Клецак

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Клецак
У цэнтры места
У цэнтры места
Coat of Arms of Kleck, Belarus.png Flag of Kleck, Belarus.svg
Герб Клецку Сьцяг Клецку
Першыя згадкі: 1127
Магдэбурскае права: 27 жніўня 1652
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Менская
Раён: Клецкі
Насельніцтва: 10 761 чал. (2009)[1]
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 1793
Паштовы індэкс: 222640
Нумарны знак: 5
Геаграфічныя каардынаты: 53°4′ пн. ш. 26°38′ у. д. / 53.067° пн. ш. 26.633° у. д. / 53.067; 26.633Каардынаты: 53°4′ пн. ш. 26°38′ у. д. / 53.067° пн. ш. 26.633° у. д. / 53.067; 26.633
Клецак на мапе Беларусі ±
Клецак
Клецак
Клецак
Клецак
Клецак
Клецак
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
Афіцыйны сайт(рас.)(анг.)

Кле́цак — места ў Беларусі, на рацэ Лань. Адміністрацыйны цэнтар Клецкага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва 10 761[1] чал. (2009). Знаходзіцца за 140 км на паўднёвы захад ад Менску; чыгуначная станцыя на лініі Асіповічы — Баранавічы. Аўтамабільныя дарогі злучаюць места зь Нясьвіжам, Баранавічамі, Слуцкам.

Клецак — магдэбурскае места гістарычнай Наваградчыны, колішняя сталіца княства і радзівілаўскай ардынацыі.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На думку беларускага географа В. Жучкевіча, тапонім «Клецак»[2][3] утварыўся ад асновы клець, або старога дыялектнага слова «клеч» — бярозавы парасьнік[4]. Варыянты назвы места ў гістарычных крыніцах: Кльчьск[5], Клеческ.

У сучаснай беларускай мове (клясычны правапіс) тапонім замацаваўся з устаўным «а» (Клецак)[6], што адпавядае традыцыйнаму вымаўленьню мясцовых жыхароў. Цяперашняя афіцыйная назва места — Клецк (польск. Kleck, рас. Клецк).

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Гісторыя Клецку

Паводле археалягічных зьвестак, старажытнае паселішча існавала тут яшчэ ў сяр. ХІ ст. Аднак першы пісьмовы ўспамін пра Клецак датуецца 1127 годам, калі ён зьяўляўся сталіцай удзельнага княства[7].

У ХIV ст. Клецкае княства далучылася да Вялікага Княства Літоўскага[8]. Пад 1398 згадваецца князь клецкі Ямант Тулунтавіч. У 1401 вялікі князь Вітаўт перадаў места свайму брату Жыгімонту Кейстутавічу, у 1404 — князю Раману Фёдаравічу. У 1433 пад Клецкам войскі Жыгімонта Кейстутавіча разьбілі прыхільнікаў Сьвідрыгайлы Альгердавіча. Каля 1492 вялікі князь Казімер перадаў места і княства Івану Яраславічу, які пакінуў іх у спадчыну свайму сыну Фёдару.

У 1503 Клецак спалілі крымскія татары. 5 жніўня 1506 каля места адбылася бітва, у выніку якой войскі Вялікага Княства Літоўскага на чале з князем Міхалам Глінскім разьбілі татараў. Вялікі князь Аляксандар выдаў Клецку прывілей на адзін рэгулярны кірмаш. У 15221556 места знаходзілася ў валоданьня вялікай княгіні Боны Сфорца.

У 1550 Андрэй Маствілоўскі фундаваў у Клецку Фарны касьцёл (Траецкі касьцёл)[9]. Станам на 1552 у месьце было 137 двароў, 4 царквы, манастыр, касьцёл. У 1553 тут пачаў дзейнічаць адзін зь першых на Беларусі кальвінскіх збораў, дзе ў 15601563 служыў прапаведнікам Сымон Будны. У 1559 вялікі князь Жыгімонт Аўгуст выдаў месту прывілей на 2 рэгулярныя кірмашы. У 1586 утварылася Клецкая ардынацыя Радзівілаў. Станам на 1626 у месьце было 448 двароў, пад 1641 згадваецца Клецкая бібліятэка Радзівілаў.

27 жніўня 1652 кароль і вялікі князь Ян Казімер надаў Клецку Магдэбурскае права і герб: «у блакітным полі княская карона, пад якой паляўнічы рог»[10]. У Трынаццацігадовую вайну ў 1655 маскоўскія захопнікі зруйнавалі Клецак. Насельніцтва места скарацілася ўдвая[11]. У 1683 маршалак вялікі Станіслаў Казімер Радзівіл заснаваў тут дамініканскі кляштар. У гэты час у месьце было 217 двароў, дзейнічалі драўляныя вуніяцкія цэрквы Ўшэсьцю і Ўваскрэсенская, працавалі 3 рамесныя цэхі.

За часамі Вялікай Паўночнай вайны ў 1706 швэдзкі аддзел разьбіў пад Клецкам расейскае войска. Кароль і вялікі князь Аўгуст Моцны паўторна надаў месту прывілей на 2 рэгулярныя кірмашы. Станам на 1713 тут было 152 двары.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Клецак апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе зрабіўся цэнтрам воласьці Случарэцкага павету. Статус паселішча панізілі да мястэчка, якое зрабілася вядомым у рэгіёне цэнтрам гандлю. У 1796 у Клецку збудавалі харальную сынагогу. 20 красавіка (3 траўня) 1917 местачкоўцы ўпершыню змаглі ўрачыста адзначыць гадавіну прыняцьця Канстытуцыі 3 траўня[12].

Згодна з Рыскай мірнай дамовй (1921) Клецак апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Нясьвіскім павеце. Цягам 19241931 у месьце працавала беларуская гімназія.

У 1939 Клецак увайшоў у БССР, дзе ў 1940 зрабіўся цэнтрам раёну. У Другую сусьветную вайну з 26 чэрвеня 1941 — да 4 ліпеня 1944 места знаходзілася пад нямецкай акупацыяй, 6 кастрычніка 1941 нацысты расстралялі каля 4 тысячаў габрэяў. У 1953 савецкія ўлады злачынна ўзарвалі Фарны касьцёл.

29 лістапада 1999 адбылося афіцыйнае зацьверджаньне гістарычнага гербу Клецку[13]. 11 лістапада 2008 з ініцыятывы мясцовага сьвятара Маскоўскага патрыярхату на помнік архітэктуры XVII ст., колішні касьцёл дамініканаў, паставілі пазалочаны купал-цыбуліну, што зьяўляецца грубым парушэньнем дзейнага заканадаўства[14]. Нягледзячы на звароты грамадзкасьці ў пракуратуру[15], неўзабаве такія ж купалы паставілі над бакавымі вежамі. 25 сьнежня 2008 у Клецку адбылося ўрачыстае асьвячэньне новага касьцёла Найсьв. Тройцы.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Клецку працуюць 3 сярэднія, музычная, дзіцяча-юнацкая спартовая школы і селькагаспадарчы прафэсійны ліцэй.

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вуліцы і пляцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Цяперашняя назва Гістарычная назва
Гагарына вуліца Віленская вуліца
Кітчанкі вуліца Слабадзкая вуліца
Леніна вуліца Нясьвіская вуліца
Маякоўскага плошча Рынак пляц
Першамайская вуліца Пінская вуліца
Талстога вуліца Татарская вуліца[18]

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы харчовай (малочная, масласыраробная, кансэрвавая, камбікормавая), дрэваапрацоўчай, лёгкай прамысловасьці.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічае Клецкі гістарычна-этнаграфічны музэй. Спыніцца можна ў гасьцініцы «Клецак».

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Вайсковыя кашары (1920—1930-я)
  • Гарадзішча (XI—XIII стагодзьдзі)
  • Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Фарны; XVI ст., захавалася частка заходняй сьцяны)
  • Касьцёл і кляштар дамініканаў (1684, цяпер царква Ўваскрэшаньня Хрыстова БЭМП)
  • Могілкі габрэйскія
  • Мэмырыяльны крыж і камень на месцы бітвы пад Клецкам 5 жніўня 1506 року
  • Сынагога (пач. ХХ ст.)
  • Царква Покрыва Прасьвятой Багародзіцы (1876—1879)
  • Шпіталь (1905—1908)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Замак (XVI ст.)
  • Капліца (ХІХ ст.)
  • Мячэт (1881)
  • Сынагога Вялікая (XVIII ст.)

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Перепись населения — 2009. Минская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. ^ Клецак // Слоўнік беларускай мовы (клясычны правапіс) / Уклад. калектыў супрацоўнікаў выдавецтва «Наша Ніва». — Наша Ніва, 2001.
  3. ^ Смоліч А. Географія Беларусі. — Вільня: Друкарня «Віленскага Выдавецтва» Б. А. Клецкіна, 1922. С. 223.
  4. ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 160.
  5. ^ ПСРЛ. Т. 1. — М., 1962. С. 297.
  6. ^ Бушлякоў Ю., Вячорка В., Санько З., Саўка З. Беларускі клясычны правапіс. Збор правілаў. Сучасная нармалізацыя. — Вільня—Менск, 2005. С. 21.
  7. ^ Пазднякоў В. Клецк // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 105.
  8. ^ а б Пазднякоў В. Клецк // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1997. С. 194.
  9. ^ Kleck // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich(пол.). Tom IV: Kęs — Kutno. — Warszawa, 1883. S. 123.
  10. ^ Клецак // Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.
  11. ^ а б в г д Пазднякоў В. Клецк // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 106.
  12. ^ Tarasiuk D. Między nadzieją a niepokojem: Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905–1918. — Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007. S. 114—115.
  13. ^ Геральдика на Клецкий районный исполнительный комитет
  14. ^ Печанко С. Клецкі бацюшка не паслухаў Мінкульту // «Наша Ніва», 10 лістапада 2008.
  15. ^ Пракуратура падтрымала апазыцыянэра // Радыё Свабода, 22 студзеня 2009.
  16. ^ Клецк // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.
  17. ^ Клецк // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.
  18. ^ Блінец А. Ад Пінскай да Першамайскай. Гісторыя адной вуліцы. Да новых перамогПраверана 3 верасьня 2012 г.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Клецаксховішча мультымэдыйных матэрыялаў