Астравец
| Астравец | |||||
|
|||||
| Вобласьць: | Гарадзенская | ||||
| Раён: | Астравецкі | ||||
| Насельніцтва: | 8285[1] (2009) | ||||
| Тэлефонны код: | +375 1591 | ||||
| Паштовы індэкс: | 231210 | ||||
| Геаграфічныя каардынаты: | 54°37′ пн. ш. 25°57′ у. д. / 54.617° пн. ш. 25.95° у. д.Каардынаты: 54°37′ пн. ш. 25°57′ у. д. / 54.617° пн. ш. 25.95° у. д. | ||||
|
Астравец на мапе Беларусі
 Астравец
|
|||||
 Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons |
|||||
Астраве́ц — места ў Беларусі, на рацэ Лоша. Адміністрацыйны цэнтар Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва 8285[1] чал. (2009). Знаходзіцца за 250 км на паўночны ўсход ад Горадні, за 4 км ад чыгуначнай станцыі Гудагай (лінія Маладэчна — Вільня). Аўтамабільныя дарогі зьвязваюць места з Ашмянамі.
Зьмест |
Назва [рэдагаваць]
Тапонім «Астравец» мае славянскае паходжаньне і ўтварыўся ад шматзначнага паняцьця «востраў» (на правым беразе ракі Лоша, што цячэ праз усё мястэчка, некалі існавала ўмацаваная выспа). Агулам з асновай «востраў» або вытворнымі ад яе ў Беларусі маецца каля 80 назваў[2].
Гісторыя [рэдагаваць]
Першы пісьмовы ўспамін пра Астравец датуецца 1468, калі ўладар Геранёнаў Юры Гаштольд запісаў існаму Астравецкаму касьцёлу Найсьв. Панны Марыі і Ўсіх Сьвятых фундуш у дзьве меры мёду штогод[3]. У 1542 па сьмерці Ю. Гаштольда мястэчка перайшло да вялікага князя Жыгімонта Старога, які перадаў яго сыну Жыгімонту Аўгусту. У 1546 Жыгімонт Аўгуст падараваў Астравец Гераніму Карыцкаму. З 1600 мястэчка знаходзілася ў валоданьні Яна Корсака[4], які ў 1616 зрабіў фундушавы запіс на будаваньне дамініканскага кляштару і касьцёла Сьвятых Кузьмы і Даміяна.
У Трынаццацігадовую вайну маскоўскія захопнікі спустошылі Астравецкі кляштар дамініканаў[4]. Цягам XVIII ст. пры кляштары існаваў шпіталь. Станам на 1775 у мястэчку на 13 валоках зямлі разьмяшчалася 21 гаспадарка[4]. У 1777 у Астраўцы адкрылася першая школа. У 1785 пачалося будаваньне новага мураванага касьцёла і кляштару дамініканаў.
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Астравец апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Віленскім, пазьней Ашмянскім павеце. Цягам ХІХ ст. мястэчка знаходзілася ў валоданьні Кастравіцкіх, Сыцянак, Жылінскіх. Выхадцам з роду Жылінскіх быў мэліяратар Палесься ХІХ ст. Ёсіф Жылінскі, з роду Кастравіцкіх — францускі паэт Гіём Апалінэр, беларускі празаік Карусь Каганец. Станам на 1886 у Астраўцы было 22 двары, млын, цагельня, бровар, тартак, майстэрня. У 1888 конная чыгунка злучыла мястэчка са станцыяй Слабодка (Гудагай).
У Першую сусьветную вайну ў 1915 Астравец занялі нямецкія войскі. Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводзтва.
У 1939 Астравец увайшоў у БССР, дзе ў 1940 зрабіўся цэнтрам раёну. У Другую сусьветную вайну з чэрвеня 1941 да 3 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У 1958 паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу.
У 1994 у Астраўцы паставілі помнік Ёсіфу Гашкевічу. У траўні 1997 і кастрычніку 2002 у мястэчку прайшлі 1-я і 2-я Міжнародныя Гашкевіцкія чытаньні. 14 чэрвеня 2007 адбылося афіцыйнае зацьверджаньне гербу і сьцяга Астраўца. 27 сакавіка 2012 паселішча атрымала статус места.
Насельніцтва [рэдагаваць]
- XIX стагодзьдзе: 1886 — 176 чал.
- XX стагодзьдзе: 1991 — 9790 чал.[5]
- XXI стагодзьдзе: 2006 — 8,3 тыс. чал.; 2009 — 8285[1] чал. (перапіс)
Адукацыя [рэдагаваць]
У Астраўцы працуюць сярэдняя і музычная школы.
Культура [рэдагаваць]
Дзейнічаюць бібліятэка, дом культуры, кінатэатар.
Эканоміка [рэдагаваць]
Прадпрыемствы харчовай, дрэваапрацоўчай прамысловасьці, вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў.
| Пералік прамысловых прадпрыемстваў Астраўца |
|---|
|
Турыстычная інфармацыя [рэдагаваць]
Спыніцца можна ў гасьцініцы «Вясёлка». Турыстычная сядзіба «Міні-Швайцарыя»[6].
Выдатныя мясьціны [рэдагаваць]
- Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1910—1911)
- Касьцёл Сьвятых Кузьмы і Даміяна (XVIII ст.)
- Могілкі габрэйскія
Страчаная спадчына [рэдагаваць]
- Кляштар дамініканаў
Крыніцы [рэдагаваць]
- ^ а б в Перепись населения — 2009. Гродненская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
- ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 277.
- ^ Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji wileńskiej // Codex diplomaticus ecclesiae cathedralis necnon Dioeceseos Vilnensis. T. 1, Krakow, 1948. Дакумэнт № 260.
- ^ а б в Герман Брэгер. Астравец // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 259.
- ^ Астравец // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. С. 219.
- ^ Островец // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.
Літаратура [рэдагаваць]
- Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-074-2.
- Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4.
- Ostrowiec (5) // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VII: Netrebka — Perepiat. — Warszawa, 1886. S. 718—719.
Вонкавыя спасылкі [рэдагаваць]
Астравец — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||
