Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1389—1392 гадоў
|
Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1389—1392 гадоў
|
|||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
Частка барацьбы за ўладу Вітаўта і Ягайлы
|
|||||||||
|
|||||||||
|
Супернікі
|
|||||||||
 Тэўтонскі Ордэн Жамойць Рускія княствы |
 Вялікае Княства Літоўскае Польскае Каралеўства |
||||||||
|
Камандуючыя
|
|||||||||
| Вітаўт Конрад Цёльнэр фон Ротэнштайн Конрад фон Валенродэ |
Ягайла Скіргайла |
||||||||
Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1389—1392 гадоў — другая грамадзянская вайна паміж Ягайлам, каралём польскім і вялікім князем літоўскім, і ягоным стрыечным братам Вітаўтам. Прадметам спрэчкі было кіраваньне Вялікім Княствам Літоўскім, на той час — найбуйнейшай дзяржавай у Эўропе[1]. Вайна была другім этапам грамадзянскага канфлікту паміж прыхільнікамі і праціўнікамі збліжэньня Вялікага Княства Літоўскага і Польскага Каралеўства. Ягайла зьяўляўся каралём Польшчы з 1386 году і паставіў свайго брата Скіргайлу на пасаду кіраўніка Вялікага Княства Літоўскага. Скіргайла ня меў шырокай падтрымкі, і Вітаўт паспрабаваў зрынуць яго. Пасьля таго, як першая спроба захапіць сталіцу Вільню скончылася няўдала, Вітаўт утварыў альянс з Тэўтонскім Ордэнам — іхным агульным ворагам — толькі таму, што Вітаўт і Ягайла істотна перасварыліся падчас грамадзянскай вайны 1381-1384 гадоў, калі Вялікі князь Літоўскі Кейстут, ягоны сын Вітаўт і іншыя прыхільнікі самастойнасьці Вялікага Княства Літоўскага пацярпелі паразу. Вітаўт з крыжакамі ажыцьцявілі няўдалую спробу асады Вільні ў 1390 годзе. Праз год ці два стала зразумела, што ніводны з бакоў ня зможа дасягнуць хуткай перамогі, і Ягайла прапанаваў кампраміс: Вітаўт становіцца Вялікім князем літоўскім і намесьнікам Ягайлы. Гэтая прапанова была замацаваная ў Востраўскім пагадненьні 1392 году, пасьля чаго Вітаўт разарваў дамову пра садзеяньне з крыжакамі. Вітаўт кіраваў Вялікім Княствам Літоўскім наступныя 38 гадоў, і гэта дазволіла захаваць мір паміж стрыечнымі братамі.
[рэдагаваць] Прычыны канфлікту
Гедымінавічы стварылі дзяржаву, якая ахоплівала тэрыторыі сучасных Беларусі, Летувы, Украіны, Прыднястроўя, часткова Польшчы і Расеі. Гедымін памёр у 1341 годзе, пасьля чаго ягоныя сыны Альгерд і Кейстут — бацькі Ягайлы і Вітаўта — мірна кіравалі Вялікім Княствам. Аднак пасьля сьмерці Альгерда ў 1377 годзе Кейстут, Ягайла і Вітаўт пачалі барацьбу за ўладу. Падчас іхнага першага канфлікту, грамадзянскай вайны 1381-1384 гадоў, Вітаўт і Ягайла абодва заключалі альянсы з Тэўтонскім Ордэнам, якія праіснавалі дастаткова кароткі час. Вітаўт ня здолеў захапіць трон і ў выніку прымірыўся зь Ягайлам у 1384 годзе. Ягайла ўтварыў новы альянс, калі ён ажаніўся з каралевай Польшчы Ядвігай у лютым 1386 году[1] і быў каранаваны каралём Польшчы. З-за таго, што Ядвіга зьяўлялася чальцом шэрагу выбітных эўрапейскіх родаў, гэты шлюб патрабаваў пэўных саступак з боку Вялікага Княства. Як перадумова шлюбу, у жніўні 1385 году была падпісаная Крэўская вунія, якая ўключала абавязак лідараў адмовіцца ад паганства на карысьць хрысьціянізацыі іхных земляў, і ўсталёўвала асабістую унію паміж Польшчай і Вялікім Княствам. Крэўская унія зьяўлялася нэгатыўным крокам для Тэўтонскага Ордэна, бо яна яднала Польшчу і Вялікае Княства — дзьве варожыя для Ордэна дзяржавы — а хрысьцянізацыя Літвы пазбаўляла крыжакоў ідэалягічнай падставы вядзеньня вайны супраць гэтай дзяржавы[2]. З гэтай прычыны Тэўтонскі Ордэн шукаў шляхоў скасаваць Польска-Літоўскую унію, у прыватнасьці, Ордэн прад’яўляў патрабаваньні на Жмудзь — заходнюю частку тэрыторыі Вялікага Княства, якая мела выхад да Балтыйскага мора[3], а таксама адмаўляліся прызнаваць хрост Ягайлы, які адбыўся ў 1386 годзе[4].
Вітаўт стаў князем Горадні і Падляшша. Ягайла прызначыў свайго брата Скіргайлу рэгенам Вялікага Княства Літоўскага[5][4]. Скіргайла, які, апроч іншага, кіраваў родавым маёнткам Вітаўта ў Троках, меў нэгатыўнае стаўленьне з боку шляхты Вялікага Княства Літоўскага. Зь іншага боку, Вітаўт усё ў большай ступені рабіўся папулярным, Ягайла пачаў бачыць у ім суперніка[6](лет.). Вітаўта падтрымлівала насельніцтва Вялікага Княства, якое абуралася польскай інтэрпрэтацыяй нядаўняй Крэўскай уніі[7]. Гэтая частка насельніцтва імкнулася прытрымлівацца яўных прававых межаў і захаваць афіцыйныя пасады ва ўладзе для прадстаўнікоў Вялікага Княства Літоўскага[4]. Эліты Вялікага Княства таксама адмаўляліся прызнаваць зьмены ва ўрадзе, якія ажыцьцявіў Ягайла[6].
[рэдагаваць] Крыніцы
- ^ a b Sruogienė-Sruoga, Vanda (Winter 1987). «Jogaila (1350–1434)». Lituanus 4 (33). ISSN 0024-5089
- ^ Michaud, Claude (2005). «The kingdoms of central Europe in the fourteenth century». The New Cambridge Medieval History, c.1300–c.1415. VI. Cambridge University Press. pp. 755–756. ISBN 0521362903
- ^ Urban, William (2006). Samogitian Crusade. Chicago: Lithuanian Research and Studies Center. pp. 193–194. ISBN 0-929700-56-2.
- ^ a b c Stone, Daniel Z. (2001). The Polish-Lithuanian State, 1386–1795. Seattle: University of Washington Press. pp. 18. ISBN 0-295-98093-1
- ^ Koncius, Joseph B. (1964). Vytautas the Great, Grand Duke of Lithuania. Miami: Franklin Press. pp. 40–44. LCC 66089704 [1]
- ^ a b Gudavičius, Edvardas (1999). Lietuvos istorija. Nuo seniausių laikų iki 1569 metų. Vilnius: Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla. pp. 173–174. ISBN 9986-39-112-1
- ^ Gieysztor, Aleksander (1998). The kingdom of Poland and the grand duchy of Lithuania, 1370–1506. The New Cambridge Medieval History, c.1415–c.1500. 7. Cambridge University Press. pp. 732. ISBN 0521382963
| Грамадзянскія войны Вялікага Княства Літоўскага | |
|---|---|
|
Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1381—1384 гадоў · Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1389—1392 гадоў · Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1431—1435 гадоў · Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1700 году
|
|
