Браніслаў Тарашкевіч

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч
Псэўданімы:	Адам Навука «Тарас на Парнасе» Я.Тарас Тарас Язычнік Тарас Навіна (?) Biaіorusin
Нарадзіўся:	20 студзеня 1892
Памёр:	29 лістапада 1938
Род дзейнасьці:	мовазнаўства, публіцыстыка
Дэбют:	1913
Творы на сайце Knihi.com

Бранісла́ў Ада́мавіч Тарашке́віч (8 (20) студзеня 1892, Мацюлішкі Віленскага павету Віленскай губэрні, цяпер Віленскі раён, Летува – 29 лістапада 1938, Менск, НКВД) — беларускі грамадзка-палітычны дзеяч, мовазнаўца, перакладчык, публіцыст. Акадэмік АН БССР (1928)^[1].

Зьмест 1 Біяграфія 2 Навуковая і літаратурная дзейнасьць 3 Творы 4 Ушанаваньне памяці 5 Літаратура 6 Вонкавыя спасылкі

[рэдагаваць] Біяграфія

Нарадзіўся ў засьценку Мацюлішкі Віленскага павету (з 1939 года тэрыторыя дзяржавы Летува) ў сялянскай сям'і.

У 1911 скончыў зь сярэбраным мэдалём 2-ю Віленскую гімназію, у 1916 — гісторыка-філялягічны факультэт Петраградзкага ўнівэрсытэту і быў пакінуты там пры катэдры расейскай мовы і літаратуры. Працаваў і як прыват-дацэнт старажытнагрэцкай і лацінскай моў.

У 1917 г. – адзін зь лідэраў Беларускай сацыялістычнай грамады. У 1918 г. загадваў культурна-асьветным аддзелам Петраградзкага аддзяленьня Белнацкаму. У 1919 г. – выкладчык беларускай і грэцкай моў у Менскім пэдагагічным інстытуце. У 1920 г. – загадчык беларускага сэктару дэпартамэнта асьветы т.зв. Сярэдняй Літвы.

З 1921 г. – дырэктар Віленскай беларускай гімназіі. Адзін з кіраўнікоў і заснавальнікаў ТБШ. Намаганьнямі Б.Тарашкевіча ды іншых дзеячаў нацыянальнага адраджэньня напачатку 20-х г.г. на тэрыторыі Сярэдняй Літвы было адчынена каля 300 школаў з выкладаньнем на беларускай мове, настаўніцкая сэмінарыя ў Барунах, гімназія і настаўніцкія курсы ў Радашковічах.

У 1922 г. быў абраны паслом у польскі сойм, у 1922 – 1924 гадох узначальваў у ім Беларускі пасольскі клюб. У першы пэрыяд свае парлямэнцкае працы трымаўся ў цэлым палянафільскай арыентацыі, хоць востра крытыкаваў з соймавай трыбуны нацыянальную і сацыяльную палітыку польскіх урадаў. У лютым 1924 г. разам з Радаславам Астроўскім і Аляксандрам Уласавым узяў удзел у стварэньні Беларуска-польскага таварыства ў Вільні, за што быў адхілены ад старшынства ў Беларускім пасольскім клюбе і заменены на Васіля Рагулю. Пасьля гэтага зблізіўся зь левым крылом БПК.

У пачатку 1920-ых гадоў Тарашкевіч быў таксама чальцом ложаў руху вольных муляроў «Тамаш Зан» у Вільні і ложы «Праўда» ў Варшаве^[2][3].

24 чэрвеня 1925 году разам з Сымонам Рак-Міхайлоўскім, Паўлам Валошыным і Пятром Мятлой выйшаў са складу БПК і заснаваў пасольскі клюб Беларускае сялянска-работніцкае грамады. Стаў старшынём клюбу, а пасьля і створанай на яго аснове масавай палітычнай партыі. Цесна зблізіўся зь лідэрамі КПЗБ і ў студзені 1926 году быў прыняты ў партыю. Патаемна ўдзельнічаў у III канферэнцыі КПЗБ (студзень 1926 году).

У студзені 1927 г. старшыня ЦК БСРГ Браніслаў Тарашкевіч разам зь іншымі лідэрамі вызваленча-рэвалюцыйнага руху быў арыштаваны польскай дэфэнзывай. У траўні 1928 г. на «Працэсе 56-і» засуджаны на 12 год зьняволеньня па абвінавачаньні ў спробе дзяржаўнага перавароту з мэтай далучэньня Заходняй Беларусі да Савецкага Саюзу. Пасьля тэрмін зьняволеньня быў зьменшаны да 8 гадоў, а ў траўні 1930 году Тарашкевіч паводле распараджэньня прэзыдэнта Польшчы быў датэрмінова выпушчаны з астрогу. Актыўна далучыўся да камуністычнай выбарчай кампаніі ў польскі парлямэнт, узначальваў пракамуністычны выбарчы камітэт Беларускага сялянска-работніцкага пасольскага клюбу «Змаганьне». Жыў у Гданьску.

5 лютага 1931 г. арыштаваны польскімі ўладамі пры спробе праехаць праз польскую тэрыторыю з Гданьску ў Бэрлін. У лістападзе 1932 г. засуджаны на 8 год катаржнай турмы. З верасьня 1933 г. ў абмен на арыштаванага савецкай уладай Францішка Аляхновіча^[4] пераехаў у СССР. Працаваў загадчыкам аддзелу Польшчы й Прыбалтыкі ў Міжнародным аграрным інстытуце (Масква). 6 траўня 1937 г. арыштаваны па абвінавачаньні ў сфабрыкаванай справе так званага «Беларускага нацыянальнага цэнтру». 5 студзеня 1938 «двойкай» НКВД і Пракуратуры СССР прыгавораны да расстрэлу. Рэабілітаваны Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суду СССР 26 студзеня 1957 году.

[рэдагаваць] Навуковая і літаратурная дзейнасьць

Выступаў у беларускім друку з 1914 году. У 1918 годзе, працуючы загадчыкам культурна-асьветнага аддзелу Белнацкаму, падрыхтаваў і выдаў у Вільні, у вядомай віленскай друкарні Максыма Кухты, першую «Беларускую граматыку для школаў». У ёй аўтар абагульніў і замацаваў пісьмовыя традыцыі, што складаліся ў той час у выданьні мастацкае, навукова-папулярнае й публіцыстычнае літаратуры, у пісьмовым друку; улічыў здабыткі тагачаснае лінгвістычнае навукі (дасьледваньні А. А. Шахматава, Я. Ф. Карскага) і досьвед папярэднікаў. Граматыка пасьля вытрымала 6 перавыданьняў, атрымаўшы назоў «тарашкевіца».

Пераклаў на беларускую мову «Іліяду» Гамэра і «Пана Тадэвуша» Адама Міцкевіча.

[рэдагаваць] Творы

• Беларуская граматыка для школ. Вільня, 1918.
• Заходняя Беларусь – пляцдарм імпэрыялістычнай інтэрвэнцыі. – Менск: Беларуская акадэмія навук, Камісія па вывучэньні Заходняй Беларусі, 1931. 20 с.
• Как живут крестьяне за границей. Москва–Ленинград, 1935.
• Дифференциация крестьянства в Польше во время кризиса // Польская деревня во время кризиса. Москва, 1935.
• Выбранае: крытыка, публіцыстыка, пераклады / Укладанне, уступ, каментарыі А. Ліса. Мінск: Мастацкая літаратура, 1991. 319 с.

[рэдагаваць] Ушанаваньне памяці

Імем Б.Тарашкевіча названы вуліцы ў Маладэчне і Радашковічах. 5 сакавіка 1969 ў яго імя названы ліцэй зь беларускай мовай навучаньня ў Бельску (Польшча).

[рэдагаваць] Літаратура

• Клейн Б. Часопіс «Полымя» № 10. Старонкі палымянага жыцця. — Полымя, 1963. — С. 141–153.
• Ліс А. С. Браніслаў Тарашкевіч. — Менск: Навука і тэхніка, 1966. — 167 с.
• Марціновіч А. Літаратура і мастацтва № 6. Быў. Ёсць. Будзе (100 гадоў з дня нараджэння Браніслава Тарашкевіча). — 7 лютага 1992. — С. 12.
• Бергман А. Слова пра Браніслава Тарашкевіча. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1996. — 192 с.
• Валахановіч А.І., Міхнюк У. М. Споведзь у надзеі застацца жывым. — Менск: БелНДІДАС, 1999. — 197 с.
• Ліс А. Назаўсёды разам: да 60-годдзя ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР. Браніслаў Тарашкевіч: трагічны пошук свабоды. — Менск: 2001. — С. 47 – 53.

[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

• Біяграфія на Slounik.org
• Імя ў гісторыі - Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч
• Браніслаў Тарашкевіч. Беларуская граматыка для школ
• Рэпрэсаваныя лiтаратары, навукоўцы, работнiкi асветы, грамадскiя i культурныя дзеячы Беларусi. 1794-1991. » Том II » ТАРАШКЕВІЧ Браніслаў Адамавіч

	Гэта — накід артыкула пра пісьменьніка альбо пісьменьніцу. Вы можаце дапамагчы Вікіпэдыі, напісаўшы яго.