Ваўкавыскі раён

Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка
Ваўкавыскі раён
Краіна	Беларусь
Уваходзіць у	Гарадзенская вобласьць
Адміністрацыйны цэнтар	Ваўкавыск
Дата ўтварэньня	15 студзеня 1940
Насельніцтва (2008)	80,2 тыс.
Шчыльнасьць	72,91 чал./км²
Плошча	1,1 тыс. км²
Месцазнаходжаньне Ваўкавыскага раёну
Мэдыя-зьвесткі
Часавы пас	UTC +2
Тэлефонны код	+375-15-12
Паштовыя індэксы	231 9хх, 231 8хх
Афіцыйны сайт
Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы

Ваўкавы́скі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе Гарадзенскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну складае 1,1 тыс. км². Насельніцтва — 80,2 тыс. чалавек (2008). Адміністрацыйны цэнтар — места Ваўкавыск.

Ваўкавыскі раён мяжуе зь Бераставіцкім, Зэльвенскім, Мастоўскім, Сьвіслацкім раёнамі Гарадзенскай вобласьці і Пружанскім раёнам Берасьцейскай вобласьці.

Гісторыя

• 15 студзеня 1940: утвораны Ваўкавыскі раён.
• 1 студзеня 1998: места Ваўкавыск і Ваўкавыскі раён аб’яднаныя ў адну адміністрацыйную адзінку раённага падпарадкаваньня.
• 13 студзеня 2010 году ўзнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Прырода

Рэльеф

Раён разьмешчаны на Ваўкавыскім узвышшы. Пераважаюць вышыні 140—200 м, максымальная — 234 м (усходней места Ваўкавыск).

Карысныя выкапні

Найбольш распаўсюджанымі карыснымі выкапнямі зьяўляюцца крэйда, пяскова-жвіровы матэрыял, гліна, прызначаная для глыбокай керамікі, будаўнічыя пяскі.

Клімат

Клімат умерана кантынэнтальны. Сярэдняя тэмпэратура студзеня -5 °С, ліпеня 17,9 °С. Сярэднярочная колькасьць ападкаў складае 632 мм. Вэгетацыйны пэрыяд працягваецца з 10 красавіка па 29 кастрычніка і складае 194 дзён. У сярэднім у року налічаецца 95 дзён са сьнегавым полагам. Сярэдні паказьнік глыбіні прамярзаньня глебы — да 71 см. Пераважны кірунак ветру ў Ваўкавыскім раёне — заходні і паўднёва-ўсходні.

Гідраграфія

Галоўная рака Рось (басэйн Нёману) з прытокамі Ваўпянка, Нятупа, Харужаўка, Каласоўшчына.

Расьліннасьць

Пад лясамі (пераважна хваёвымі) 23% тэрыторыі раёну. Біялягічны заказьнік дзяржаўнага значэньня Замкавы лес.

Насельніцтва

Колькасьць насельніцтва раёну складае 80,8 тысячаў чалавек, зь іх у сельскай мясцовасьці жыве 20,5 тысячаў чалавек. Найвялікшыя паселішчы паводле колькасьці жыхароў:

• места Ваўкавыск — 46,4 тыс. чал.;
• мястэчка Рось — 6,1 тыс. чал.;
• мястэчка Краснасельскі — 7,2 тыс. чал.

У раёне жывуць людзі 56 нацыянальнасьцяў і народнасьцяў. Нацыянальны склад насельніцтва паводле перапісу 1999 року:

• беларусы — 58,4 %;
• палякі — 28,2 %;
• расейцы — 10,6 %;
• украінцы, летувісы, габрэі, татары і іншыя — 2,8 %.

У раёне дзейнічаюць 11 рымска-каталіцкіх, 12 праваслаўных супольнасьцяў, 1 супольнасьць Хрысьціянаў Веры Эвангельскай, 3 супольнасьці Эвангельскіх Хрысьціянаў-баптыстаў, 1 супольнасьць Адвэнтыстаў Сёмага Дня, 1 супольнасьць Сьведак Еговы.

Інфраструктура

У раёне працуюць 4 спартовыя школы і 180 спартовых збудаваньняў, траса для правядзеньня эўрапейскіх чэмпіянатаў па мотаспорту.

У сыстэме адукацыі дзейнічаюць 27 дашкольных установаў, 30 агульнаадукацыйных школаў, гімназія, прафтэхвучэльня, пэдагагічны каледж. Сетку культурна-асьветных установаў складаюць дзіцячая школа мастацтваў, 5 дзіцячых музычных школаў з 6 філіямі, раённы мэетадычны цэнтар народнай творчасьці, 34 бібліятэкі, ваенна-гістарычны музэй імя П. І. Баграціёна.

Гаспадарчая дзейнасьць

Агульная плошча сельгасугодзьдзяў складае 73,3 тыс. га, зь іх асушаныя 7 тыс. га. Асноўныя галіны сельскай гаспадаркі: мяса-малочная жывёлагадоўля, вырошчваюць збожжавыя, кармавыя культуры, бульбу, цукровыя буракі.

Прадпрыемствы: будаўнічых матэрыялаў (цэмэнт, шыфэр, вапна, азбэста-цэмэнавыя трубы, сылікатная цагліна), дрэваапрацоўчай (драўніна і піламатэрыялы), камбікармавой, харчовай прамысловасьці.

Ваўкавыск — вузел чыгунак на Баранавічы, Масты, Шчучын, Слонім, Ружаны, Пагранічны; аўтадарогі Горадня — Ваўкавыск і Баранавічы — Пагранічны.

Інфармацыя для турыстаў

Археалягічныя помнікі

• Каменныя могільнікі яцьвягаў (больш за 10 у межах раёну).
• Краснасельскі археалягічны комплекс. Улучае шахты па здабычы крэменю, майстэрні па яго апрацоўцы і разьмешчаныя побач стаянкі эпохі каменнага і бронзавага вякоў каля мястэчка Краснасельскі і суседніх зь ім вёсак. Захаваліся больш за 80 амаль непашкоджаных выпрацовак. На гэтай тэрыторыі знаходзяцца таксама могільнік 3-га тысячагодзьдзя да н. э., селішчы жалезнага веку і сярэдневякоўя. З 1969 року абвешчаны дзяржаўным запаведнікам.

Помнікі прыроды

• батанічныя: парк у в. Краскі; 500-рочны дуб у Ваўкавыскім лесьнікоўстве; фрагмэнты паркаў у вёсках Шніпава, Мачульна, Вярэйкі (пачатак ХІХ ст.), Цеалін (ХІХ ст.), Субачы (канец ХІХ ст.).
• геалягічныя: агаленьне верхнямелавых пародаў Рось.

Гісторыка-архітэктурныя каштоўнасьці

• Гістарычная забудова ў месьце Ваўкавыск (XIX — пач. ХХ стст.)
• Капліца ў месьце Ваўкавыск.
• Касьцёл Сьв. Вацлава ў месьце Ваўкавыск (1846—1848).
• Сядзіба ў месьце Ваўкавыск (XIX ст.).
• Капліца ў в. Воўпа (пач. ХХ ст.).
• Касьцёл Сьв. Яна Хрысьцiцеля ў в. Воўпа (1773).
• Царква Сьвв. апп. Пятра й Паўла ў в. Воўпа (1859).
• Касьцёл Найсьв. Панны Марыі ў в. Вярэйкі (1848).
• Могілкавая капліца ў в. Вярэйкі (XIX ст.).
• Касьцёл Сьв. Міхала Арханёла ў в. Гнезна (1524—1527).
• Сядзібна-паркавы комплекс Тарасовічаў у в. Гнезна (пач. ХІХ ст.).
• Царква ў в. Дзевяткоўцы (1-ая палова. ХІХ ст.).
• Царква Сьв. Мікалая ў в. Дзятлавічы (1870—1898).
• Былая вуніяцкая, цяпер праваслаўная царква Сьв. Міхала Арханёла ў в. Ізабелін (XVIII ст.).
• Касьцёл Сьвв. Апп. Пятра й Паўла ў в. Ізабелін (1778).
• Сынагога ў в. Ізабелін (XVIII ст.).
• Сядзіба Сегліцаў у в. Краскі (XIX—XX стст.)
• Капліца ў в. Кузьмічы (ХІХ ст.).
• Царква ў в. Лічыцы (канец ХІХ ст.).
• Замчышча ў в. Мсьцібава (XII—XVIII стст.).
• Касьцёл Сьв. Яна Хрысьцiцеля ў в. Мсьцібава (1910—1922).
• Былы касьцёл, цяпер царква Сьв. Тройцы ў в. Падароск (XVIII ст.).
• Сядзібна-паркавы комплекс Чачотаў у в. Падароск (XIX ст.).
• Касьцёл у в. Плябанаўцы (канец ХІХ ст.).
• Гаспадарчы двор Патоцкіх у мястэчку Рось (XIX ст.).
• Касьцёл Найсьв. Тройцы ў мястэчку Рось (1801).
• Сынагога ў мястэчку Рось (ХІХ ст.).
• Царква Сьв. Тройцы ў мястэчку Рось (1909).
• Касьцёл Найсьв. Панны Марыі ў в. Рэпля (пач. ХХ ст.).
• Царква ў в. Сядзельнікі (канец ХІХ ст.).
• Сядзібна-паркавы комплекс Грабоўскіх у в. Цеалін (XIX ст.).
• Касьцёл Найсьв. Тройцы ў в. Шылавічы (1907—1914).

Страчаная спадчына

• Сынагога Вялікая ў месьце Ваўкавыск (XIX ст.).
• Царква Сьвв. апп. Пятра й Паўла ў месьце Ваўкавыск (XIX ст.).
• Сынагога ў в. Воўпа (XVII—XVIII стст.).
• Касьцёл у в. Ізабелін (XVIII ст.).
• Кляштар дамініканаў у в. Канюхі (1735).
• Сядзіба Броніцаў у в. Канюхі (XVIII ст.).
• Сядзіба Ельскіх у в. Косін (пач. ХІХ ст.).
• Сядзіба Булгарынаў у в. Малая Лапеніца (XVIII ст.).
• Сядзібна-паркавы комплекс Алендзкіх у в. Мачульна (XVIII ст.).
• Касьцёл у в. Мсьцібава (XVIII ст.).
• Царква Сьв. Георгія ў в. Мсьцібава (1875).
• Сядзібна-паркавы комплекс Патоцкіх у мястэчку Рось (XVIII ст.).
• Касьцёл у в. Рэпля (XVIII ст.).
• Сядзібна-паркавы комплекс Уладычанскіх ува ўр. Скарбец (XIX ст.).
• Сядзібна-паркавы комплекс Ельскіх у в. Хацькоўцы (XVIII ст.).

Выбітныя асобы

• Станіслаў Жукоўскі (1875—1875) — мастак, сябра таварыства перасоўных выставаў (з 1903 року), Саюзу расейскіх мастакоў (з 1907 року).
• Антон Каменскі (1860—1933) — ілюстратар і графік.

Літаратура

• Волковысский район // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г.П. Пашков [и др.] ; под общ. ред. И.И. Пирожника. — Мн., 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9

Вонкавыя спасылкі

• Ваўкавыскі раён // Гродзенскі аблвыканкам
• Здымкі на Radzima.org