Смалявічы

Смалявічы
Герб Смалявічаў Сьцяг Смалявічаў
Першыя згадкі:	1448
Вобласьць:	Менская
Раён:	Смалявіцкі
Насельніцтва:	14 200 (2007)
Часавы пас:	UTC+3
Тэлефонны код:	+375 1776
Паштовы індэкс:	222210
Геаграфічныя каардынаты:	54°02′00″ пн. ш. 28°05′03″ у. д.
Смалявічы на мапе Беларусі Смалявічы
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Смаляві́чы — места ў Беларусі, на рацэ Пліса. Адміністрацыйны цэнтар Смалявіцкага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва 14,2 тыс. чал. (2007). Знаходзяцца за 35 км на ўсход ад Менску; чыгуначная станцыя на лініі Менск — Ворша. Аўтамабільныя дарогі злучаюць места з Ігуменам, Лагойскам, Сьмілавічамі.

Гісторыя

Першы пісьмовы ўспамін пра Смалявічы («Смальнявічы») як уладаньне крэўскага намесьніка Алехны Даргіевіча датуецца 1448. Назоў паселішча пайшоў ад смалы, бо галоўным промыслам жыхароў на працягу многіх стагодзьдзяў была яе здабыча з драўніны. Існуюць зьвесткі, што ў 1508 вялікі князь падараваў паселішча гетману Канстантыну Астроскаму. Аднак гісторык В. Насевіч прыйшоў да высновы, што пэргамін з дадзенай згадкай трэба вызнаць фальшыўкай, зробленай недзе ў XVII або нават XVIII стст.

У 2-й пал. XVI ст. Смалявічы перайшлі ў валоданьне роду Радзівілаў, у чыіх руках заставаліся потым на працягу амаль трох стагодзьдзяў. У 1586 староста барысаўскі і гетман вялікі Крыштап Радзівіл заснаваў тут мястэчка. Паводле інвэнтару на 1588 мястэчка Смалявічы зьяўлялася цэнтрам маёнтку, ў склад якога ўваходзіла сяло Смалявічы.

У пач. XVII ст., як сьведчаць інвэнтары, у мястэчку Смалявічы было 4 вуліцы — Менская, Барысаўская, Царкоўная і Дворная; колькасьць двароў дасягнула 138. У Трынаццацігадовую вайну (1654—1667) Смалявічы трапілі пад маскоўскую акупацыю, у выніку якой у тут засталося толькі 77 двароў (1669). Паводле інвэнтару, на 1781 у мястэчку было 5 вуліцаў — да чатырох ранейшых далучылася вуліца Прудовая; двароў налічвалася 74.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Смалявічы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе з 1795 зрабіліся цэнтрам воласьці Барысаўскага павету. Сьпярша мясьціна знаходзілася ў валоданьні Вітгенштэйнам, потым Гагенлёэ. У пач. ХІХ ст. тут існаваў палац, які згарэў у 1819. У 1871 каля Смалявічаў збудавалі чыгуначную станцыю Вітгенштэйнаўская. Станам на 1863 у мястэчку існавалі земская народная вучэльня, паштова-тэлеграфнае аддзяленьне, бровар, рамесныя майстэрні вытворчасьці вопраткі і абутку, кузьні.

У 1924 Смалявічы зрабіліся цэнтар раёну БССР. У 1938 паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У Другую сусьветную вайну з 26 чэрвеня 1941 да 2 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

7 сакавіка 1968 Смалявічы атрымалі статус места. 5 верасьня 2000 адбылося афіцыйнае зацьвярджэньне мескага гербу. 13 верасьня 2008 у парку каля каталіцкай капліцы адбылося ўрачыстае адкрыцьцё помніка сьвятому Валянтыну.

Насельніцтва

• XVII стагодзьдзе: 1601 — каля 1 тыс. чал.
• XVIII стагодзьдзе: 1781 — каля 450 чал. у мястэчку Смалявічы і каля 140 чал. у вёсцы Смалявічы; 1796 — 737 чал.
• XIX стагодзьдзе: 1855 — каля 800 чал.; 1889 — каля 1 тыс. чал.; 1897 — 2757 чал.; 1900 — больш за 3 тыс. чал.
• XX стагодзьдзе: 1939 — 6,8 тыс. чал.; 1975 — 10 тыс. чал.; 1991 — 13,9 тыс. чал.; 2000 — 14,1 тыс. чал.
• XXI стагодзьдзе: 2006 — 14,2 тыс. чал.; 2007 — 14,2 тыс. чал.

Адукацыя

У Смалявічах працуюць 3 сярэднія, музычная і спартовая школы, 5 дашкольных установаў.

Мэдыцына

Мэдычныя паслугі надаюць мескія лякарня і паліклініка.

Культура

Дзейнічаюць 3 бібліятэкі, дом культуры, дом народнай творчасьці, кінатэатар.

Эканоміка

Прадпрыемствы машынабудаваньня, будаўнічых матэрыялаў, харчовай, лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасьці.

Пералік прамысловых прадпрыемстваў Смалявічаў
ААТ «Смалявіцкі досьледна-мэханічны завод» ААТ «Смалявіцкі малочны завод» РУВП «Смалявіцкі досьледны завод» УП «Смалявіцкі райпрамкамбінат» КУП «Смалявіцкі завод жалезабэтонавых вырабаў» КУП «Смалявіцкі раённы камбінат побытавага абслугоўваньня»

Турыстычная інфармацыя

Старая царква (не захавалася)

• Гасьцініцы: «Вясна», «Прыазёрная».

Выдатныя мясьціны

• Гістарычная забудова (пач. ХХ ст.; фрагмэнты)
• Могілкі габрэйскія
• Сынагога (XIX ст.)

Страчаная спадчына

• Касьцёл
• Царква Сьв. Аляксандра Неўскага (1868)
• Царква Сьв. Мікалая (1910)

Галерэя

• Краявіды Смалявічаў
• 

  Адміністрацыя

• 

  Касьцёл Сьв. Валянтына

• 

  Царква

• 

  Вуліца

Вядомыя асобы

• Гаўрыла Ціхаў (1875—1960) — беларускі астраном, чалец-карэспандэнт АН СССР, ганаровы акадэмік АН Беларусі
• Пятро Краўчанка (нар. 1950) — беларускі палітык і дыплямат, міністар замежных справаў, амбасадар у Японіі і Філіпінах

Літаратура

• Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Смалявіцкага р-на і г. Жодзіна. — Мн.: БЕЛТА, 2000.
• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. ISBN 985-11-0214-8.
• Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0.
• Smolewicze // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom X: Rukszenice — Sochaczew. — Warszawa, 1889. S. 904.

Вонкавыя спасылкі

 Смалявічы — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• м. Смалявічы на Radzima.org
• Партал г. Смалявічы