Міхал Казімер Агінскі

Міхал Казімер Агінскі
Міхал Казімер Агінскі. Невядомы аўтар, XVIII ст.
Герб «Агінскі»
Гетман вялікі літоўскі
1768 — 1793
Папярэднік:	Міхал Юзэф Масальскі
Наступнік:	Сымон Марцін Касакоўскі
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся:	1730
Памёр:	31 траўня 1800 Варшава
Род:	Агінскія
Бацькі:	Юзэф Тадэвуш Агінскі Ганна зь Вішнявецкіх
Жонка:	Аляксандра з Чартарыйскіх
Рэгаліі:

Міхал Казімер Агінскі (1730 — 31 траўня 1800, Варшава) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай; кампазытар, паэт і мэцэнат. Чашнік вялікі літоўскі (1744—1748), генэрал-маёр войска Вялікага Княства Літоўскага і пісар польны літоўскі (1748—1764), ваявода віленскі (1764—1768), гетман вялікі літоўскі (1768—1793).

Міхал Казімер Агінскі — ініцыятар і фундатар будовы Агінскага канала.

Біяграфія

Паходжаньне і юнацтва

Прадстаўнік старэйшай княскай лініі роду Агінскіх: ягоны бацька, Юзэф, быў ваяводам троцкім; маці, Ганна, — з роду магнатаў Вішнявецкіх.

Рана страціў бацьку, спачатку гадаваўся пад апякунствам дзеда — гетмана Вішнявецкага, пасьля пад наглядам віцебскага ваяводы Марцыяна Агінскага, і, урэшце, канцлерам Міхалам Чартарыйскім. Вядома, што ён вывучаў музыку і жывапіс, меў здольнасьці да мастацтва. Пазьней талент Агінскага ўхваліць у сваіх мэмуарах францускі літаратар і энцыкляпэдыст Дэні Дыдро і папросіць яго напісаць артыкул «Арфа» для францускай «Энцыкляпэдыі».

Дзяржаўная служба і эміграцыя

Атрымаў шэраг дзяржаўных пасадаў, у 1748—1764 быў генэрал-маёрам войска Вялікага Княства Літоўскага.

У 1754—1761 знаходзіўся ў Францыі, служыў у войску. Ажаніўся з дачкою канцлера вялікага літоўскага Міхала Чартарыскага Аляксандрай, атрымаў Слонімскую эканомію. Жыў у Пецярбургу, разглядаўся як адзін з кандыдатаў на сталец Рэчы Паспалітай.

У 1768 стаў вялікім гетманам літоўскім. У 1771 перайшоў на бок Барскай канфэдэрацыі, аднак пацярпеў паразу ад Суворава ў бітве пад Сталовічамі. Эміграваў, жыў у Вене і Парыжы. Тамака здабыў сабе вядомасьць як музыка.

Вяртаньне з эміграцыі. Жыцьцё ў Слоніме

Партрэты М. К. Агінскага

Невядомы мастак, XVIII ст.

Копія партрэта, прыпісанага А. Каўфман, 1791

Г. Лісеўская, 1755

A. Romanet, XVIII—XIX стст.

Невядомы мастак, XVIII—XIX стст.

У 1775 атрымаў амністыю і вярнуўся ў Слонім, дзе заснаваў шэраг мануфактураў, друкарню, тэатар, капэлу, балетную школу і знакаміты Агінскі канал, які злучаў басэйны Балтыйскага і Чорнага мораў. Праз палескія балоты намаганьнямі князя былі адноўленыя пракладзеныя раней два гасьцінцы, што злучылі Пінск са Слонімам і Валыньню. Адчыненая балетная школа мела назву «Дэпартамент балетных дзяцей», у якой акрамя танцаў вучылі чытаньню і пісьму дзяцей прыгонных сялянаў. Для свайго тэатра гетман уласнаручна напісаў чатыры опэры.

У 1781 прызначаны намесьнікам Літоўскай правінцыі.

Паўторная эміграцыя і сьмерць

У 1782 зноў выехаў за мяжу, быў у Бэрліне, Брусэлі, Амстэрдаме, потым у Ангельшчыне. Прасіў дапамогі ў прускага караля Фрыдрыха Вільгельма II, каб вярнуць канфіскаваныя маёнткі ў Расейскай імпэрыі.

У часе Чатырохгадовага Сойму далучыўся да патрыятычных колаў. Аднак у 1791 перадаў амаль усе свае маёнткі далёкаму сваяку Міхалу Клеафасу Агінскаму з умовай, што той выплаціць ягоныя пазыкі, і адыйшоў ад палітычнай дзейнасьці.

Па скасаваньні Канстытуцыі 3 траўня адмовіўся ад гетманскай булавы, выехаў у Вену. Падчас паўстаньня Касьцюшкі знаходзіўся ў Вільні. У 1795 годзе прысягнуў на вернасьць Кацярыне II. Будучы цяжка хворым, па-ранейшаму займаўся музыкай і наладзіў сяброўства з Францам Ёзэфам Гайднам. У канцы 1795 пераехаў у Варшаву, дзе і памёр.

Творчасьць

Касьцёл Сьв. Вінцэнта і кляштар місіянэраў (малюнак Н. Орды), фундатарам якіх быў Міхал Казімер

Выявіў здольнасьці музыкі-віртуоза, аўтар палянэзаў, опэраў і песень на ўласныя вершы. Пад псэўданімам «Słonimski» напісаў шэраг літаратурных твораў. Для ўласнага тэатру ў Слоніме напісаў опэры «Цыганы», «Елісейскія палі», «Сілы сьвету», «Становішча саслоўяў». Выдатна выконваў на розных інструмэнтах свае скрыпічныя і іншыя музычныя творы, за што сярод сучасьнікаў атрымаў мянушку «гетман-клярнэт».

Выдаў паэтычныя зборнікі «Кніжка ў вялікую актаву» (па-польску: Xiążka in Octavo majori; Львоў, 1781), «Гістарычныя і маральныя аповесьці» (па-польску: Powieści historyczne i moralne; Варшава, 1782), «Байкі і ня-байкі» (па-польску: Bayki i niebayki; Варшава, 1788).

Як мэцэнат Міхал Казімер зрабіў багатыя ахвяраваньні для кляштару і касьцёла ў Сьмілавічах, а таксама заснаваў дабрачынны фонд для студэнтаў Віленскага ўнівэрсытэту.

Памяць

Імя Міхала Казімера Агінскага носіць вуліца ў Слоніме.

Папярэднік Міхал Юзэф Масальскі

Гетман вялікі літоўскі 1768—1793

Наступнік Сымон Марцін Касакоўскі

Літаратура

• Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4.
• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-074-2.

Вонкавыя спасылкі

 Міхал Казімер Агінскі — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• Вершы Міхала Казімера Агінскага на Kamunikat.org (пераклад Васіля Сёмухі)