Бельск-Падляскі

Бельск-Падляскі
Bielsk Podlaski
Меская ратуша
Герб Бельску-Падляскага
Першыя згадкі:	1252
Магдэбурскае права:	18 лістапада 1495
Ваяводзтва:	Падляскае
Павет:	Бельскі
Плошча:	26,88 км²
Насельніцтва:	26 493 (2009)
Часавы пас: • летні час:	UTC+1 UTC+2
Тэлефонны код:	+48 85
Паштовы індэкс:	17-100 — 17-102
Аўтамабільны код:	BBI
Геаграфічныя каардынаты:	52°46′ пн. ш. 23°12′ у. д.
Бельск-Падляскі на мапе Польшчы Бельск-Падляскі
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Бельск-Падля́скі, Бельск (па-польску: Bielsk Podlaski) — места ў Падляскім ваяводзтве Польшчы, на рацэ Белая. Адміністрацыйны цэнтар Бельскага павету. Плошча 26,88 км². Насельніцтва 26 493 чал. (2009).

Знаходзіцца за 50 км на поўдзень ад Беластоку, на захадзе этнічнай тэрыторыі беларусаў.

Геральдыка

У срэбным полі выява чырвонага зубра з залатымі рагамі на зялёнай зямлі. Атрыманы ў 1501 г.

Гісторыя

• 1252: першы пісьмовы ўспамін, у складзе Галіцка-Валынскага княства.
• 1-я пал. XIV ст.: у Вялікім Княстве Літоўскім.
• 1377: Бельскі замак вытрымаў крыжацкую аблогу.
• 2 верасьня 1391: кароль польскі Ягайла перадаў Бельск мазавецкаму князю Янушу I, які надаў месту Хелмскае права.
• пач. XV ст.: вялікі князь Вітаўт вярнуў Дарагічынскую зямлю разам зь Бельскам у склад Літвы.
• 1430: атрымаў прывілеі ад Вітаўта, які збудаваў тут касьцёл Панны Марыі; у Дарагічынскім павеце.
• 2-я пал. XV ст.: цэнтар Бельскага павету.
• 18 лістапада 1495: атрымаў ад вялікага князя Аляксандра Магдэбурскае права.
• 1501: атрымаў герб «у срэбным полі выява чырвонага зубра з залатымі рагамі на зялёнай зямлі».
• 1507: у валоданьні Алены Іванаўны, удавы вялікага князя Аляксандра.
• XVI ст.: у Бельску дзейнічалі цэрквы Богаяўленская, Раства Багародзіцы, Сьв. Тройцы, Уваскрасенская, манастыр Сьв. Мікалая; пры касьцёле Сьв. Марціна існаваў шпіталь для бедных.
• 1513: у Падляскім ваяводзтве.
• 1 ліпеня 1564: у месьце на сойме Вялікага Княства Літоўскага абвясьцілі Бельскі прывілей і зацьвердзілі Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году.
• 1569: паводле ўмоваў Люблінскай уніі перайшоў да Каралеўства Польскага.
• 1570: вялікі пажар зьнішчыў Бельскі замак.
• 1636: бельскія цэрквы Раства Багародзіцы і Сьв. Тройцы прынялі Унію.
• 1641: Адам і Альжбэта Казаноўскія збудавалі ў Бельску касьцёл Сьв. Міхала для кляштару кармэлітаў абутых.
• 1710: эпідэмія спустошыла места.
• 1783: Я. К. Браніцкі збудаваў у Бельску касьцёл.
• 1795: у выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Прусіі, а з 1807 году — у Расейскай імпэрыі.
• 1808: цэнтар павету Беластоцкай вобласьці.
• 1842: у Гарадзенскай губэрні.
• 1921: паводле ўмоваў Рыскай мірнай дамовы, апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.
• лістапад 1939: у складзе Беларускай ССР.
• 1940: цэнтар Бельскага раёну Беластоцкай вобласьці.
• 1941—1944: знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.
• 16 жніўня 1945: улады СССР перадалі Бельск Польскай Народнай Рэспубліцы.

Геаграфія

Места разьмяшчаецца на Бельскай раўніне і займае 1,94% паверхні Бельскага павету.

Клімат умерана-кантынэнтальны, характарызуецца ўмерана цёплым летам і ўмерана халоднай зімой. Колькасьць ападкаў складае 550 мм.

Кліматычныя зьвесткі для Бельску-Падляскага
Паказьнік	Сту	Лют	Сак	Кра	Тра	Чэр	Ліп	Жні	Вер	Кас	Ліс	Сьн	Год
Сярэдні максымум t, °C	−3	−3	4	11	17	20	21	21	16	11	4	1	11
Сярэдні мінімум t, °C	−6	−6	−2	2	7	10	12	11	8	4	0	−4	3
Крыніца: Weatherbase

Насельніцтва

• 1889 — 7012 чал. (3583 мужчыны і 3428 жанчын); паводле стану: шляхты нашчадкавай і асабістай 65, праваслаўнага духавенства 22, каталіцкага 1, юдаісцкага 2, грамадзянаў нашчадкавых і асабістых 14, купцоў 60, мяшчанаў 5942, цэхавых 110, вайскоўцаў (з радзінамі) 781, замежных падданых 15; паводле веры: праваслаўных 2870, каталікоў 1883, пратэстантаў 27, юдаістаў 2222, магамэтанаў 10.
• 2009 — 26 493 чал.

Адукацыя

Бельская школа іканапісу

У Бельску дзейнічае Комплекс школаў з дадатковай беларускай мовай навучаньня імя Яраслава Кастыцэвіча. Агулам у 2 школах комплексу — больш за 700 вучняў.

Апроч таго, у месьце працуе Беларускі ліцэй імя Браніслава Тарашкевіча, дзе беларуская мова зьяўляецца абавязковым прадметам.

У Бельску знаходзіцца адзіная ў Польшчы школа іканапісу.

Культура

Бельск — адзiн з найбольш значных цэнтраў беларускай культуры ў Польшчы. Тут штогод праводзіцца фэст беларускай аўтарскай песьні «Бардаўская восень», дзейнічаюць самадзейныя беларускія музычныя калектывы.

Эканоміка

У Бельску працуюць прадпрыемствы па вытворчасьці прамысловага абсталяваньня, зборачных вузлоў, будаўнiчых матэрыялаў (мэталiчных вырабаў і інш.). Існуе льноапрацоўчае прадпрыемства «Lenpol», вырабляецца трыкатаж, ёсьць значныя прадпрыемствы па перапрацоўцы сельскагаспадарчай прадукцыі, абслугоўваньні сельскай гаспадаркі. Разьмешчане ў Бельску-Падляскім малочнае прадпрыемства «Mlekovita-Bielmlek» пастаўляе прадукцыю ў розныя рэгіёны Польшчы. Бельскі аддзел прадпрыемства «Netter» прапануе мяса і разнастайныя мясапрадукты, фірма «Hoop» буйны вытворца, экспартэр напояў і водаў.

Транспарт

Бельск — значны вузел аўтамабільных шляхоў: № 19 (Беласток — Бельск-Падляскі — Люблін — Жэшаў, № 66 (Замбраў — Бельск-Падляскі — Палоўцы), № 689 (Бельск-Падляскі — Гайнаўка — Белавежа)

Празь места праходзіць чыгунка Беласток — Чарэмха — Берасьце.

Выдатныя мясьціны

Царква Раства Багародзіцы

Дзейнічае Музэй малой айчыны ў Бельску — Студзіводах, ініцыятарам стварэньня якога быў вядомы краязнавец, галоўны рэдактар часопісу «Бельскі гостінэць» Дарафей Фёнік.

• Гарадзішча (XIII ст.)
• Касьцёл Раства Найсьв. Панны Марыі і Сьв. Мікалая (1783)
• Касьцёл Маці Божай з Гары Кармэль (1641)
• Кляштар кармэлітаў (1641)
• Могілкі вайсковыя часоў 1-й сусьветнай вайны
• Могілкі каталіцкія. Капліца
• Могілкі праваслаўныя. Капліца (кан. XVIII ст.)
• Ратуша (пасьля 1776)
• Сядзібна-паркавы комплекс Смульскіх
• Царква Нараджэньня Божай Маці (кан. XVII ст.)
• Царква Сьв. Міхала Арханёла (1789, 1914)
• Царква Сьв. Юрыя

Галерэя

• 

  Замчышча

• 

  Касьцёл Раства Найсьв. Панны Марыі і Сьв. Мікалая

• 

  Касьцёл Маці Божай з Гары Кармэль

• 

  Кляштар кармэлітаў

• 

  Царква Сьв. Міхала Арханёла

• 

  Царква Ўваскрасеньня Гасподняга

• 

  Царква Ўсьпеньня Багародзіцы

• 

  Вуліца імя Т. Касьцюшкі, гістарычная забудова

Месты-сябры

• Сьветлагорскі раён, Беларусь
• Луцак, Украіна

Вядомыя асобы

• Надзея Артымовіч (нар. 1946) — беларуская паэтка ў Польшчы.
• Юрка Асеньнік (нар. 1969) — музыка.
• Ёсіф Лянгбард (1882—1951) — беларускі савецкі архітэктар, пэдагог.

Літаратура

• Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4.
• Бельск // Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.— 287 с. ISBN 985-07-0131-5.

Вонкавыя спасылкі

 Бельск-Падляскі — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• м. Бельск Падляскі на Radzima.org