Жыгімонт Аўгуст

Жыгімонт Аўгуст польск.: Zygmunt II August
Жыгімонт Аўгуст. Невядомы мастак, XVIII ст.
Вялікі князь літоўскі
1548 — 1572
Папярэднік	Жыгімонт Стары
Наступнік	Генрык Валезы
Кароль польскі
1548 — 1572
Папярэднік	Жыгімонт I Стары
Наступнік	Генрык Валезы
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся	1 жніўня 1520, Кракаў, Польшча
Памёр	7 ліпеня 1572 (51 год), Кнышын, Польшча
Пахаваны	10 лютага 1574, Вавэльскі сабор, Кракаў
Нашчадкі	Мікалай Радзівіл «Руды» Мікалай Радзівіл «Чорны»
Каралеўскі дом	Ягелоны
Дынастыя	Гедымінавічы
Жонкі	Лізавета Аўстрыйская Барбара Радзівіл Кацярына Аўстрыйская
Бацька	Жыгімонт Стары
Маці	Бона Сфорца
Подпіс

Жыґімо́нт А́ўгуст, Жыґімонт ІІІ (па-польску: Zygmunt II August; 1 жніўня 1520, Кракаў — 7 ліпеня 1572) — вялікі князь літоўскі і кароль польскі (1548—1572, фармальна з 1529). Сын Жыгімонта Старога і Боны Сфорца.

Біяграфія

У 1522 годзе сойм Вялікага Княства Літоўскага даў гарантыю Жыгімонту Старому, што па ягонай сьмерці Жыгімонта Аўгуста абяруць вялікім князем. У 1526 пасьля сьмерці апошніх мазавецкіх князёў Бона Сфорца намагалася перадаць Мазавецкае княства Жыгімонту Аўгусту, але яго далучылі проста да Польшчы. На сойме ВКЛ у кастрычніку 1529 году Жыгімонта Аўгуста абралі вялікім князем пры жыцьці бацькі, а 18 сьнежня на польскім сойме Жыгімонт Стары дамогся абраньня сына каралём польскім. Каранацыя прайшла ў Кракаве 20 лютага 1530, але рэальная ўлада ў Польшчы і ВКЛ засталася ў Жыгімонта Старога.

У 1543 годзе адбыўся шлюб Жыгімонта Аўгуста з дачкой спадчыньніка Сьвятой Рымскай імпэрыі Фэрдынанда — эрцгерцагіняй Лізаветай Аўстрыйскай.

Сьмерць Барбары Радзівіл. Карціна Яна Матэйкі, 1860

У 1544 Жыгімонт Аўгуст пачаў рэальнае кіраваньне ў Вялікім Княстве Літоўскім, але Жыгімонт Стары захоўваў правы кантролю за расходамі зь вялікакняскага скарбу.

У 1547 Жыгімонт Аўгуст таемна пабраўся шлюбам з Барбарай Радзівіл. У выніку гэтага шлюбу браты Барбары Мікалай Радзівіл «Руды» і Мікалай Радзівіл «Чорны» занялі пануючае становішча ў ВКЛ, і пэўны час Жыгімонт Аўгуст быў пад іх уплывам. Жыгімонт Стары і Бона Сфорца былі супраць гэтага шлюбу, як і значная частка польскіх магнатаў.

Па сьмерці бацькі ў 1548 годзе Жыгімонт Аўгуст зрабіўся поўнаўладным каралём і вялікім князем. Склаў таемную дамову аб узаемнай дапамозе з каралём Чэхіі і Вугоршчыны Фэрдынандам I Габсбургам. Гэты хаўрус замацавалі, калі па сьмерці Барбары, у 1551 годзе, Жыгімонт Аўгуст ажаніўся з эрцгерцагіняй Кацярынай Аўстрыйскай, сястрой сваёй першай жонкі. Але пазьней адмовіўся ад хаўрусу з Габсбургамі. У 1550 ён падараваў Радзівілам шэраг гарадоў і вёсак, у тым ліку і Койданава, вялікія зямельныя абшары. У 1550 Жыгімонт Аўгуст наведаў Койданава, гасьцяваў некалькі дзён у маёнтку Радзівілаў, захапляўся маляўнічасьцю яго ваколіц, пра што згадвае ў сваіх творах Уладзіслаў Сыракомля.

Вонкавая палітыка

Вонкавая палітыка Жыгімонта Аўгуста скіроўвалася на захаваньне мірных стасункаў з суседнімі дзяржавамі. Прусія заставалася васалам Польшчы. Стасункі са Швэцыяй палепшыліся, калі ў 1568 годзе тамтэйшы сталец заняў Юхан III, швагер Жыгімонта Аўгуста. Але адносіны з Маскоўскай дзяржавай былі кепскія, Іван IV пачаў нічым не абгрунтаваную Лівонскую вайну 1558—1582 гадоў, якая падштурхнула ВКЛ да заключэньня Люблінскай уніі 1569 году.

Унутраная палітыка

Унутраная палітыка Жыгімонта Аўгуста скіроўвалася на паляпшэньне становішча і павелічэньне ўплыву сярэдняй шляхты. На сойме 1562—1563 гадоў падтрымаў рэформу скарбу, судоў і войска. Вяртаў сабе землі, раздадзеныя магнатам з 1504 году. У выніку рэформаў павялічыліся прыбыткі дзяржаўнага скарбу. Садзейнічаў правядзеньню Валочнай памеры ў ВКЛ. Пачаў стварэньне ваенна-марскога флёту Польшчы, стварыў Марскую камісію.

У час яго кіраваньня пашырылася Рэфармацыя розных плыняў. Праводзіў палітыку талерантнасьці ў адносінах да ўсіх канфэсіяў. Віленскім прывілеем 1563 году пацьвердзіў роўнасьць правоў праваслаўнага і каталіцкага баярства ВКЛ.

Зацьвердзіў Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году. У апошнія гады свайго ўладараньня пад ціскам каталіцкай царквы дазволіў дзейнасьць езуітаў у Польшчы з 1564 году і ў ВКЛ з 1569 году, што сталася пачаткам Контррэфармацыі.

Быў мэцэнатам, падтрымліваў мастакоў, архітэктараў, музыкаў, актораў. Ягонае княжаньне было пэрыядам росквіту Адраджэньня ў ВКЛ.

Сьмерць

Памёр не пакінуўшы нашчадкаў, на ім скончылася мужчынская галіна дынастыі Ягелонаў. У сваім палітычным тастамэнце раіў шляхце прытрымлівацца хаўрусу з Францыяй і абраць на пасады караля і вялікага князя францускага прынца. Гэта ажыцьцявілі на элекцыйным сойме ў 1573 годзе, абраўшы Генрыка Валезы.

Галерэя

• Іканаграфія вялікага князя Жыгімонта Аўгуста
• 

  Л. Кранах малодшы, каля 1553

• 

  Невядомы мастак, 1550-я

• 

  П. Данцкерс, каля 1643

• 

  Невядомы мастак, каля 1645

Папярэднік Жыгімонт Стары	Вялікі князь літоўскі 1548—1572	Наступнік Генрык Валезы
	Кароль польскі 1548—1572

Літаратура

• Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4.
• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т.Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-142-0.
• Žyhimont II Aŭhust // Zaprudnik, Jan. Historical dictionary of Belarus. — Lamham. — London: Scarecrow Press, 1998.— 338 p. ISBN 0-8108-3449-9.

Вонкавыя спасылкі

 Жыгімонт Аўгуст — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў