Тураў

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Тураў
Помнік Кірылу Тураўскаму на Замчышчы
Помнік Кірылу Тураўскаму на Замчышчы
Coat of Arms of Turaŭ, Belarus.svg Flag of Turaw, Belarus.svg
Герб Турава Сьцяг Турава
Першыя згадкі: 980
Горад з: 2004
Магдэбурскае права:  ?[1]
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Гомельская
Раён: Жыткавіцкі
Насельніцтва: 2846 чал. (2011)
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 2353
Паштовы індэкс: 247980
Нумарны знак: 3
Геаграфічныя каардынаты: 52°4′9″ пн. ш. 27°44′10″ у. д. / 52.06917° пн. ш. 27.73611° у. д. / 52.06917; 27.73611Каардынаты: 52°4′9″ пн. ш. 27°44′10″ у. д. / 52.06917° пн. ш. 27.73611° у. д. / 52.06917; 27.73611
Тураў на мапе Беларусі
Тураў
Тураў
Тураў
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Ту́раў — горад у Беларусі, на рацэ Прыпяць. Уваходзіць у склад Жыткавіцкага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва 3,1 тыс. чал. (1 студзеня 2009). Знаходзіцца за 25 км на паўночны захад ад места і чыгуначнай станцыі Жыткавічы, за 258 км ад Гомелю. Аўтамабільныя дарогі на Давыд-Гарадок, Жыткавічы, Лельчыцы. Рачная прыстань.

Тураў — старажытная сталіца дрыгавічаў, аднаго зь некалькіх плямёнаў, якія лічацца продкамі ліцьвінаў (разам з крывічамі, радзімічамі, літвой і яцьвягамі).

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У наш час існуе два найбольш вядомыя тлумачэньні паходжаньня тапоніму «Тураў». Першае зьвязвае назву паселішча з імем вараскага князя Тура, які лічыцца ягоным заснавальнікам[2] і ўпамінаецца ў «Аповесьці мінулых часоў» пад 980 годам. Зрэшты, гэта адзіная летапісная згадка пра «заморскага» Тура (Туры) як заснавальніка і першага ўладара гораду[3]. У 1880 годзе япіскап Менскі і Тураўскі Яўгені ў «Нарысе гісторыі Турава», прыкладзеным да выданьня твораў Кірылы Тураўскага, пісаў, што ў народнай гаворцы «які-небудзь Турдаў, Турбенд і інш. мог называцца і проста Тур[4]». Таксама ён зазначыў, што існаваньне імя Тур у пэўных сфэрах усходнеславянскага грамадзтва пацьвярджаецца, відаць, назвай царквы Турава бажніца ў старажытным Кіеве, якая згадваецца ў летапісе пад 1146 годам[4].

Другое пашыранае тлумачэньне найменьня Тураў узыходзіць да назвы дзікага быка тура. Так, беларускі этнограф Павал Шпілеўскі лічыў, што летапіснае сьцьверджаньне пра нейкага заморскага Тура (Туры) як заснавальніка і першага гаспадара Турава — даніна народнай легендзе[3]. Сваю думку дасьледнік даводзіў наступным чынам: «па-першае, мы сустракаем масу назваў сёлаў, вёсак, рэк, палёў, урочышчаў і г. д. з коранем „тур“ на ўсёй прасторы славянскіх пасяленьняў, і выводзіць гэтыя назвы не ад славянскага, а ад вараскага кораня — неверагодна; па-другое, у землях дрыгавічоў было мноства тураў, на якіх палявалі кіеўскія князі, напр., Уладзімер Манамах…»[5].

Як адзначаюць А. Крывіцкі і М. Саскевіч, назву «тур» фіксуюць старажытныя пісьмовыя помнікі (напрыклад, буй-тур Усевалада ў «Слове аб палку Ігаравым»), у паўднёвых і заходніх славян захаваліся ўтварэньні ад гэтае назвы сярод найменьняў жывёл, расьлінаў, у тапаніміцы, у асобных песьнях, былінах і інш. Тым ня менш, дасьледнікі лічаць гэтую гіпотэзу «занадта спрошчанай і гістарычнай слаба матываванай»[5].

Аляксандар Крывіцкі і Мікалай Саскевіч выводзяць назву гораду ад зарослай цяпер пратокі ад Прыпяці ў в. Пагост, што разьмешчана непадалёк ад упадзеньня ў Прыпяць ракі Сьцьвіга. Дасьледнікі адзначаюць, што паводле ўспамінаў старэйшых жыхароў памянёнай вёскі, яшчэ ў даваенныя часы Тур была досыць шырокай і дастаткова глыбокай пратокай, якая была часткаю гаспадарскае воднае сыстэмы Пагоста: пратока была важнаю прыстаньню на Прыпяці і Сьцьвізе адначасова, асабліва пры сплаве лесу. Старажытная пратока Тур мела асаблівае значэньне для падтрыманьня комплексу жыльлёвых, гаспадарчых, абарончых, абрадавых і іншых групаў збудаваньняў тагачасных насельнікаў Турава праз разгалінаваную водную сыстэму. На думку дасьледнікаў, такое гідранімічнае паходжаньне назвы зьяўляецца «больш блізкім да рэальных падзеяў таго часу» і родніць Тураў з паўночным Полацкам[6].

Існуюць таксама і менш вядомыя тлумачэньні найменьня Тураў. Некаторыя выводзяць гэтую назву ад слова «тура́» (тур) — вежа, іншыя мяркуюць, што на месцы, дзе ўзьнік Тураў, у язычніцкай старажытнасьці было капішча — месца пакланеньня нейкаму паважанаму ідалу-заступніку Туру[7]. Аднак наяўнасьць асобнага славянскага божышча пад гэтаю назваю А. Прохараў лічыць «не зусім абгрунтаванаю»[8].

Таксама існуе і іншая мясцовая легенда пра паходжаньне Турава: у часе набегаў нейкіх «туркаў» адзін зь іх, перабіраючыся па тонкім лёдзе на кані недзе там, дзе потым паўстаў Тураў, праваліўся пад лёд і ўтапіўся (паводле іншай вэрсіі — толькі згубіў сваю багатую шапку), аднак, на думку А. Крывіцкага і М. Саскевіча, гэта адвольны народны жарт пабудаваны на сугуччы найменьня «Тур» і слова «турак»[9].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Заснаваньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўспамін пра Тураў зьмяшчаецца ў «Аповесьці мінулых часоў» і датуецца 980 годам: «бе бо Рогволод перешел из заморья имяше волость свою Полотьске, а Тур Турове, от него же Туровици прозвашаяся».[10]

Старажытны горад узьнік на сутоках рэчак Язда і Струмень, прытокаў Прыпяці, якая ў сваю чаргу ўпадае ў Дняпро, а ён — у Чорнае мора. Гэты рачны шлях здаўна быў вядомы вікінгам, якія актыўна карысталіся ім для гандлю з Канстантынопалем.

Тураўскае княства[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Краявід з Замкавай гары

Першым вядомым тураўскім князем быў Сьвятаполк, сын кіеўскага князя Ўладзімера, пад чыёй уладай знаходзілася Кіеўская Русь, у тым ліку і Тураўскае княства. Сьвятаполк заняў тураўскі сталец у 988 годзе. Неўзабаве ў 1005 годзе ўтварылася Тураўскае біскупства.

XIIXIII стагодзьдзі — час росквіту Турава. Горад меў магутную лінію ўмацаваньняў. У той час тут было каля 40 (паводле паданьняў — 75—80) цэркваў і манастыроў. Сярод іх былі прынамсі, два саборныя храмы: Усьпенскі і Петрапаўлаўскі. Існавалі прынамсі, два, а магчыма, што тры манастыры: Мікольскі мужчынскі, жаночы сьвятой вялікамучаніцы Варвары, япіскапскі Барысаглебскі (першая згадка ў сяр. ХІІ ст.). Магчымае, але малаімавернае існаваньне катэдральнага сабору Сьвятой Сафіі.[11] У канцы XIII стагодзьдзя ў Тураве збудавалі мураваную абарончую вежу (разабраная ў XIX стагодзьдзі). У гэтыя часы ў горадзе жыў вядомы асьветнік Кірыла Тураўскі. У 1158 годзе Тураў вытрымаў дзесяцітыднёвую аблогу паўднёварускіх князёў і такім чынам атрымаў незалежнасьць ад Кіева[12], а ў 1160 годзе — трохтыднёвую аблогу валынскіх князёў. Узімку 1241 году горад поўнасьцю зруйнавалі мангола-татары. Менавіта тады, як сьведчыць паданьне, быў закіданы немаўлятамі славуты калодзеж Тура, пасьля чаго на працягу сямі гадоў зь яго струменіла жаночае малако.

Пэрыяд дабрабыту скончыўся ў выніку шэрагу фэўдальных канфліктаў, а пасьля таго як рачны гандлёвы шлях страціў сваю актуальнасьць (Эўропа і Бізантыя былі зьвязаныя ў абыход Кіева) Тураў страціў асноўную сваю прывабнасьць.

Тураўскае княства ў пэрыяд фэўдальнай раздробленасьці падзялілася на некалькі ўдзельных княстваў — Тураўскае, Пінскае, Слуцкае, Клецкае і іншыя — і страціла сваё значэньне. У гэты час хутка рос Пінск, які апярэджваў у сваім гаспадарчым разьвіцьці Тураў.

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Панарама места. Напалеон Орда, 1856

У XII—XIV стагодзьдзях пачалося аб’яднаньне абшараў колішніх Полацкага, Турава-Пінскага і Смаленскага княстваў вакол Наваградку. Далучэньне Турава да Вялікага Княства Літоўскага адбылося ў 1320-я гады. У першай траціне XIV ст. спынілася старажытная дынастыя тураўскіх князёў, у выніку чаго горад перайшоў да вялікіх князёў літоўскіх1430 годзе — у валоданьні вялікага князя Сьвідрыгайлы Альгердавіча). З XV ст. Тураў знаходзіўся ў складзе Троцкага ваяводзтва і належаў князям Глінскім.

З канца XV стагодзьдзя крымскія татары неаднойчы ўчынялі рабаўнічыя набегі на тэрыторыю сучаснай Беларусі. У 1497 годзе яны забілі непадалёку ад Мазыра мітрапаліта кіеўскага і ўсяе Русі Макарыя. У час вайны 15001503 гадоў з Маскоўскай дзяржавай Іван III неаднаразова інструктаваў Менглі-Гірэя, каб крымскія загоны накіроўваліся ў бок Слуцку, Турава, Пінску з мэтай аслабіць усходнія межы Вялікага Княства Літоўскага. Карыстаючыся тым, што асноўныя сілы Вялікага Княства ваявалі ў гэты час з Масквой, крымчакі неаднаразова спусташалі літоўскія землі. Увосень 1502 году яны перайшлі Прыпяць і пачалі рабаваць ваколіцы Турава і Пінску. Славуты слуцкі князь Сямён Алелькавіч перахапіў крымчакоў за 6 міль ад Бабруйску і ўшчэнт разьбіў іх, вызваліўшы вялікі палон.

У 1507 годзе фэўдалы, якія шукалі хаўрусу з Масквой і нярэдка адкрыта пераходзілі на бок Маскоўскай дзяржавы, узьнялі паўстаньне пад кіраўніцтвам Міхала Глінскага. Аднак у 1508 годзе паўстаньне пацярпела паразу. Пасьля таго, як Глінскі зьбег у Маскоўскае княства, Тураў перайшоў да Канстантына Астроскага, які заняўся ягоным узнаўленьнем. У 1521 годзе горад быў паўторна разбураны татарамі, і Астроскія мусілі яшчэ раз будаваць на Замкавай гары ўмацаваны замак — апошні, рэшткі якога захаваліся да XIX ст. і апісваліся вядомым падарожнікам Паўлам Шпілеўскім. Астроскія кіравалі Туравам больш за стагодзьдзе (з 1508 па 1620 г.), пакуль ён ня быў аддадзены ў якасьці выкупу за княжну з роду Сапегаў.

У выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 15651566 гадоў Тураў увайшоў у склад Пінскага павету Берасьцейскага ваяводзтва. У гэты час места складалася з асноўнай часткі і двух прадмесьцяў — Заяцэльля і Запясочча.

Від на места, пач. XX ст.

У вайну Расеі з Рэччу Паспалітай маскоўскія захопнікі некалькі разоў спусташалі Тураў. Масква ажыцьцяўляла свае даўнія пляны па захопе Літвы і распачала крывавую вайну, якая забрала больш за палову насельніцтва Вялікага Княства. У ліпені 1654 году казакі, наляцеўшы на вёскі і мястэчкі Тураўшчыны, «сялян мучылі, насьмерць забівалі, маёмасьць іх усю забіралі, іншыя вёскі агнём палілі…» Пазьней сюды прыходзіў казацкі полк нейкага Грышкі Чорнага. Казакі зьяўляліся тут і разам з маскоўскімі ратнікамі. У верасьні 1654 году на Тураўскую і Сьмядынскую (ніжэй па Прыпяці) воласьці напала маскоўскае войска. Паводле заявы тураўскага падстарасты Хведара Ляўковіча, чужынцы «ня толькі ў дамах сялянскіх што змаглі адшукаць забралі, але, сялян у лясах знаходзячы, некаторых насьмерць пазамучвалі…» 24 верасьня яны «да апошняй халупы» спалілі вёскі Верасьніца, Букча, Глінная, Храпін, Колкі, і спустошылі дзясяткі іншых. Забіралі ўсё да драбніцы. У Астражанцы і Сьмядыні замардавалі нават папоў, у Гліннай сьвятога айца расстралялі, а недамучаных людзей жывых засыпалі зямлёй. Целы мерцьвякоў выкідвалі з дамавінаў. Урэшце, пагаспадарыўшы ў апусьцелым Тураве, захопнікі пакінулі яго, а мяшчанам, якія паразьбягаліся, ды ўсёй воласьці сказалі вяртацца ў горад, запэўніўшы, што чапаць іх ня будуць. Аднак 30 кастрычніка, калі людзі вярнуліся, на іх накінулася варожае войска. Хапалі ўсё ў хатах, рынкавых каморах, а найбольш — «вымучвалі» ў жыхароў грошы. Некалькі чалавек пры гэтым забілі. Вялізны статак кароў (за 6 тысячаў) быў адагнаны ва Ўкраіну.[13] Неўзабаве войска Вялікага Княства Літоўскага пад камандай Януша Радзівіла вызваліла Тураў. Пасьля выгнаньня маскоўскіх захопнікаў у Тураве засталося толькі 111 дымоў, тады як у 1648 іх было 401.[14]

У XVIII ст. Тураўскі маёнтак зваўся графствам, хоць ягоныя ўладальнікі не былі графамі. Паводле зьвестак за 1790 год, у Тураве было 497 дымоў.[14]

У складзе Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Царква Ўсіх Сьвятых. І. Сербаў, пачатак XX ст.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Тураў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі. Часткай Тураўскага маёнтку ў гэты час валодаў граф, маршалак Галоўнага Літоўскага трыбуналу Іван Салагуб. Другую частку, якая належала дзяржаве, расейскія ўлады перадалі як узнагароду за шчырую службу генэралу Селябіну. У Тураве ў той час налічвалася каля пяцісот будынкаў, было сем цэркваў і сынагога.

У 1793 годзе ангельская акцыянэрная кампанія Піта і Форстэра купіла ў Салагуба лясныя ўгодзьдзі і пачала па-драпежніцку секчы лес і адпраўляць яго па Прыпяці, Дняпры і Заходнім Бугу за мяжу. Пра злачынства даведаліся ў Пецярбургу, і ў 1800 годзе выйшаў спэцыяльны ўказ імпэратара Паўла I, які прадпісаў ліквідаваць дамову і ўзяць маёнтак у дзяржаўны скарб.

Паводле імяннога царскага ўказу ад 6 верасьня 1795 году ў краі была заснаваная паштовая сувязь. Паштовая дарога прайшла ад Мазыра да Давыд-Гарадку праз Жыткавічы (8 коней, 4 паштальёны), Тураў (тое самае) і далей праз Ленін (тое самае).

Новыя беды і разбурэньні прынесла краю расейска-француская вайна. Ваенныя спусташэньні абязьлюджвалі цэлыя мясцовасьці. З 1812 па 1817 год насельніцтва Турава з прычыны голаду зьменшылася амаль на тры чвэрці.

Паўстаньне Кастуся Каліноўскага не ахапіла край, хоць хвалі яго, глухія зьвесткі пра змагароў за лепшую долю супраць іншаземных прыгнятальнікаў даходзілі і сюды. Паводле ўспамінаў мясцовых жыхароў, у тутэйшых непраходных лясах і балотах хаваліся рэшткі разьбітага ў 1864 годзе войска паўстанцаў.

З XIX стагодзьдзя лёс Турава непарыўна зьвязаны з суседнім горадам Жыткавічы.

XX стагодзьдзе[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Плян Турава (А. Крукоўскі, 1926)

З кастрычніка 1917 году па люты 1918 году ў Тураве ўсталявалася савецкая ўлада, зь лютага 1918 году па сьнежань 1918 году — нямецкія акупанты і гетманаўская ўлада, са сьнежня 1918 году па жнівень 1919 году — зноў савецкая ўлада, са жніўня 1919 году па 14 ліпеня 1920 году — польская ўлада. 18 ліпеня 1920 году ў месьце канчаткова замацаваліся саветы.

З 1924 па 1962 год мястэчка было цэнтрам Тураўскага раёну1939 — у складзе Мазырскай вобласьці). У 1926 годзе ў Тураве жыло 5393 чалавекі (на тысячу жыхароў — 55 рамесьнікаў). Да 1939 году насельніцтва мястэчка ў выніку войнаў, масавых рэпрэсіяў павялічылася ўсяго на 46 чалавек.

Згодна з указам Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету БССР ад 27 верасьня 1938 году Тураў атрымаў афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. Улетку 1941 году горад захапілі нямецкія войскі, а ўжо ў кастрычніку пачала сваю дзейнасьць Тураўская антыфашысцкая арганізацыя. Горад быў вызвалены 5 ліпеня 1944 году. У 1962 годзе Тураўскі раён быў скасаваны, сам горад увайшоў у склад Жыткавіцкага раёну.

3 жніўня 2004 году Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь надаў Тураву статус гораду. У верасьні таго ж году ў Тураве прайшлі Дні беларускага пісьменства. У наш час у Тураве ствараецца турыстычная інфраструктура, у 2008 годзе тут збудавалі новы гатэль.

Адзінае прамысловае прадпрыемства, якое працуе на сёньня ў горадзе — кансэрвавы завод, што выпускае кансэрваваную гародніну і сокі. З 2011 году пачалося будаўніцтва малочнага заводу.[15]

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Год Колькасьць насельніцтва Двароў
1200-я каля 6 тыс.
1648  — 401
1649 3000
1667  — 111
1793  — 500
1886 1183 370
1909 6435 675
1923 6217
1924 5264 856
1926 5393
1933 4500
1939 5439
2000 3500
2003 3200
2006 3100[16]
2008 3100
2009 2967[17] (перапіс)
2010 2900
2011 2846

Мас-мэдыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выдаецца газэта «Вольныя навіны».

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Галоўная вуліца места

Паблізу гораду ёсьць азёры Аблуква, Галава, Плішчын. У навакольлях Турава працякаюць рэчкі Глушыца, Перадоль.

Сьцяг і герб[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Герб уяўляе выяву лучніка ў блакітным полі «галяндзкага» шчыта. Сьцяг — прастакутны з тасункам даўжыні да шырыні 2:1. Уяўляе тры гарызантальныя палосы: блакітную (6/9 шырыні), белую (1/9 шырыні) і чырвоную (2/9 шырыні). Герб і сьцяг зацьверджаныя 27 верасьня 2001 году рашэньнем Тураўскага пасялковага Савету дэпутатаў і 23 студзеня 2002 году ўнесеныя ў Гербавы Мартыкул Рэспублікі Беларусь.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Царква Ўсіх Сьвятых

У Тураве зарэгістраваныя хрысьціянскія цуды — тры каменныя крыжы, два зь якіх, паводле легенды, прыплылі супраць плыні Прыпяці, трэці — «вырас зь Зямлі». Гэты крыж «расьце» на Барысаглебскіх могілках па дарозе на Давыд-Гарадок, два іншыя знаходзяцца ў Цэркве Ўсіх Сьвятых, пабудаванай яшчэ ў 1810 годзе.

Іншая славутасьць — помнік Кірылу Тураўскаму.

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Замчышча
  • Царква Ўсіх Сьвятых
  • Царква (будуецца)
  • Сынагога

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Царква Сьвятога Прарока Ільлі
  • Царква Сьвятога Міхала Арханёла
  • Царква Сьвятых Апосталаў Пятра й Паўла
  • Царква Праабражэньня Гасподняга

Тураўская вежа, на дзядзінцы Замчышча (Замкавая гара) — абарончае збудаваньне Тураўскага замка, якое адносілася да тыпу валынскіх вежаў. Узьведзеная ў другой палове XIII ст. з цэглы на вапнавым растворы, мела круглую форму. Нутраны дыямэтар — каля 11 м, падзялялася на некалькі баявых ярусаў. Разбураная ў 1830 годзе.

Краявід Прыпяці з боку места
Краявід Прыпяці з боку места

На Замчышчы знаходзяцца рэшткі помніка дойлідзтва XII ст. — Тураўскай царквы, падмуркі якой выяўлены М. Каргерам па час археалягічных раскопак у 1962—1963 гадах. Сьцены яе, складзеныя з плінфы, захаваліся на ўзроўні 0,3—0,5 м, яны даюць паставу меркаваць пра яе архітэктуру: 6-слуповы 3-апсідны храм, апсіды ўпрыгожаны плоскімі пілястрамі, падлога — з паліваных плітак. Слупы ў сячэньні крыжовыя, у паўднёва-заходняй частцы — круглая вежа зь вітымі ўсходамі.

Сынагога Вялікая, пач. XX ст.

Гасьціны двор існаваў у Тураве ў XVIII—XIX стагодзьдзях, стаяў на гандлёвай плошчы паблізу замка. Гэта было прастакутнае двухпавярховае збудаваньне замкнёнай кампазыцыі з унутраным дваром і двухсхільным дахам. Ягоны памер — 43х21 м. На кожным паверсе знаходзілася па 36 крам і 12 складзкіх памяшканьняў.

Уваход у Экалягічны музэй Прыпяцкага Нацыянальнага парку

На Чырвонай плошчы ў гонар вызваленьня сялянаў ад прыгоннай залежнасьці ў 70-я гады XVIII ст. быў узьведзены помнік цару-«вызваліцелю» Аляксандру II, разбураны рэвалюцыйна настроенымі тураўлянамі, падбухторваемымі бальшавікамі, у 1918 годзе.

У Тураве зацьвердзілася першая біскупская катэдра ў Літве з часоў сьв. Уладзімера. Тураў зьяўляўся сапраўдным цэнтрам праваслаўя ў Літве. У XVI стагодзьдзі на Тураўшчыне налічвалася каля 80 цэркваў і два саборы. Практычна ўсе яны былі згубленыя падчас шматлікіх войнаў. Ня стрымлівала маскавітаў ды татараў ні старадаўнія праваслаўныя храмы, усё рабавалася, усё зьнішчалася, багацьце Тураўшчыны вывозілася на чужыну, насельніцтва адводзілася ў рабства. Але пасяленьне зноў і зноў адраджалася з попелу.

У 1913 годзе ў Тураве налічвалася ўсяго 17 цэркваў, 4 капліцы, касьцёл, 3 сынагогі, 5 малітвенных дамоў. А ў 1980 годзе, у год тысячагодзьдзя Турава, на ўвесь Жыткавіцкі раён была адкрыта толькі адна Ўсесьвяцкая царква ў старажытным горадзе над Прыпяцьцю.

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Малеч. Магдэбурскае права. // «Гістарычная брама» № 6 (10), 1998. Архіўная копія
  2. ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 380.
  3. ^ а б Крывіцкі, А., Саскевіч, М. А імя яму Тураў… // Спадчына. — Мн.: 1994. — № 2. — С. 28.
  4. ^ а б Кирилл еп. Творения Кирилла, епископа Туровского, с предварительным очерком истории Турова и туровской епархии до XIII века. Киев, 1880. 296 с.
  5. ^ а б Крывіцкі, А., Саскевіч, М. А імя яму Тураў… // Спадчына. — Мн.: 1994. — № 2. — С. 29.
  6. ^ Крывіцкі, А., Саскевіч, М. А імя яму Тураў... // Спадчына. — Мн.: 1994. — № 2. — С. 32—34.
  7. ^ Крывіцкі, А., Саскевіч, М. А імя яму Тураў... // Спадчына. — Мн.: 1994. — № 2. — С. 30.
  8. ^ Прохараў, А. Тур // Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. / С. Санько [і інш.]; склад. І. Клімковіч. — 2-ое выд., дап. — Мн.: Беларусь, 2006. С. 510.
  9. ^ Крывіцкі, А., Саскевіч, М. А імя яму Тураў... // Спадчына. — Мн.: 1994. — № 2. — С. 31.
  10. ^ ПСРЛ. Т. 1. — М., 1962. С. 76.
  11. ^ Мельнікаў А. А. З неапублікаванай спадчыны: Манаграфіі, артыкулы, вершы, матэрыялы навуковай канферэнцыі, успаміны сучаснікаў / Аляксей Мяльнікаў. — Мн.: Выд-ва «Чатыры чвэрці», 2005. — 592 с.: іл. ISBN 985-6734-28-2.
  12. ^ Turaŭ // Zaprudnik J. Historical dictionary of Belarus. — Lamham. — London: Scarecrow Press, 1998. P. 208.
  13. ^ «Государев поход» 1655 // Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мн.: Навука і тэхніка, 1995.
  14. ^ а б Тураў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 676.
  15. ^ Старшыня Гомельскага аблвыканкама Уладзімір Дворнік: «Дрэнных спецыялістаў не бывае» // Звязда.
  16. ^ Туров // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.
  17. ^ Перепись населения — 2009. Гомельская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Тураўсховішча мультымэдыйных матэрыялаў