Смалявічы

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Смалявічы
Вуліца места
Вуліца места
Coat of Arms of Smalavičy, Belarus.svg Flag of Smalavičy.svg
Герб Смалявічаў Сьцяг Смалявічаў
Першыя згадкі: 1448
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Менская
Раён: Смалявіцкі
Насельніцтва: 15 092 чал. (2009)[1]
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 1776
Паштовы індэкс: 222210
Нумарны знак: 5
Геаграфічныя каардынаты: 54°2′0″ пн. ш. 28°5′3″ у. д. / 54.03333° пн. ш. 28.08417° у. д. / 54.03333; 28.08417Каардынаты: 54°2′0″ пн. ш. 28°5′3″ у. д. / 54.03333° пн. ш. 28.08417° у. д. / 54.03333; 28.08417
Смалявічы на мапе Беларусі ±
Смалявічы
Смалявічы
Смалявічы
Смалявічы
Смалявічы
Смалявічы
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://smolevichi.minsk-region.by/

Смаляві́чы — места ў Беларусі, на рацэ Пліса. Адміністрацыйны цэнтар Смалявіцкага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва 15 092 чал.[1] (2009). Знаходзяцца за 35 км на ўсход ад Менску; чыгуначная станцыя на лініі Менск — Ворша. Аўтамабільныя дарогі злучаюць места з Ігуменам, Лагойскам, Сьмілавічамі.

Смалявічы — даўняе мястэчка гістарычнай Меншчыны.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Тапонім «Смалявічы» ўтварыўся ад слова «смала», бо галоўным промыслам жыхароў на працягу многіх стагодзьдзяў была яе здабыча з драўніны[2].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўпамін пра Смалявічы («Смальнявічы») як уладаньне крэўскага намесьніка Алехны Даргіевіча датуецца 1448[3]. Існуюць зьвесткі, што ў 1508 вялікі князь падараваў паселішча гетману Канстантыну Астроскаму[3]. Аднак гісторык В. Насевіч прыйшоў да высновы, што пэргамін з дадзенай згадкай трэба вызнаць фальшыўкай, зробленай недзе ў XVII або нават XVIII стст.[4]

У 2-й палове XVI ст. Смалявічы перайшлі ў валоданьне роду Радзівілаў, у чыіх руках заставаліся потым на працягу амаль трох стагодзьдзяў. У 1586 староста барысаўскі і гетман вялікі Крыштап Радзівіл заснаваў тут мястэчка. Паводле інвэнтару на 1588 мястэчка Смалявічы зьяўлялася цэнтрам маёнтку, ў склад якога ўваходзіла сяло Смалявічы.

У пачатку XVII ст., як сьведчаць інвэнтары, у мястэчку Смалявічы было 4 вуліцы — Менская, Барысаўская, Царкоўная і Дворная; колькасьць двароў дасягнула 138. У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (16541667) Смалявічы трапілі пад маскоўскую акупацыю, у выніку якой у тут засталося толькі 77 двароў (1669)[4]. Паводле інвэнтару, на 1781 у мястэчку было 5 вуліцаў — да чатырох ранейшых далучылася вуліца Прудовая; двароў налічвалася 74.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Смалявічы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе з 1795 сталі цэнтрам воласьці Барысаўскага павету. Сьпярша мясьціна знаходзілася ў валоданьні Вітгенштэйнам, потым Гагенлёэ. У пач. ХІХ ст. тут існаваў палац, які згарэў у 1819. У 1871 каля Смалявічаў збудавалі чыгуначную станцыю Вітгенштэйнаўская. На 1863 у мястэчку існавалі земская народная вучэльня, паштова-тэлеграфнае аддзяленьне, бровар, рамесныя майстэрні вытворчасьці вопраткі і абутку, кузьні. Згодна з вынікамі перапісу (1897) у Смалявічах было 299 двароў, дзейнічалі 2 царквы, капліца, працавалі валасная ўправа, земская народная вучэльня, паштова-тэлеграфная кантора, бровар, рамесныя майстэрні вырабу абутку і адзеньня, 8 кузьняў. У пач. XX ст. працавалі наступныя прамысловыя прадпрыемствы: фабрыкі лесапільная і дрэваапрацоўчая (з 1894), лесапільная і мукамольная (з 1890), лесапільная мануфактура (з 1895), гута «Вікторыя» (з 1909). У 1918 мястэчка займалі нямецкія, у 19191920 — польскія войскі.

25 сакавіка 1918 згодна з Трэцяй Ўстаўной граматай Смалявічы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 у адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, у Менскі павет («падраён») Менскага раёну[5]. У 1924 Смалявічы сталі цэнтар раёну. У 1938 паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У Другую сусьветную вайну з 26 чэрвеня 1941 да 2 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

7 сакавіка 1968 Смалявічы атрымалі статус места. 5 верасьня 2000 адбылося афіцыйнае зацьвярджэньне мескага гербу[6]. 13 верасьня 2008 у парку каля каталіцкай капліцы адбылося ўрачыстае адкрыцьцё помніка сьвятому Валянтыну[7].

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Смалявічах працуюць 3 сярэднія, музычная і спартовая школы, 5 дашкольных установаў.

Мэдыцына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляюць мескія лякарня і паліклініка.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць 3 бібліятэкі, дом культуры, дом народнай творчасьці, кінатэатар.

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вуліцы і пляцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Афіцыйная назва Гістарычная назва
Ленінская вуліца Могілкавая вуліца
Першамайская вуліца Чарніцкая вуліца
Працоўная вуліца 1-ы Царкоўны завулак
2-гі Царкоўны завулак
Савецкая вуліца Менская вуліца
Сацыялістычная вуліца Царкоўная вуліца
 ? Барысаўская вуліца
 ? Дворная вуліца
 ? Прудовая вуліца
 ? Рынак пляц

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы машынабудаваньня, будаўнічых матэрыялаў, харчовай, лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасьці.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Гасьцініцы: «Вясна», «Прыазёрная»[12].

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Гістарычная забудова (пач. ХХ ст.; фрагмэнты)
  • Могілкі габрэйскія
  • Сынагога (XIX ст.)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Касьцёл
  • Царква Сьвятога Аляксандра Неўскага (1868)
  • Царква Сьвятога Мікалая (1910)

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Перепись населения — 2009. Минская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. ^ Гарады Беларусі: да 565-годзьдзя Смалявічаў // Беларускае тэлеграфнае агенцтва, 17 красавіка 2013 г. Праверана 22 красавіка 2013 г.
  3. ^ а б в Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 601
  4. ^ а б в г Насевіч В. Смалявіччына ў перыяд феадалізму // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Смалявіцкага р-на і г. Жодзіна. — Мн.: БЕЛТА, 2000.
  5. ^ 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002.— 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
  6. ^ Энцыклапедычныя звесткі горада Смалявічы на smaliavichy.by
  7. ^ Помнік святому Валянціну ў Смалявічах на Catholic.by
  8. ^ Jelski A. Smolewicze // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich(пол.). Tom X: Rukszenice — Sochaczew. — Warszawa, 1889. S. 904.
  9. ^ Шчурка Т. Смалявічы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. С. 362.
  10. ^ Нашы гарады: грамадска-палітычнае даведачнае выданне / У. А. Малішэўскі, П. М. Пабока. — Мн.: Народная асвета, 1991.
  11. ^ Шчурка Т. Смалявічы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 2002. С. 47.
  12. ^ Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Смалявічысховішча мультымэдыйных матэрыялаў