Астравец

Астравец
Герб Астраўца Сьцяг Астраўца
Вобласьць:	Гарадзенская
Раён:	Астравецкі
Насельніцтва:	8,3 тыс. (2006)
Тэлефонны код:	+375 1591
Паштовы індэкс:	231210
Геаграфічныя каардынаты:	54°36′ пн. ш. 25°57′ у. д.
Астравец на мапе Беларусі Астравец
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Астраве́ц — места ў Беларусі, на рацэ Лоша. Адміністрацыйны цэнтар Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва 8,3 тыс. чал. (2006). Знаходзіцца за 250 км на паўночны ўсход ад Горадні, за 4 км ад чыгуначнай станцыі Гудагай (лінія Маладэчна — Вільня). Аўтамабільныя дарогі зьвязваюць места з Ашмянамі.

Назва

Тапонім «Астравец» мае славянскае паходжаньне і ўтварыўся ад шматзначнага паняцьця «востраў» (на правым беразе ракі Лоша, што цячэ праз усё мястэчка, некалі існавала ўмацаваная выспа). Агулам з асновай «востраў» або вытворнымі ад яе ў Беларусі маецца каля 80 назваў.

Гісторыя

Першы пісьмовы ўспамін пра Астравец датуецца 1468, калі ўладар Геранёнаў Юры Гаштольд запісаў існаму Астравецкаму касьцёлу Найсьв. Панны Марыі і Ўсіх Сьвятых фундуш у дзьве меры мёду штогод. У 1542 па сьмерці Ю. Гаштольда мястэчка перайшло да вялікага князя Жыгімонта Старога, які перадаў яго сыну Жыгімонту Аўгусту. У 1546 Жыгімонт Аўгуст падараваў Астравец Гераніму Карыцкаму. З 1600 мястэчка знаходзілася ў валоданьні Яна Корсака, які ў 1616 зрабіў фундушавы запіс на будаваньне дамініканскага кляштару і касьцёла Сьвятых Кузьмы і Даміяна.

У Трынаццацігадовую вайну маскоўскія захопнікі спустошылі Астравецкі кляштар дамініканаў. Цягам XVIII ст. пры кляштары існаваў шпіталь. Станам на 1775 у мястэчку на 13 валоках зямлі разьмяшчалася 21 гаспадарка. У 1777 у Астраўцы адкрылася першая школа. У 1785 пачалося будаваньне новага мураванага касьцёла і кляштару дамініканаў.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Астравец апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Віленскім, пазьней Ашмянскім павеце. Цягам ХІХ ст. мястэчка знаходзілася ў валоданьні Кастравіцкіх, Сыцянак, Жылінскіх. Выхадцам з роду Жылінскіх быў мэліяратар Палесься ХІХ ст. Ёсіф Жылінскі, з роду Кастравіцкіх — францускі паэт Гіём Апалінэр, беларускі празаік Карусь Каганец. Станам на 1886 у Астраўцы было 22 двары, млын, цагельня, бровар, тартак, майстэрня. У 1888 конная чыгунка злучыла мястэчка са станцыяй Слабодка (Гудагай).

У Першую сусьветную вайну ў 1915 Астравец занялі нямецкія войскі. Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводзтва.

У 1939 Астравец увайшоў у БССР, дзе ў 1940 зрабіўся цэнтрам раёну. У Другую сусьветную вайну з чэрвеня 1941 да 3 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У 1958 паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу.

У 1994 у Астраўцы паставілі помнік Ёсіфу Гашкевічу. У траўні 1997 і кастрычніку 2002 у мястэчку прайшлі 1-я і 2-я Міжнародныя Гашкевіцкія чытаньні. 14 чэрвеня 2007 адбылося афіцыйнае зацьверджаньне гербу і сьцяга Астраўца. 27 сакавіка 2012 паселішча атрымала статус места.

Насельніцтва

• XIX стагодзьдзе: 1886 — 176 чал.
• XX стагодзьдзе: 1991 — 9790 чал.
• XXI стагодзьдзе: 2006 — 8,3 тыс. чал.

Адукацыя

У Астраўцы працуюць сярэдняя і музычная школы.

Культура

Дзейнічаюць бібліятэка, дом культуры, кінатэатар.

Эканоміка

Прадпрыемствы харчовай, дрэваапрацоўчай прамысловасьці, вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў.

Пералік прамысловых прадпрыемстваў Астраўца
РДУП «Астравецкі завод „Радыёдэталь“» Філія «Камбінат каапэратыўнай прамысловасьці» Астравецкага раённага спажывецкага таварыства ВКУП «Камбінат будаўнічых матэрыялаў» Астравецкае ўнітарнае камунальнае прадпрыемства побытавага абслугоўваньня

Турыстычная інфармацыя

Спыніцца можна ў гасьцініцы «Вясёлка». Турыстычная сядзіба «Міні-Швайцарыя».

Выдатныя мясьціны

• Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1910—1911)
• Касьцёл Сьвятых Кузьмы і Даміяна (XVIII ст.)
• Могілкі габрэйскія

Страчаная спадчына

• Кляштар дамініканаў

Літаратура

• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-074-2.
• Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4.
• Ostrowiec (5) // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VII: Netrebka — Perepiat. — Warszawa, 1886. S. 718—719.

Вонкавыя спасылкі

 Астравец — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• мяст. Астравец на Radzima.org
• Неафіцыйны сайт Астраўца

Астравец у сучасным адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле Беларусі