Бярозаўка

Бярозаўка
Герб Бярозаўкі
Першыя згадкі:	XIX ст.
Горад з:	1990
Вобласьць:	Гарадзенская
Раён:	Лідзкі
Насельніцтва:	11 800 (2006)
Часавы пас:	UTC+3
Тэлефонны код:	+375 1561
Паштовы індэкс:	231306
Геаграфічныя каардынаты:	53°43′ пн. ш. 25°30′ у. д.
Бярозаўка на мапе Беларусі Бярозаўка
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Бяро́заўка — места ў Беларусі, на левым беразе ракі Нёман (за 1,5 км ад яе). Уваходзіць у склад Лідзкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва 11,8 тыс. чал. (2006). Знаходзіцца за 27 км на паўднёвы ўсход ад Ліды, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Нёман, на аўтамабільнай дарозе Ліда — Наваградак.

Гісторыя

Бярозаўка ўзьнікла ў кан. XIX стагодзьдзя на месцы некалькіх гутаў, першая зь якіх ўтварылася ў 1875 годзе. Пачатак паселішчу паклала гута, збудаваная ў 1898, якая з 1900 носіць назву «Нёман». Пры гуце зьявіліся і першыя жылыя будынкі.

У Першую сусьветную вайну Бярозаўку занялі нямецкія войскі. Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) вёска апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Лідзкім павеце Наваградзкага ваяводзтва.

У 1939 Бярозаўка ўвайшла ў БССР, дзе з 15 студзеня 1940 году ў Наваградзкім раёне. 12 кастрычніка 1940 зрабілася цэнтрам сельсавету. У Другую сусьветную вайну з чэрвеня 1941 да 9 ліпеня 1944 вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

15 траўня 1959 Бярозаўка атрымала афіцыйны статус працоўнага пасёлку Наваградзкага, з 1962 — Лідзкага раёну. 24 чэрвеня 1968 паселішча атрымала афіцыйны статус гарадзкога пасёлку. У 1990 Бярозаўка атрымала статус места.

Гісторыя гуты «Нёман»

Гісторыя Бярозаўкі мае цесныя зьвязкі з гісторыяй гуты «Нёман». У 1883 годзе мясцовы шляхціч Зянон Ленскі зьвярнуўся да ўладаў з просьбай адчыніць гуту. У канцы 1884 году абшарніку выдалі дазвол на будову ў ягоным маёнтку Заенчыцы (дзялянка вылучылі ў лесе каля хутару «Старая Гута», пры ўтоку ў Нёман рэчкі Чорнай). Першую прадукцыю завод вырабіў у 1885. У 1891 арандатарамі гуты зрабіліся Вільгельм Краеўскі і Юліюс Столе — дасьведчаныя тэхнолягі і арганізатыры шкляной вытворчасьці. Ужо ў 1892 яны правялі першыя ўдалыя варкі крыштальнага шкла. У 1894 В. Краеўскі і Ю. Столе пачалі будаваць уласны завод за 4 км ад арэндаванага, у 1896 атрымалі тут першую прадукцыю. З таго часу завод Ленскага пачалі называць «Нёман-А» ці «Старая гута», а новы — «Нёман-Б» ці «Новая гута». На кожным з заводаў у 1897 працавала больш за 100 чалавек.

У 1898 за 3 км ад ракі Нёман ва ўрочышчы Бярозаўка А. Квяцінскі збудаваў яшчэ адзін завод, які неўзабаве ў 1900 перайшоў да Краеўскага і Столе. У 1902 апошнія закрылі «Старую гуту», а яе назву «Нёман-А» прысвоілі заводу ў Бярозаўцы, які зрабіўся галоўным. У наш час на месцы «Старой гуты» захавалася толькі вялікая колькасць шклобою і вогнетрывалага лому ад збураных печаў ды асобныя кусты бэзу, парэчак і агрэсту. А вакол дзейнага заводу вырасла места Бярозаўка.

Насельніцтва

Стары касьцёл

• 1969 — 5,1 тыс. чал.
• 1991 — 11,8 тыс. чал.
• 2004 — 12 тыс. чал.
• 2006 — 11,8 тыс. чал.

Эканоміка

Найбуйнейшае прадпрыемства — завод «Нёман». Гута выпускае посуд, вазы, дэкаратыўна-мастацкія вырабы. Частка вырабаў экспартуецца за мяжу. Таксама працуюць хлебазавод, прадпрыемствы сацыяльна-побытавага абслугоўваньня.

Турыстычная інфармацыя

У Бярозаўцы разьмяшчаецца двухпавярховы заводзкі будынак шклозаводу, будова якога скончылася ў 1925 годзе. Існуе музэй заводу, дзе турысты могуць пабачыць разнастайную ягоную прадукцыю.

Таксама ў Бярозаўцы захавалася сядзіба Стольле, збудаваня ў пач. XX ст. і парк, закладзены ў гэты ж час. У 1990—2000-я ў месьце збудавалі Касьцёл Спасланьня Сьвятога Духа, ранейшы касьцёл (1924—1932) савецкія ўлады зьнішчылі ў 1954.

На тэрыторыі Бярозаўкі дзейнічае гатэль шклозаводу і мясцовая кавярня.

Галерэя

• Краявіды Бярозаўкі
• 

  Гута «Нёман»

• 

  Палац культуры

• 

  Краявід

• 

  Нёман

Вядомыя асобы

• Зьміцер Вайцюшкевіч (нар. 1971) — беларускі сьпявак і музыка

Літаратура

• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-142-0.

Вонкавыя спасылкі

 Бярозаўка — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• м. Бярозаўка на Radzima.org
• Geschichte der Glaswerke Julius Stolle, Njoman, Weißrussland, 1883—1998^{(анг.)(ням.)}