовы ўваходзіць у лік аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО, бо празь яго праходзіць Дуга Струвэ. Раней у Малдове было 27 стаяначных пунктаў, па якіх праводзіліся абмеры для складаньня міжнародных мапаў. У цяперашні час у краіне застаўся толькі адзін пункт у сяле Рудзь. Ён знаходзіцца ў яблыневым садзе, за 300 мэтраў ад аўтатрасы Сарокі — Атакі.

Украіна

• Кацярынаўка, Хмяльніцкая вобласьць (49°33′57″ пн. ш. 26°45′22″ у. д.)
• Фельчын, Хмяльніцкая вобласьць (49°19′48″ пн. ш. 26°40′55″ у. д.)
• Баранаўка, Хмяльніцкая вобласьць (49°08′55″ пн. ш. 26°59′30″ у. д.)
• Стара-Някрасаўка, Адэская вобласьць (45°19′54″ пн. ш. 28°55′41″ у. д.)

Дуга Струвэ ў нумізматыцы

Беларусь

Манэта «Дуга Струвэ». Авэрс

Рэвэрс

29 сьнежня 2006 году Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь увёў у абарачэньне памятную манэту «Дуга Струвэ» наміналам 1 і 20 беларускіх рублёў. Выпуск памятных манэтаў быў прымеркаваны да важнай падзеі для Рэспублікі Беларусь: у 2005 годзе 5 з выяўленых 19 пунктаў дугі былі ўнесеныя ў сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. Манэты вылучаюцца арыгінальнай формай. На авэрсным баку манэт выяўленыя: уверсе зьлева — рэльефная выява дзяржаўнага гербу Рэспублікі Беларусь; справа — надпіс «Рэспубліка Беларусь»; у цэнтры — контурная выява Рэспублікі Беларусь і схема пунктаў Дугі Струвэ на яе тэрыторыі; унізе ўказаныя проба сплаву і намінал — «20 рублёў» на срэбнай і «1 рубель» на медна-нікелевай, а таксама на кожнай з манэтаў — год чаканкі.

Глядзіце таксама

• Васіль Струвэ

Вонкавыя спасылкі

 Дуга Струвэ — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• Фотаздымак Пункта Мякіпялюс
• Дуга Струвэ ў Малдове
• Struve Geodetic Arc
• Struve-Tenner Meridian Arc