Радашкавічы

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Радашкавічы
Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы
Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы
BIA Radoszkowice COA.png Flag of Radaškovičy.png
Герб Радашкавічаў Сьцяг Радашкавічаў
Магдэбурскае права: 1569
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Менская
Раён: Маладэчанскі
Насельніцтва: 5 5 тыс, чал. (2010)
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 1773
Паштовы індэкс: 222322
Нумарны знак: 5
Геаграфічныя каардынаты: 54°9′ пн. ш. 27°14′ у. д. / 54.15° пн. ш. 27.233° у. д. / 54.15; 27.233Каардынаты: 54°9′ пн. ш. 27°14′ у. д. / 54.15° пн. ш. 27.233° у. д. / 54.15; 27.233
Радашкавічы на мапе Беларусі ±
Радашкавічы
Радашкавічы
Радашкавічы
Радашкавічы
Радашкавічы
Радашкавічы
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Ра́дашкавічы — мястэчка ў Беларусі, на сутоках рэчак Вязынка і Гуйка з ракой Рыбчанка. Уваходзяць у склад Маладэчанскага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва 5,5 тыс. чал. (2010). Знаходзяцца за 32 км ад Маладэчна, 41 км ад Менску, 10 км ад чыгуначнай станцыі Радашкавічы (лінія Менск — Маладэчна); на аўтамабільнай дарозе Менск — Маладэчна.

Радашкавічы — даўняе магдэбурскае места гістарычнай Меншчыны, зьвязанае з такімі вядомымі постацямі, як Янка Купала, Ядвігін Ш., Язэп Драздовіч, Браніслаў Тарашкевіч, Максім Танк. Да нашага часу тут захаваўся клясыцыстычны касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (18551859).

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Існуе некалькі вэрсіяў паходжаньня тапоніму «Радашкавічы». На думку адных дасьледнікаў, ён утварыўся ад словаў радзіцца-раіцца, другіх — ад радавацца. Таксама існуе меркаваньне, што назва паселішча пайшла ад прозьвішчаў Радашковіч, Радашкевіч[1].

У гістарычных крыніцах таксама ўпамінаюцца як Радушкавічы і Радашкевічы[2]. Традыцыйную мясцовую форму назвы Ра́дашкавічы[3] за савецкім часам замянілі на цяперашнюю афіцыйную Радашковічы[4].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гарадзішча Швэдзкая гара V — VIII стст., што знаходзіцца на ўскраіне Радашкавічаў, сьведчыць пра засяленьне гэтай мясцовасьці ў далёкай старажытнасьці.

Першы пісьмовы ўпамін пра Радашкавічы датуецца 1447, калі кашталян віленскі Пётар Гедыгольдавіч заснаваў тут касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы. У розныя часы мясьціна знаходзілася ў валоданьні Вярэйскага, Гаштольдаў, каралевы Боны, Глябовічаў, Агінскіх, Радзівілаў. З 1539 да сяр. XIX ст. тут рэгулярна праводзіліся кірмашы.

У 1549 Радашкавічы атрымалі статус места. У гэты час тут было 255 двароў, 93 службы, 8 корчмаў, майстэрні. Існаваў драўляны замак, які разьмяшчаўся паміж 2 ставамі, утвораных на рэках Гуйка і Вязынка, на «капцы сыпаным» і формаю нагадваў няправільны чатырохкутнік. З усіх бакоў замак атачала вада. У Інфлянцкую вайну ў 1567 вялікі князь Жыгімонт Аўгуст пастанавіў склікаць пад Радашкавічамі збройную дэманстрацыю, разьлічваючы на далучэньне да яе незадаволеных маскоўскай уладай князёў і баяраў. На попіс сабралося 47 тыс. жаўнераў, у тым ліку 30 тыс. паспалітага рушаньня і 2400 жаўнераў, дасланых з Каралеўства Польскага, зброі налічвалася каля 100 адзінак[5]. У 1569 Жыгімонт Аўгуст надаў паселішчу Магдэбурскае права. У Баркулабаўскім летапісе пад 1603 зазначаецца, што ў «Радашкавічах … было паветрые вялікае ў пост Філіпаў».

Мескі герб з прывілею 1792

За часамі Вялікай Паўночнай вайны (17001721) у 1708 у Радашкавічах адбыліся перамовы паміж каралём Швэцыі Карлам XII і Станіславам Ляшчынскім. У 1764 места складалася з Новых і Старых Радашкавічаў, налічвала 134 двары, у тым ліку 45 жыдоўскіх, 2 млыны. 23 лютага 1792 кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі пацьвердзіў Радашкавічам Магдэбурскае права і надаў ім мескі герб: «у срэбным полі паясная выява сьвятога Стэфана, пабітага камянямі». У адпаведным прывілеі падкрэсьлівалася, што: «усе юрыдыкі зямянскія, ваяводзкія, старосьцінскія, замкавыя, духоўныя і сьвецкія пад уладу і юрысдыкцыю магістрату Радашкавіцкага паддаць». Далей у гэтым дакумэнце зазначалася, каб «усіх абывацеляў у тым месьце, як зараз аселых, так і напотым асядаюць, маючых да права мескага ўключыць і за людзей вольных лічыць»[6].

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Радашкавічы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе сталі заштатным местам Вялейскага павету. За часамі вызвольнага паўстаньня (18301831) паселішча на пэўны час вызвалілі з-пад расейскай улады. У 1835 у месьце збудавалі мураваную праваслаўную капліцу, у 1848 — Ільлінскую, у 1851 — Пакроўскую цэрквы. У 1842 Радашковічы сталі цэнтрам воласьці Віленскай губэрні. На 1859 тут было 222, на 1866 — 225 будынкаў, дзейнічалі касьцёл, царква, сынагога і 3 юдэйскія малітоўныя школы, працавалі бровар, 2 заезныя двары і 2 гасьцініцы. У 1863 з мэтаю маскалізацыі краю расейскія ўлады адкрылі народную вучэльню. У 1882 у мясцовым касьцёле ахрысьцілі Яна Луцэвіча (Янку Купалу). Паводле вынікаў перапісу (1897) у Радашкавічах было 346 двароў, дзейнічалі касьцёл, царква, капліца, сынагога і малітоўны дом, працавалі меская і рэальная вучэльні, бровар, гарбарны завод, 13 піцейных і 6 заезных двароў, рэгулярна праводзіўся кірмаш, раз у тыдзень — таржкі. На 1908 — 30 мураваных і 463 драўляныя будынкі, мураваныя касьцёл і сынагога, драўляная царква, 2 скарбовыя і 83 прыватныя крамы, вадзяны млын, 6 пякарняў, гарбарная, каменячосная, 6 абутковых і 2 ганчарна-кафляныя майстэрні, мылаварны завод; 65 рамесьнікаў. Места складалася з 8 вуліц: Менскай, Віленскай, Дуброўскай, Заслаўскай, Татарскай і інш. У 1913 у Радашкавічах паставілі «Паўлінку» Янкі Купалы. З 20 лютага да 14 сьнежня 1918 места займалі нямецкія, з ліпеня 1919 да ліпеня 1920 і з кастрычніка 1920 — польскія войскі.

25 сакавіка 1918 згодна з Трэцяй Ўстаўной граматай Радашкавічы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 у адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, у Менскі павет («падраён») Менскага раёну[7]. Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Радашкавічы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны ў Вялейскім (з 1927 Маладэчанскім) павеце Віленскага ваяводзтва. У гэты час тут быў 391 двор, працавалі паштовая агенцыя, гімназія, мастацкая студыя Язэпа Драздовіча. У 19221928 у месьце працавала Радашкавіцкая беларуская гімназія імя Ф. Скарыны. У 1928 адкрылася прыватная беларуская школа. Мелася электрастанцыя.

У 1939 Радашкавічы ўвайшлі ў БССР. У 1940 афіцыйны статус паселішча панізілі да гарадзкога пасёлку, які стаў цэнтрам раёну (у 1960 Радашкавіцкі раён ліквідавалі). У Другую сусьветную вайну з 25 чэрвеня 1941 да 3 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Радашкавічах працуюць сярэдняя і мастацтваў школы, школа-інтэрнат.

Мэдыцына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва адыцьцяўляюць местачковыя лякарня і паліклініка.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць 2 бібліятэкі, дом культуры, кінатэатар.

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вуліцы і пляцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Афіцыйная назва Гістарычная назва Былыя назвы
Віленская вуліца Віленская вуліца Камуністычная вуліца
Дуброўская вуліца Дуброўская вуліца 17 верасьня вуліца
Зарэчная вуліца Зарэчная вуліца Камсамольская вуліца
Заслаўская вуліца Заслаўская вуліца
Савецкая вуліца Менская вуліца
 ? Татарская вуліца

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы харчовай і лёгкай прамысловасьці, вытворчасьць керамічных вырабаў.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Каля Радашкавічаў дзейнічаюць санаторыя «Сасновы Бор», санаторыя-прафілякторыя «Зорны», дзіцячы аздараўленчы комплекс «Маяк». Мястэчка — традыцыйны цэнтар ганчарнага рамяства[13].

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Гарадзішча (V—XIII стст.)
  • Ешыбот (пач. XX ст.)
  • Капліца Сьвятога Яна Непамука (XIX ст.)
  • Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (1855—1859)
  • Могілкі: габрэйскія; польскія вайсковыя часоў вайны 1920 року; старыя каталіцкія
  • Магіла Зыгмунта Чаховіча
  • Царква Сьвятога Ільлі (1942)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ураджэнцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Жыхары[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Цікавыя факты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Мінкевіч Л. «Зорныя» Радашковічы // «Голас Радзімы» № 37 (3109), 2 кастрычніка, 2008.
  2. ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 316.
  3. ^ Радашкавічы // Слоўнік беларускай мовы (клясычны правапіс) / Уклад. калектыў супрацоўнікаў выдавецтва «Наша Ніва». — Наша Ніва, 2001.
  4. ^ Бартосік З. Радашкавічы Маладэчанскага раёну // «Радыё Свабода», 2 красавіка 2008.
  5. ^ Piwarski K. Niedoszła wyprawa radoszkowicka Zygmunta Augusta na Moskwę (rok 1567—1568) // «Ateneum Wileńskie». T. IV. — Wilno, 1927. S. 256—286.
  6. ^ Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. С. 224.
  7. ^ 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002.— 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
  8. ^ Chmara A., Krzywicki J. Radoszkowicze // Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў(пол.). Tom IX: Poźajście — Ruksze. — Warszawa, 1888. S. 439.
  9. ^ Каханоўскі Г. Радашковічы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. С. 51.
  10. ^ Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. С. 313.
  11. ^ Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 2001. С. 208.
  12. ^ Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. С. 312.
  13. ^ Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.
  14. ^ Басаў А. Н., Куркоў І. М. Флагі Беларусі ўчора і сёння / Пер. А. Н. Найдовіч. — Мн.: Полымя, 1994. С. 26.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Радашкавічысховішча мультымэдыйных матэрыялаў